Literarishe bleter · 1926-10-15 · 128 (15.10.1926) · p. Seite 679

679 ליטעראריעע בלעטער 128 זא ״ נמילת ידים״ םארהיס פון דלות, נאר דאם נישט ״װאשן די הענט*, נאר, נעמען מיס די הענט״... ' ער דערקלערט, אז ״דודי׳ איז דער טײטש ״םײן םעסער*, נישט ״מײן םעטער איז א סײטש׳; אין אמעריקע, זאגט ער, שאםט נישם די םוזע, נאר דער םוז... ״לײט״ארטיקל*, הײסט ״אן ארטיקל, ױןיס לײדט סון זײן שרײ. בער״; ״ןןרעם, הײםט די זרוע נטויה קעגן פרעה און זײנע שרי מםים און ןןרעם — דער דלות, איבער װעלכן זײ װאיעװן...* ער דערבײלט, אז ער .קלײבט זיך פארן*, נאר נישט ״םארן קלײבן*... ער באמערקט, אז די ״פאונטעין־פען* איז נישס קײן לױןישקלא־ םין, װעלכע ם׳קאן צװינגען צו ארבעסן םיט א פוםטן מאגן. זי זאגט: ״װילפןזו, איך זאל סאר דיר פארשװארצט װערן, טא סיל םיך װײניקסטנם אן*... (םוף קוםט) מאן א. ד. גל. אדעד פדאזןיקלײבער, קלױםטער־װײבעד, פיקל־ הײבער א. א. װ. פארים תיגטשעװםקי רעדט םון םעלקער — סלעקער, םענס• סער—פינםטער, בילדונג—פארװילדונג, שילדן—שילטן (אין קרא־ םען). דער לעגענדארישער גדיכישער העלד נארציסוס װערט בײ אים דער גאר — ציסוס; אלכםנדר דער דריטער — אלנסנדר דער דריקעד (דאס איז נישס קײן דדוקפעלער, זאגט װינטשעװםקי, װײל ״בײ אלבסנדרן ס ע ל ט נישט קײן ד ר ו ק *...). ער רעדט םון ״שיםערע געדיכטע און געדיכטע ליםערארישע בלאטעס״; םון״םרײ• הײט׳קעםםער״, װאס קעפסן קעגן םרײהײט; .אנטלאסענע םאציא• ליסטן*, װאס זענען אנטלאםן פון םאציאליזם; ,םרײזיניקע׳, װאם האבן נישט קײן דן םאר םרײהײט; ער רעדט םון ״א זעצער, װאס איז צײטנװײז א פארזעצער׳ און ער דערצײלט,;אז ״די םאשין זעצם ארוים דעם זעצער סון דער זעצערײ״. ער באםערקט, אז דזשעה לאנדאן - דער דיכטער פון די אור־אינםטינרוטן (צען יאר נאך זײן םויט) י. ראפאפארם / ווארשע כ׳האב אמאל ערגעץ־װו געלײענט, אז א קורצע צײט םאר יײן סויט, הןןט דזשעק לאנדאן דורכגעשניטן דעם שסילן אוקיטס אין א קלײן שיפל. איך װײס נישס צי ם׳איז אמת, צי נישט, אבער דאם כאראקטעריזירט זײעד גוס אײנעם םון די אלטסטע שסריכן סון דזשעק לאנדאנם געשטאלט אי־ן םון זײנע װערק. ער האט ליב געהאם צו געםינען זיך פנים אל פנים מיט דער נאטור, אין א פריפיטיװן צושטאנד: אריבערפארן דעם אוקינוס נישט אין ערשסן קלאס פון א ריזיקן ארעאנישן קעמפער, נאר אין א קלײן שיפל. אלע זײנע העלדן שסעלט דזשעק לאנדאן אװעק קעגן דער נאטור אין זײער פריפיטיװן צושטאנד, אין טראגישן, אבער דער• הויבענעם צװײ־קאמף צװישן די פריפיטיװע בוחות סון נאטור אץ םענטש, װערס דער לעצטער שטארק םײ פיזיש, םײ גײסטיק. און אין דעם איז דער סוד םון דזשעק לאגדןןנס צויבער אין ליטערא־ רישן װערט. די אײראפעישע ליטעראטור האט םארלוירן די װעגן, װאס סירן צו די אור־קװאלן פונם מענטשלעכן לעבן און שאפן. פאר אים עקזיסטירט בלויז דער מענטש אין זײן קולטורעלער מיליע, װעלכע האט אים אפגעטײלט מיט טוחנט מחיצות סון דער פרימיטױוער נאסור, םון װעלכער ער קומט זעלטן שעפן אסילו נאר קינססלע־ ריש־עםטעםישע עםאציעס. אבער דזשעק לאנדאן פירט אונז צוריק צו די אור־קאמםן און אור־זארגן סונם פענםשן. ער װײזט אונז דעם ארט, װ,: דער מענסש האט אויסגעשמידט זײנע נוחות, װעל־ כע ער סארשװענדט איצט אינם קולטור־לעבן, אינם לעבן, װאם האט זיך אפגעריסן םון די דאזיקע כוחות־מקורים דזשעק לאנדאן נעםט אפ בײם םענטשן די געשאפענע כלי־זין און שטעלט אים װידער אן אימבאװאםנטן א קעגן דער אופברחמנותדיקער גאטור. דורכדעם צעפלאקערט זיך װידער די שעפערישע קראםט םונם םענטשלעכן שכל, װעלכער םירט צו קראםט און נצחון. דער דאזיקער פריפיטיװער מענטש אױפן סאן פון דער פרי־ מיטיװער נאטור איז םאר אונזער נערװעזן, אויםגעשעפסן לעבן אינטערעםאנט נישט נןןר מיט זײן קראםט און שעסערישער העזה; םיר שטוינען, זעענדיק, װי די דאזיקע װעלט איז נישט אזױ געזעצלאז, װי מיר װאלטן דך געקענט םארשטעלן. דארם הערשן סעםטע געזעצן, אבזרױתדיקע, אםת, אבער אלע אנערקעגען^ די און װארםן זיך זײ אונטעד, װײל דאס זענען די געזעצן םונם ׳ צען יאר זענען אריבער זינט דזשעק לאנדאן איז געשטןןרבן, און דער אינטערעס ם־ן די ברײטסטע לעזער-קרײזן צו זיעע װערק איז נישט אפגעשװאכט געװארן. אדרבה, דער דןןדקער אינטערעס האלט זיך אין אײן פארשסארקן. אין פארשידענע שפראכן באװײזן זיך זײנע װערק אין אלץ נײע אויםלאגעס און איבערזעצונגען, די ליסעראטור װעגן אים װערט אויך אלץ סארברײטערט. דזשעק לןןנדאן, װאם הןןט ארויםגעװארםן אויסן ביכער־פארק נישט װײניק סענסאציאנעלע שונד־ראםאנען, איז א דערשײנונג אץ דער ליטעראםור. זײן װערט באשסײט נישט נאר אין דעם װןןס ער הןןס אונז געװיזן אן אינסערעסאנטע, אוםבאקאנסע װעלס פון אװאנטוריםסישע גאלד־זוכער. די דאדקע װעלט האט געשיל״ דערט, — און םיט גרוים טאלאנט געשילדערט, — אויך אן אגדער אפעריקאנער שרײבער — ברעט הארט, װעלכן ם׳לײענט םיט אינטערעס — אץ ם׳פארגעסט. דזשעק לאנדאן לאקס אונז ןןן נישט נאר םיט דןןם װײטע פון זײנע דערצײיונגען, פיטן פרימי־ טיװן לעבן פץ אופבאקאנטע געגגטן און שבטים, םיט דער חױת. װעלט, — באװנדערם פץ הוגט, — אין װעלכער ער פירט אונז ארײן מיט אזא דכערקײט און ליבע; נישס נאר מיט דער שפא־ נענדער סאבולע, פיטן לעבעדיקן דערצײלן, — די דאזיקע אלע פרטים אלײן װאלטן נישס געקענט אים אײנקריצן אין הארצן, די דאזיקע אלע פרטים װאלטן אים נישט געקענס זיכערן א חשוב1 ארט אין דער רײכער ליטעראטור םון די אײראפעישע פעלקער׳ װען נישט אײן גרונט־געסיל, װאם נעמט אונז ארום, באװוםטזיניק צו אוםבאװוסטזיניק, װען םיר לײענען זײנע װערק. דער דאזיקער קרעפטיקער אםעריקאנער האט נישט .באאר־ בעט׳ דעם רײכן לעבן, םיט װעלכן ער הןןט געלעבט, נאר עם א נעם געסאן אינגאגצן און א שםעל געסאן םאד אונז, װי עם שטײט און גײס, פיט דער הױט און די בײנער, מיט די אדערן און בלוט — דער עיקר מיטן בלוט! — און עם לעבט םאר אונז נישט דער דיםטילירסער עפיזןןד, נאר דאס רויע לעבן מיט זײן גאנצער אומדעדקלערלעכער פשוסער טיפקײט, מיס דין גאנצן דנלןןץ־דן, און דאם רײצט אונז, װי דאס לעבן אלײן. מיר זוכן צװישן די שוחת די לעבנס־םילאזאםיע, װאס ריזלט, װאס רוישט אין זײ, װןןס נעםט ארום זײנע בעסערע װערק מיס א ספעציפישע אטמןןס־ םער, אץ םאבט די װאגיקער.