Literarishe bleter · 1926-10-22 · 129 (22.10.1926) · p. Seite 696

. 129 זא ליטער * רישז בלעטער 6% דןןם געװיס לענעדיקע און ןזסעםענדיקן ■נים 8ון 6יל 6ון די ב5סײליקסע, װאלם ןןבןר דא געװעזן ־די גרןיסע אידעעו װאדט ןובער דןן געװעזן די נר1יסע סערזענלעכקײם:?ז# אידעע, װןם שא6ט באװעגונג, *זא אידעע, װןןס איז צענםער און אקס בויגלײך. *ז1י װי די םשיח־אידעע אםןיל, ןןזזי הי די דיגר ײדישער םןבי>.ליזם *מאל. אזזי הי דער צי1ניזם ןזםןל. אזא אידעע. װאס צינדםז אין דער, װעםען זי האם אונםערגעצינדן, װעם ש1ין אדער פלסקער; אײניק, ןדןר פארברענס װערן באלד. אזא פזרזענלענקײם,, װאס װארט און סאט גײט בײ איר ה;נט אין האנט. אםאל איז די רעככע האנם װארם און די לינקע םאס און אמאל איז לינקע האנט װןןדם און די רעכסע טאס. אזא פעו זענלעכקײס, װאס בװישן איר װארם און איר סאס ייז קײן האנדל און קײן תשב1ן נישסא. אזא פערזענלעכ• קײט, האם אין איר בװאנציקםסן לעבנסיאר גלזיבם פען, אז אין איר זעכציקססן װעט זי זיך נישס בײסן. װאס די ליניע 8ון איר אנםװיקלוגנ איז גלײך און סאר זיך, און אבסאלוס, און אײביק. װערזשע װעט װאנן מיר צו זאגי, אז מיר האבן אין דער װארשעװער ליםערארישער םשפחה, און בײ הײנסיקן םאג, אזא פערזענלעכקייס? אז מיר האבן בכלל אזא פערזענלעכ• קײם אין דער ײדישער ליסעראסור? װארשע איז 6ון א צענסער געװארן א צענםריפוגע... זי םרײבם םיס אן עלעםענטארער קרא6ס דאס גוסע און װערם• פולע פין זיך, און ארום זיך זאמלם זי װאסער״ װאפער, װא• סער. און נישס נאר די שא5ער און קינסטלער םרײבס די דא• זיקע װאנזיניקע צענסריפוגע, װארשע, נאר זי הײבם ש1ין אן צו שעפן סון די גר1יםע רעזערװוארן 6ון דער מאםע. דאם איז א געפערלעכער און 5אםאלער סאקכ. רעזערװוארן בלײבן נאר דעסאלס 6ול, הען דער צו6לוס איז גרעסער אדעד כאטש אז1י גר1יס, װי דער אפ6לום, אבער װי איז דאס, װען עס איז 6ארקערס. און לײדער האלט עם דערבײ אין די שטעס און שטעםלעך 8ון ײדישן פ1ילן, דער פעריםעריע פון װארשע. אין הונדערם צװאנציק שםעט, שסעסלעך אין פ1ילן האב איך נעזען בעטנדיקע אויסגעשטרעקטע הענס 8ון ײנגלעך און םײדלעך, װאש אונזער ײדישע ליטעראטור (װײ איז צו אונח) איז זײער לעבן און זײער גליק, הענס, װאם בעסן זיך, װי הענם סון סרזנהענדיקע: נעםט אונז אר1ים םון דאנעןז םען ה.ערם דא 8ארפ1ילט: נעפט אונז א1יף דער נרויסער׳ דער ברייסער װעלס: אין די קלײנע שסעכלעך האס םען נישס םיס װאס צו לעבן. קארסא5ליעס עסט מען פער, װי א1יף דער גר1יסער, דער ברײ. םקר װעלט, אבער זענען דען די קארםאפליעס אלץז האב איך פיר נעטראכפ: קארםא8ליעם זענען סאקע נישם אלץ• און די ליסעראסור, האס איר םײנט, אז דאם איז אײער ערשס און אײער לעצם, איז א1יך נישם םער, װי א קארסא6ליע, נאר א קארטאסליע, װאס םען םישם נישם םים לע6לען אין שיסלען, נאר פים הענט אין ,בענדער׳. אז1י װי דער צענסער װאריםט, אז1י ױערט די פערי6עריע דערװארעםס. אן אנדער פראגע אױ, צו װאס האבן םיר בכלל אוי6• געפישס דעם דאזיקן גאנצן פארעלטערסן פלאנטער 6ון געדאנ• קען און נע6ילן, און װאם גײם עם אונז ם1ף כל ס1ף אזוי אין לעבן, װו דער צענטער איז און צי םיר האבן בכלל אועלכן? און װאט סשעפעס אונז, אז די ײדישע ליסעראסור דר״ס זיך גישט ארום אן אקס, אבי זי דר״ם זיך און דרוקס זיך. אבער העגן דעם און העגן די אנדערע צלנכערן א־ן ד* װײטערדיקע קופ־סלען. נישס. פערזענלעכע לעבנס.6אקטן און א6ילו טראגעדיעם האלסן איס א■ דער6ון. האט װארשע, דאם געסאלענע װארשע, גע• נוםען די צװײ װארט־װעקסלען, אײנס צאלבאר דער םאסע און דאס צװײםע דער חבריפשאסם, און א1יף צו םארגנס 8ארגעסי, אז אײנס סון די צװײ: אדער א גר1יסעד שרײבער כןר אז1י נישט רעדן, אדער אז א1יף װארשע קען םען ש1ין אלץ זאגן. אז1י װי די װענס 6ון ליםעראםן־6ארײן האבן רעאגירט, אז1י האס דאס איבעריקע װארשע רעאנירס. אש איז עועס םער אץ דער ײדישער ליטעראטור, װי א שרײבער בל1יז. ער איז דאך דער פרעטענדענט. און װארשע איז א1יך ע*עס םער אין דער ײדישער ליטעראםור, װי בוענאס אײרעס אץ ■אויז. זי איז א8יא עפעם מער װי א ■רעסענ• דענסץ... געװעין. און אז אזעלכע צװײ םרעסן זיך, זאל עס אפילו זײן צום הינדעדם און ערשסן פאל, דאן דארף עפעס װערן געזאנס. נאר װארשע איז הײנם א פוסםער חלל אונםער א בריק, איבער װעלכןר די געשיכזע איז ערגעצװו ש1ין אװעקגעמאר• שירס. אץ די װערםער, װאס מען װארפט ארײן אץ אזא פוםסן חלל, קוםען צוריק ■וססע אדער םולע, אפהענגיק 6ון קלאנג, װאם דער שרייער האס אין זײ ארײנגעשריגן... רי װארשעװער ײדישע שרייבערשא8ם איז בעיקר נישט *ארטײאיש. זי איז פריי. וי האט געשםעקט בײ די גר1יסע, אז *ארםײאישקײם און קונסט זענען א-סתירה. איך װאלם דאם געהאלסן 6אר דער גרעםטער םעלה. באבת׳ װאס קאן דען זײן בעסער, װען שרײבער זענען 6רײ 6ון די פארסײ־6אראורסײלן? איך װאלט דאס געהאלםן סאר דער גרעםטער םעלה, װען איך... װאלם א1יף אײן רגע נעגלויבט, אז די װארשעװער שרײבער• שאסם ק ע ן י א זײן פארכײנש, נאר זי װיל עס נישט, זי איז אריבערגעװאקםן די פארטיילשקייט און איז איבערפארםיילש. אבער׳ םיר דאכם זיך זײער שטארק, און איך האב מ1רא, אז איך בץ נערעכט, װען איך זאג, אז די װארשעװער ײדישע שרײבער איז אונסעספארטײלש, זי איז די פא־םײלשקײט ארונסערגעװאקםן... און נאך א פאקש, װאם װארפט ליכם: דער שרײבער 6ון די דאזיקע זינ• דיקע שור1ת איז געװעזן עכלעכע חדשים לעצםנס פארפלאנכערם אין אן ארבעם בײם צינייפשטעלן, צוזאםעו םים אנדערע חברים, א ריזיק זאסלבוך אונטערן נאפען .װארשעױער שריפםן׳. דאם רלזנזאםלבוך איז ס1ף כל ס1ף דאך צושטאנד געקומזן. בעסער אדער ערנער װעט עס ש1ץ אר1יס. די חברים האבן געװוסם, אז דא האגדלם זיך װעגן א רעפרעזענשאםױוער זאך. דער גרעססער טייל סון די שרײבער האט גערוקט םאנוםקריפסן כל• אחר יד. ,װײם איך האם, אבי די פאר דאלער׳. א6ילו די גע• וונדסע קנאת<ס1שרים האס די פארשסײנערםע דיכטער־הערצער נישם גערירס םון ארס. די װארשעװער שריסםן זענען 6אר דעב ליסערארישן װארשע געװעזן דאס, װאם דאס פעדערל צו דער נאז סון א בר־םינן. דאס 6עדערל א־ז געבליבן שםײף אץ קאלם׳ דער בר־פינן אסעםס נישס. איך םײן דא נאסירלןך נישס צו נאלײדיקן דעם אײנעם אדער דעם אנדערן מ כאר בעםער מים זײערע בעםטזמ בעסערע, גוסע, האלב־ װעגס גוםע זאכן• און א1יב די .װארשעװער שריפסן׳ װעלן ױין דער שפיגל, אין װעלכן עס װעם זיך װײזן קלאר דאס געלע פנים 6ון א בסםינן, װאס קען נישם 6ארה1יכן א שפיגל םיס אםןנכש 6ון לעבן - װעם דאס זיץ דאס פנים פון געש• סארבגנעס װארשעװער צענסער קאלעקסיװ, אבער קײנםאל נישס