Literarishe bleter · 1926-10-22 · 129 (22.10.1926) · p. [Seite]

פרײנזיק׳ 22 $קט$בער׳ 1926 ■רײז 50 גרןשן דםסףאריפוט ריו־׳ריל א־?ו־סמדירטני װאפשדיפמ פאד יליםעדאטוד־ 1■ טןיאפומדאוןקונםט 3.קקעעק*ן,װארשע, פארהאג דער הריזים פון דער ײדישער פרעםע איז פראװינ־יז ב . זינגער / װארשע טונג, װןןס איז ערשינען אין גאליציען עסלעכע צװאגציק יאר. מען קען א סך דעדצײלן װעגן די םעלערן סון ,טזןגבלאס׳*׳ װעגן דעם דײטשםערישן ײדיש, פארנאכלעסיקײט אץ ידיעות׳ װעגן קנאפן אינטערעם צו די דערשײנונגען פון ײדישער קולסור. עס קען אויך דערצײלש װערן, אז די ײדישע שריפטשטעלער אין גאליציען האבן ױך געסילט | װײט פון דער דאזיקער צײטונג, װעלכע הןןם געדינט מער דער ביליקער גאליציאנישער סאליטיק, װי די ײדישע אינטערעסן, דער ײדישער קולטור, אבער םען םוז דאך םעסטשטעלן, אז זי הןןט עקזיסטירט אין די ערגסטע באדינ• 1ונגען, אז זעלטן םון די ארטיקע פאטענטירטע פארטײ-פירער הןןס זיך מיט איר םארינטעריסירט, כדי צו העלםן דער דאױקער צײטוגג• אבער מעשה׳טאגבלאס איז נישט קײן אײנצל־םאל. עם דראש אן אונסערגאנג אויך םון אנדערע פרןןװינציאנעלע צײטונ• גען, נישס נור אין גאליציען, נאר אפילו אין קאנגרעם־פוילן או1 אין ליטע לעבט איבער די פראװינציאנעלע פרעםע א שװערז קריזיס. נישט נרויס איז די צאל םון די ײדישע צײטוגגען אויף דער פראװינץ. אין יעדער פוילישער קרײז־שטאט אדער װאיעװודז־ טװע־שטאט גײט אתיס א סוילישע צײטונג. ײדישע צײטונגען זענע^ פאראן בלױז אין לןןדז (2), לובלין, בריסק, ביאליסטאק, גסזדנע, װילנע (3) און נישט פעח און דאם ביסל פרעםע קעםפט שװער םאר דער עקזיסטענץ. די דאױקע צײטוגגען האבן א ספעציעלע באדײטונג פאר דער ײדישער קולטור אין פױלן, װײל זײ װידמען פער ןןרט די סרןןבלעמען םץ דער ײדישער קולטור (ליטעראטור און װיסנשאםט)• צוליב םאנגל םון אײגענע שרײבער דרוקן זײ כסדר איבער די בעםטע ײדישע שרײבער םון אויכלאנד (פוקדוגי, נאדיר, דער לעבעדיקער, קןןראלניק, גינזבורג, צבױן א. אז. װ.). בײ א םאנגל םון ײדישער אינטעליגענץ אויף דער פראװינץ את דאם געדרוקטע װןןרס אין די צײטונגען ספעציעל װיכסיק, בםרט גאך, אז די דערפןןנטע צײטונגען אינטעריסירן ױך פער םיס דאס לעבן פץ ז*י ײדן אין די ײדישע צענטעק, מיט סרינ• ציסיעלע ײדישע פראבלעפען (סטופגיצקי), דא װערט אױסגעלא. דעװעט דןזס לעבן םץ די ״דן אױף דער בראװיגץ, םאר װעלכע דער ״לעםבערגער טאגבלאט׳ איזגעשטארבן. װען אץ לעפ• בערג װאלט געשטארבן א כלל״טוער, חם־וחלילה א דעפוטאט, װער װײסט, װיםיל קלאג שותת װןןלסן מיר איבערגעלײענט אין דער טעגלעכער ײדישער פרעסע. עס איז אבער געשטארבן ב ל ו י ז א צײטונג אויף דער פראױינץ, אץ א טײל נאיװע מײנען נאך, אז די װארשעװער פרעסע, װאס קאנקורירט םיס דער פרןןװינציאנע■ לער פרעסע, דארף זיך פרײען. עםאיז אונטערגעגאנגען די אײנציקע צײםונג אין גאליציען װןןס איז געדרוקט געװארן אויף ײדיש. עם הןןט איר ארויסגע׳ שטופט די ״כװילא׳, װעלכע איז געשטיצס געװןןרן ענערגיש דורך דער ןןרטיקער ציוניסטישער ןןרגאניזאציע. דער ,לעפבערגער טןןג• בלאט׳ איז געװען לעצםנם א ,מפזרל׳ םאר די צױניסטן. מע1 האט געזוכט םארשידעגע עצות אויף פסור צו װעק םון דער צײ׳ טונג. ביז עם איז געלונגען: די צײטונג איז געבליבן שולדיק געלט דער ,כװילא״ םאר דרוקן. עם איז נישט געװען קײן געלט צו צאלן די זעצערם און זשורנאליםסן: די צװײ צדדים אין לעמ• בערג, רײך און םראסטיק, האבן זיך צעקריגט, אץ דאס כפרה׳ הינדל איז געװארן דעד ״םאנבלאט׳. די אײגגטיפער םון ,כװילא׳ סילן ױך גליקלעך; דערשטיקט דעם לעצטן קאנקורענט אץ לעמבערג (זײער באצױנג צו ײתש און צו ײדישע שרײבער איז שוין פון לאנג באקאנט), און איצט זענען זײ גרײט אסילו אראפצולאזן א קרןןקאדיל־סרער איבעי־ דער ײתשער צײטוגג. םארװאם נישט? אלץ איז דאך אין דער בעסטער ארדענונג. דער .לעמבערגער טאגבלאט״ גײט אונםער און •ת צױניססישע אײגנטיםער םון .כװילא',מיםגיידער םון דער עקזעקוטיװע, נעפען אין ארעגדע פץ דער הכנסה אין דער צױניסטישער ״כװילא״ — אן אסיפילאטארישע צײטונג ״גאזעטא פ א ר א נ נ א ׳. דער אונטערגאנג פון ״טאגבלאט״ איז א קאפיטל סאר זיך• איז בלויז נאך א שטארקערער סיםן, װי אםימילירט עם זענען די ײדישע פנהיגים אץ גאליציען, װי זײ טארן נישט זײן אונזערע נאציאנאלע פארשסײער. די זענען צוגעגאנגען צו דער צײטונג אױף פויליש פיס א דערקלערוזג, אז זי ערשײנט בלויז צײסװײליק (נװילא) און זײ האבן םארענדיקט מיט פארםאכן א ײדישע צײ•