Literarishe bleter · 1926-10-15 · 128 (15.10.1926) · p. Seite 680

128 -וא ליסזרןוריעע נ לעטןר 680 נשםות אין די דערסרישנדיקע װאסערי סון דער געזעילסער מענטשלעכער סטיכיע םון חשעק לאנדןןנס װערק, און פים דער• שטוינען שפירט ד א װידערקלאנג אק דער אײגענער טיםעניש, א םארבארגענע בענקשאםט פון םארשםויסענע פוחות. די דןןזיקע בענקשאפט איז די בענקשאםט צוס לעבן אץ דין גאקעססטער םארם, אין דין שטארקםטן אױםדתק — אץ דין םריפיסיװן קאפף פיט דער ארופיקער נאטור. דעריבער איז דזשעק לןןנדןןן גלײכ• צײטיק ליב אי קינדער, אי דערװאקסענע, װײל די דאדקע גתיםע בענקשאםט םון די ציװילמאביע־געםאנגענע אור-אינסטינקסן דך אויסבולעבן איז אין אונז אלעפען סאראן, אץידי דערװאכן, װען מ׳רירט דד נאר צו בו די. און דזשעק לאנדאן נישם נןןר ער רירט זײ אן, נאר ער טרײםלס זײ סאנאנדער םיט א אויםערגע• װײנלעכער קראסס. ו ד ו ר י ג םון דעם ײען דיכטער) / נ ױ * י >( ר ה אזיך דערלןזבאר. ד ע ם ביגז דער 6ןרם און דןר נןרם הןס ער געםוזס צןלן. ןבער ןר1יסגעבן ן בוך-או6יל װןכעדיקײט 6אר ראובן לודװיגן, װןם איז אין דער אינטיםקײם סון דין אײדעלער ייכםוננ געװען רײנער י1ם-ס1ב, ריכשיקער: יענע זיידענע שעהן םין דעם י1ם־ם1ב םןרנןכם, װען די םײערלעכ• קײם װערס םײנלעך אץ דער טרױםף שםילם ש1ץ שסיל און ליריש א1יף דינע פײ6לעך. ןבער װער עס קען די לידער 6ון ראובן לודװיגן, די אץ ןםך זשורנןק עעװןר6ענע אײדעלע 6ערזן זײנע, דעיי װײסס, ןז די פןדערגע ײדישע םןעדע הןם איעש םןרלוירן נישט אײנעם 6ון די 6ײנססע, נןי |1 נוזםא דןם םײנסםן ליריקער אירן. ער הןם געלעבם און געדיצטעס בל1יז םיס גע8יל, בל1יז םיטן הארץ. איך געדענק, װען איך םלעג ם ם אים רעק װעגן די םרןבלעםען 6ץ םןעזיע פון ײדישער םןעזיע, הןם ער םערםםנס אײנגעשטיםש, ןבער דערבײ ןלײן געבליבן װי איזןלירט, אץ םיר איז קלןר געװןרן, ןז ער נעפט םוביעקםיװ ג י ש ם ןן דןס, װןס ןביעקםיװ קןן ער נישס ןםלײקענען. די אינזיכיססן, פון װעלכע ער איז געװען ן ,נעסרייער םיסגליד׳, ןז1י עו זןנן, סון ןנה1יב ןן, הןבן ןסך גערעדם און געשריבן װעגן אינסעלעקםועלער דיכסונג, װעגן בןװוססזיניקן שןםן. זײ הןבן ןאנעלײקנס דעס ח לוק עװישן .קןא׳ און .הןרץ׳ אץ דער סןעזיע. הןש ער דערםיס אײנגעשסיםס. ןבער ער ןלײן סלענם זןגן: .י,ז, איר זענס ןלע גערעכם, חברים, ןבער איך בץ בל1יז הןרץ, םײן איגסעלעקסוןליזס, א1יב ןזן םוז זײן אץ איז בײ םיר דן, קוםם א1יך 6ון הןרץ. איך דענק און סרןכס םיסן גע6יל'. אץ װען ער הןס דןס נןזןגס, הןב איךן געװוסס, 1י א1יב אימיעער איז אין דעם ארס איבערעײמדיק, דריקס א1יס דעם 6ולםסן אומבןשסרײשבןרספן אפת, איז עס געװען ראובן לודװיג. םיר הןק ן6ס עװישן זיך גערעדס, לןנג גערעדס, נ געפירם עװישן זיך דיסקוסיעס, װןס זענק ןז1י ןנרעמדיק םןר דער קריססןליזןעיע םץ יןעסישן לעבן. גערעדס װעגן לעבן. פיר זעען, אז אן די טזיזנטער באראגרןםן פונם געזעץ• בוך העו־שט אויך נישס קײן כאאס. אדרבה, די הןרפןניע סץ די געזעען, װןם די נאסור דיקטירט דעם פענסשן און דער םענטש דעם מיט־םענטשן אין אײנקלאנג םים דער נאסור, אח א גרע• סערע און א דערהױבענע, װי די אויסגעםחםע הארמןניע פון די פאפירענע געזעען. דןם איז בלומ אײן םןפענט פון דער לעבנכ״םילאזאםיע, מיט װעלכעד ס׳זענען אזוי רײך דזשעק לןנדןנם שאפונגען, ןבער אײגער םון די װיכסיקסטע און עזעיענדיקסטע. דורך דזשעק לןנ■ דןנען הןבן די שעפעתשע אור־כוחות םונם מעגטשן געםןלדן דעם סארפאסעדסן קןנטינענט, אז די קולטור הןט זײ נןך נישט באװמן עו פארסיליקן, אץ זײ װארסן אין די סארשידענע דיטן• װעגן םונם לעבן, כדי ןנצוהײבן פון דןס גײ דעם אײביקן קרײז פוש שעפעתשן, געוזונדיקן לעבן. אץ אײרןפע בןדס די םידע ר ו א ב ו ל (צו דעם םריעײםיקן טויס א• דיעיןלעס .איך פיל ת םולע קרן6ט 6ון רעם געבןט, װןס איר חערס נישס א1יף איבערעוחזרן אין אײערע לידער: ,קיין עו• פאל איז נישסן׳• ןבער איך קןן אים נישש ןננעםען, לעיעלעס. גןס םײנערז דןס ןנעונעםען װןלס דןך באדייש עועונענן, ןז םיץ איעסיקער שיקיןל איז בארעכסיקס. און װל קןן דןם זײן! םןרװןס! םןרװןם! ןז1י הןס םײן סײערער חבר אץ ליבםטער 6ון פײנע 6רײנש, ראובן לודװינ, םיד געשריבן אין אײנעם םין זײנע לעעסע בריװ, אין ן בריװ, װןם זײן יעדעם װןרם װעט בלײבן לעבן אין םיר, פונקס װי לודװיג ןלײן װעם שםענדיק בלײבן לעבן 6ןר םיר. װןס 8ןר ן בריװ דןס איזו װען איך װןלס אים דן נעקןנם רעפרןדועײןי א־ך קןן נישס, װײל על איז עי םער• זענלעך, עו אינםים, עי8יל פריװןס-זןך. יעדעס װןרם אין ןס דעם בריװ איז פןעזיע און יעדעם װןרס עער, װײםןק 6ין ןזן 6ײנעם םענסשן, ןז איך ןליץ װיל רעװןלטירן ןנטקענן דעם דערםןנםן גרויזןםען געבןס. ראיבן לודװיג הןס געשריבן פןעזיע, דינע, 6ײנע, שטילע אץ אינסיםע, און ער הןס ג ע ל ע ב ם פןעזיע. איך גל1יב ק1ים, עי עם איז דן אײן םענםש, װאפ הןט זיך םיס אים בןנעננם, און װןם הןס נישט געסילם, ןז ער איז אין דער לופס, א־ן דעם קעניגרײך 6ץ פןעזיע. איך גלויב ק1ים, עי?ס אמ געװען איין םענסש, װןש הןם אים נישם גלײך ליב געקרינן בײ דער ערשםער סרעםעניש. זײנע לידער זענען עעװןרשן איבער ן םך זשורנןלן. אוםזיםם הןב אין םיס יים יןרנלןנג געארבעם, ער זןל זײ עונ1יםזןםלען אץ ןר1יסנכבן אין ןבוך. ער הןס זיך עו עערםלעך עו זײ בןעויגן. עם איז סןר אים געװען ן םין *רן8ןנןעיע זײ עונ1י6עוקלײבן, םיס זײ דך ןרוםםרןגן, נעבן זעען, דןן לײענען קןרעקסורן — םים אײן װןרס: סןן יענע שװןיעע ןרבעט, װןם ער הןם בןסרןצס 6ןר ן חילול׳השם 6ןר ן דיכםעי, און שין װןם יעדער פןעס לײדס, װען ער םוז עם סןן. שרײבן-ין. װי דען ןנדערשז דןס איז דןס לעבן, דער ןסעס זײנער געװען. ןװעקשיקן אץ ן זשורגןל —