Literarishe bleter · 1926-10-22 · 129 (22.10.1926) · p. Seite 695

695 ל יסןרזריעע בלעמער 129 זא דאס דןזיקע װןלם געמעזן ■ינקס, װי נראקן צינעלןס *ין % סארס, ןןדער פארקערס, שםיקלעך ם*רמעלאדע *ין 8 ניבעלע• געקענץ. נלײנן לסיף די .ללסערארישע בלעסער/ װאס ני יעדער שפריכע פין די סלר רעדער זײערע איז אײנגעשנאנם אן אנדערע עפנסלעצע ליסערארישע םײנינג. (דער שרײבער 6ין די דןזיקע שירות, אלם געװעזענער םלםרעדאקםאר 6ין די ,בלעסער׳ נןביס, נןטירלעך, 8 העלפם םין דעם דזןזיקן קאםפ• ליםענס אייף זלך ןלײן״ ) ליסעראסור שנילם די רןל םין דעם הויםיאר אין דעם םיװערענעם לעבן פין די פעלקערםאיעסםעסן. װןס קײנעם ןיז נישם ערלויבם בו זןגן, איז ערלויבם צו זןגן דעם דן׳יקן הויפנןר, װןם איז קליגער םין ןלעםען. הערם דער קעניג אייס. םין אױבן אויף זײן ■נים באװײזם זיך ן שםײנל, נןר אין זײן נשםה קערם זיך עס איבער און ביםןרגנם װערם ער 18 אנ• דערער... און װײ בו ד;ם פאלק, אדער צו דעם ,בענםער/ װאם םיילס אפילו דעם דאזיקן קעניגלעכן װונדערבארן הויפנאר אין אינסערעסןיסםערן און פארשסאםם אים אזוי ארום א האלב םויל... א פאל דאם רעכםע האלבע םויל און אכאד דאס לינקע האלבע םויל... אין װארשע הערשם דער קעניג םיראזש דער ערשסער און דער גיויםער םיס' זײן סװיסע םין אדפיניסםראסארן״םיגים• םארן איבער דער עפנםלעכער ליםערארישער פײנונג, און ק ײ ן א ײ ז ע ר נ ע פ ו י םם, װאס זאל געבן אזא קלא■ איז םיש, אז ער זאל ■לאבן, איז נישסא• נישסא די יערזענלעכ• קייסז װארשע איז די שסאס סון געםײנםסער ביםול-באבױננ, דא זענען דיכסער-געםס אײנגעםײלם אין דרײ קאםעגאריעס: ליסעראסןיפארײן״זאל, קאםינםקײסעאסער, בירק... דאם איז בלויז אסהענגיק פון דעם גוסן, אדער שלעכטן װילן פזן עםלעצע פרײנס. קײנער קאנסראלירם נישס, װעםען עס געשעס א קריװדע און װעםען םארקערם. און אויב עפיבער קאנכראלירם יא, גאיבס אים קײנער גישם, װײל דא זענען אין שסיל אײביק אינםערעסן־ססערן.. אויםרעכענען נעםעןז בו װאסז אלע מײםן זײ• אבער אין תיך. אס איז דא געמען א ש• ע■ האם במײ םאל גערעדס. אײנםאל עסלעכע װערםער בי דער .סאסע׳ און דאס בװײםע פאל אויף א באנקעס בי די .חברים׳. םיר גײען דא נישם ארײן אין דער קריםיק םון אשם רעדעס בכלל. אונז אינסעריםירן זײ איבס אין בוזאםענ• האנג םים װאדשע. אשם װערסער זענען נישם אלע םאל ריכסיק און גערעכס, נאםירלעך׳ אנער אשס װערסער זענען 8לינ ם?י םיםססאםאםיש. אש האס אץ זיך דעם םאלאנס פין די נרויםןג סירער פון חילית, װאם אלײן םירן זײ נישם די שלאכסן אין באשםיםען נישם די קריגס־םזלוח, אבער װען דאס םזל האם געהאלפן, זענען זײ שסענדיק דא אויםן ארס און שסעלן זיך אן דער שסיץ. אויך דאם איז נייסיק און נובל;ף. אויב םיר חאבן נישם קײן פירער, לאםיר כאסש האבן די שיין םון אזעלבן• איז גדקוםען אש און נעזאנם: בו דער םאסע, אז די קונםס איז א אײפערזיכםיקע דאםע, אז םען םוז זיך איר װיד• םען איננאנבן, אז אין װארשע װאלס ער געבװונגען געײןנזן בו נעזעלשאסםלעכער ארבעס און אז1י װײסער... נ?ך איין ראםאן און נאך בען נאװעלן און נאך בװײ דראםען... בו די חברים: עד איז נעקוםען אהער הערן םוסר. אײ• דער ער גײם שרײבן גו־ויסע׳ נײע װערק, פעלס אים דערנענ• סערונג בו סאסע, פעלם אים װארעפקײם. ער פילס, אז ער װאלס געדארםם דא בלײבן זיבן אק װארשע, נאר ער קען קאנס םקנא זײן, סונקס װי םיר אים די געװוינהײס בו באנובן נאזםיצלעך, זײף און די אנדערע אוםבאקװעםלעצקײסן סון בװאגביקםםן יארהונדערם. אבער םאםע איז נאך נישם אלץ. םא• םע איז םיס אײן מארם גוםע םאםע אויף בו שאפן דארס 8 בענםער, װו זי געפינם זין אין םאםן... אין אז װארשע איז נישט קײן בענס;ר אין דעם זין 8ון אקס, אין דעם איז בײ הײנםיקן סאנ קיץ שום בװײפל נישס םער. די ײדישע ליסע• ראסור דרײם זיך נישם ארובש װארשע. די ײדישע שרײבער, װאס קוםען אהער, קוםען אהער אנװארעםען אביכל די האסע• גומ, אז זײ שרײבן דאך נישם בלויז אײנער םארן אנדערן..- אז זײערע װײפער און זײערע קינדער װעלן איבער הוגדערם אץ בװאגביק יאר האבן צאטש אן אד• רעם װו בו שרײבן, אץ פון װאנעס םען װעס זײ םון בײס בו בײם בושיקן א גראשן םאר די גרויםע נײםםיקע ירושיח. אבער די גײםסער קוםען אהער גע6רוירענע און פארן אװעק געפרוידענע. די קאםסליםענםן, װאם די דאזיקע שדײבער לאזן איבער .נא אדיעזדנע׳ פאר װארשע זענען דאך נישם םער װי העפלעכקײם• קארסליםענםן, װארום, לאםיר זיך נישס נארן. ליסעראסורן דרײען זין אדער ארום די אקסן פון ס־ויסע אידעען, אדער ארום די אקםן 6ון גרויסע סערזענלעצקײםן. אץ װארשע האם בײדע םינים סוגקם אזויפיל, װי עס האס דערפון די נאנבע ײדישע ליםערא. םור בײ הײנטיקן סאג. — םיר דאנקען סארן קאםסליםענם! ענססערן אץ צאר די הונדערם דיריגענםן און הויססדיריגענםן פץ דער ײדישער ליסעראסור. װאם װארשע איז אםאל געװעק, דאם װײסן םיר אלע. סארװאם װארשע איז דאם געװעזן, דאס װײסן םיר אויך. װער איז דער גורם דערפץ געװעזןז א באנאליסעס איבערבוחזרן עס בוס םיליאנססן און ערשסן םאל. אבער װער קיקם דערייף היינט: װאם װארשע װעס א1יף דער אדער א1יף יענער ליסערארישער דערשײנונג זאגן, אדער װי װארשע װעם אויף דער אדער א1יף יענער דערשײ• נוננ רעאגירן. װעםען גײם עס אןז װי׳ל אין װארשע איז קײן אידעע נישסא, װאס זאל אלע• םען ארום זיך גרוסירן. װײל אין װארשע איז קײן סערזענלעכ• קײם נישסא, װאס זאל אלעםען ארום זיך םארײניקן. •וגקס... און אזוי װײםער. װארשע אלז א באנקראםע שסוב, פץ װעלכער דער בעל• הבית אח אנסלאפן (װײםס גאם, בי איבער דער נארער ערד, בי אינםער איר). און אהער קוםען די םאנערס אץ נעםען זײ• ערס. װער עס האס מער פוח, נעםס םער, װער װײניקער, דער םוז אװעק םים װײניקער. אין װארשע איז אײנסאך נישםא קײן עסנםלעכע ליסערארישע פײגומ. אץ דאס ביםל םנלוסרשםע ןנפנסלעצע ליסערארישע םײנונג, װאס איז יא דא, איז סונאנ• דערנעםײלס א1יף בװײ נר1יסע קאנקורענץ-געביסן. פון אײן זײס .הײנס׳-םלוכה םיס אירע םק1רבים און םאלענסן, פון דער אנדער זייס ,םאםענס׳־םלובה םים אירע םק1רבים און סאלענסן אץ .פאלקס-בייםונג״ - א באזונדערע ■*רסײםעססוגג םים אירע ססראסעגישן אויםרעכנומען, מאס קײנער קען דערבו קײן םענית נישס האבן. די ■אלקסבײסונג איז דאס ■ריװאס.אײמסום פין 8 ■ארםײ אץ דער ■ריװאסאײגנסיםער •ארסײ, ■ונקס װי יעדער ■רימאסאײגנסיםער, רעכנס זין ק1דם-בל כיס זײנע ■ריװאס• אינסערעםן. בלײבס נאך דער ,װארשעװער עקס*רעס', װאם איז לכתחילה געב1יס א1יף ג י ש ס ב ו ז ײ ן קײן םרלבו• נע סאר עסנסלענער ליםערארישער םײנומ, און בראקן אין אים