Literarishe bleter · 1926-10-22 · 129 (22.10.1926) · p. Seite 694

129 זא ליטערארישע בלעטער 694 פארשפרײטער. מען דארף אייך געדענקען׳ אז די גייטונג• פארשפרײטער האלטן זיך פאר די ערשםע שותםים פון דער צײ• טונג׳ אז מיט זײער גרויסן פראצענט, װעלכע זײ נעמען םון םאר• קויפן די ײדישע צײטונגען, װערט אינגאנצן דערשטיקטדי ײדישע פרעםע אויף דער פראװינץ (איבעריגנם אין װארשע איז אויך נישט בעםער. דא געפינט זיך די דאזיקע קלײנהענדלער־ארגאני• זאציע אונטער א פראלעטארישן שוץ). דער םוסר־השבל איז: די ײדישע ליטעראטן און זשורנא• ליסטן אין װארשע דארפן מער אטראכט טון װעגן דער ײדישער פרעסע אויף דער פראװינץ און העלםן איר׳ אז אין די שטעט, װו די ײדישע ארטיקע צײטוגגען זענען באדראט, דארפן ארגאני• דרט װערן קאמיטעטן אויף צו העלפן דער פרעםע, אז די אויס• לענדישע חברים דארפן זיך גישט בײזערן, װאס מען דרוקט זײ איבער און םען צאלט זײ קײן גראשן נישט׳ אז מען דארף אוים• קלערן אין די שסעט און שטעטלעך די נויטיקײט פון אז׳ילכע פראװינציאנעלע צײטונגען. די ײדישע זשורנאליםטן װעלן הןןבן אגעלעגנהײט דורכ־ צופירן אזא אגיטאציע צום צעניעריקן ױבילײ פון װארשעװער ליסעראטן און זשורנאליםטן־פארײן. דער ױבילײ דארף צוזאםעג־ געבונדן װערן מיט א פרעסע־װאך. אין די דאזיקע טעג דארף ענערגיש דורכגעפירט װערן אן אגיטאציע םאר דער ײדישער פדעםע אויף דער פראװינץ, פאר איר קױם און אנטװיקלונג. םען מוז זארגן, אז די ײדישע פראװינציאנעלע צײטונגען, זאלן נישט םאלן׳ װי דער ״טאגבלאט״ און נישט איבערלאזן קײן ארס פאר די שותפים םון ״כװילא׳ און פון ״גאזעטא פאראנא״ פרײ צו באלעבאטעװען אויף דער ײדישער גאס. די װארשעװער צײטונגען האבן אבסאלוט קײן ארט נישט. דא באקוםען אן ארט די ױנגע ײדישע שרײבער*אנהויבער׳ װעלכע װערן נישט דערלאזט (צוליב מאנגל פון ארט) אין דער װארשעװער פרז$סע. איבעריגנם, צי דארף מען לאנג דערװײזן, װי װיכטיק עס איז די ײדישע פרעסע אויף דער פראװינץ און ס׳איז;ויטיק איר צו שטיצן? די באדיגגונגען פון דער ײדישער פראװינציאנעלער פרעםע זענען אבער זײער שװערע. זײ באקוםען נישט (װי די פוילישע פרעסע) קײן שום םובװענצן, די מוזן זיך אלײן אויסהאלטן, זײ צאלן טײער פאר דער טעלעגראפן־אגענטור (פאט) און דערפאר לײדט שטארק אײנער פון די בעסטע ײדישע צײטונגען אויף דער פראװיגץ (װילנער טאג)׳ װאס מוז נאך צוליב דעם װילקיר פון דער אדמיניססראציע אויסהאלטן א האגל פון שטראפן׳ געריכטן א. אז. װ. אויך ״דאס נײע לעבן׳ אין ביאליסטאק, װעלכע איז געװען אמאל גלענצנד רעדאגירס דורך אײנעם פון די בעסטע ײדישע שריפטשטעלער—פסח קאפלאן, םילט זיך איצט כמעט אוממעכסיק אין קאמף פאר דער עקזיסטענץ םון דער צײסונג, אויסהאלסנדיק, אײן װעגס׳ נארישע אנפאלן, רכילות פון א שלעכטן װאכנבלאט, װאס האט ױך פארזעצט אויף אים. אין לאדז האלטן ױך קוים די בײדע ײדישע צײטונגען, הגם זײ זעען אױס נישט פיל ערגער פון די װארשעװער און װידםען פיל ארט פאר ערנסםע ענינים. די פראװינציאנעלע צײטונגען קלאגן ױך׳ װאס םען לײענט זײ׳ אבער מען קויפט זײ נישט. דאס ארעמע װילנע האט ספע־ ציעל אױסגעסראכט די קונץ פון בארגן צײםונגען בײ די צײסונג־ אתם װעלכער אהם דרײט זיר די ײדישע ליטעראטור? (װארשע, נױ-יארק, מאסהװע, ירושלים) מל־׳ךראוויטע/ווארשע װאס נאר איץ נאס װ״םט וװהין ער װעם אר1יס6ירן. יץ י1יב קדיזיס, און א1יב קראנקהײם, טא לאםיר שוין בלײבן בײ דער מעדיצינישער םערפינאלאניע: לןםיר מיט אונ• זער איצביקן *רםיקל פרוװן צו לאקאליזירן דעם קריױם, ןדער ריכפיקער, לןמיר כןכש פרוװן פעסםשםעק, װו ער לןזט ױך לאקאליזירן. דאס װינציקססע, װאס םען קען דא אין אײן ןםעם איויםברעננען: א ז װארשע, ניז-יארק, מאסקװע, ירושלים ״ אין איצם שריס בײ סריס: װארשע... דער אינטואיציעלאזער שרײבער פון די דןןזיקע שור1ת האט םיט עםלעכע יארן צוריק װען ער איז געקוםען פון װין קײן װארשע, װען ער האם דערזען הונדערסער און סויזנסער םענטשן א1יף א ליטעראױישן ײדישן רעפעראט אדער רעציסא• ציע געשריבן — אז דא אין װארשע איז דער צענסער םון דער גאנצער ײדישער ליסעראסור. ד$ און נישס אנדערשװו. װ$ס שײך די ״סאסן׳, װעק םיר זיך נ$ך צו זײ אומקערן אין םארלויף םון ד$ױקן ארטיקל. ד$ס איז א באזונדער איןי דערצו * םענןםענאל ײדיש קאפיסל פ*ר זיך. אין דעם פרם װ$לט אונז נישס אײן גר1יס קול־ ור-פןלק פון דער װעלט גע• 1 דער צענטריפרגאלער, געפאלענער צענטער װארשע $פסמ$ל די$ס םען אין די לעצםע יןןרן, און זײער $פט א1יך א1יף די דןוזיקע בלעסער, געכאפם * ביסל א שםועס װעגן די הויפס־פרןבלעםןן פזן דןר יידישער ליםעראםור, װעגן איר כרןנישן אידעישן און, דעם םים דעםזעלק פארבונדענעם, םאטעריעלן קריזיס. *פנערעדס ױך אביםל פון הארץ. דעם פ&־ ציענס איז אביסל לײכסער געװארן, און װירער פארנעםן. $נער פינקס, װי יענע כרןנישע קראנקהײסן װןןרן פון דעם ביםל *פרעדן ױך פץ הארץ נישס געהײלט, אז1י קען א1יך דער קריזיס אין דער ײדישער ליסעראסור נישס *ריבערגײן םין די פ$ר װאסערדיקע ארסיקל םעדיצינען. ד$ גרןבם עפעס אונסער אונז א געהײםע דערװײל קראפם, װאם װעס אינז $דער אונ• סערברענגען $דער אר1יםםירן א1יף דער םרײ. לזןםיר זיך םיען זי כאסש דערקענען די דאױקע נעהײםע קראפט. און אז זי איז ד$, אץ אז ױ נורטעװעס אץ אונזערע נשםות— אין דעם איז קײן ספק נישם. יעדער ײדישער שריפםשטעלער, װןןם ה$ס נאר אביסל פאראנסװארסוגגס-געפיל און נעװיסן, װײסס װעגן דעם״ אץ עם געהערם ש1ין הײנס נישם םער קײן נו־ויסע דאזע פום דערצו, צו רעק װענן דעם קריויס, װי װעגן א פאקם,