Literarishe bleter · 1926-10-15 · 128 (15.10.1926) · p. Seite 678

128 זא ליטערארישע בלעטער 678 װי ם׳קומען אץ הערבסס, בעת די נעכס וחװץ קעלטער, געדאנקען םץ װיגטער םיט פרעסס אן א סוף׳.7) נאר דער אלטער דיכטער װײסט פץ דערפארונג, אז י־ננ איז נישט דער, װאם האט װײניק יארן געלעבט, נאר דער, װעל• כער האס פאר זיך א םך שטרעבונגען און הןןפענונגען; אז אלט איז נישט דער, װעמענס האר איז װײס און די אױגן סדיב, נאר דער, װאם האפט נישט און שטרעבט נישט גו בעסערע בײסן. זינגט דערפאר װינטשעװסקי שטאלץ און פוטיק: ״נישט־קשה! אין פענסטער בײ םיר שײנט די זון נאך ארײן, י באלײכט נאך םײן פנים, דערװאדעמס די גלידער*. ״איך האב נאך פאר עלנטע, שװאכע א װארט, פאר פעי.טשן אן האפענונג א םרײלעכע בשודה*.,) .2 נאכדעם װי דער 21־יעריקער מאדיס װינטשעװסקי האט ״שוי, געהאט געשריבן א שײן ביסל העברעישע שירים םאר דער װעלט בכלל און א סך רוסישע געדיכטע פאר באקאנטע מײדלעך אץ זײ• ערע אלבופם בפרט״, האט ער ,פרובירט א שסיף טון״ אין זײן ״מאמעס לשון*, דאס הײסט, זאגט ער, .טאקע נאר אירן, נישס םײנעם, מחמת װי קום א ך, איך, אן אײנגײער בײ די רוסן, די טײטשן און אין די אהלי שם, צום... מיס רעספעקט צו מעלדן..* צום זשארגאן?9) אויך זיבן יאר שפעטער, אין 1884, װען מאריס װינטשעװסקי און אנדערע ײדישע סאציאליסטן, אונטער זיץ רע• דאקציע, האבן אנגעהויבן שרײבן ײדיש פאר ײדן, ו(אבן זײ עם ,אין גרונט הארצן אײגנטלעך גארנישט געהאלםן פאר א לשץ״• זײ זענען געקופען צו די ײדישע מאםן, ״װי די פיסיאנערן קופעז צו די װילדע פעלקער און םוזן צו זײ רעדן אין זײער אײגענעם לשוך.10) _ צוליבן זעלבן טעם האבן א טײל סאציאליסטישע שדײבעי ״דיך צוגעפאסט, אדער געפדוװט זיך צופאסן צום פאלק אץ האבן אלץ װולגאריזירט, בכדי צו װערן פארשטאנען םץ ,אלעפען*. אונ• זער לשון איז אויף דעם אופן געװען דער לשון םון דעם אום• װיםנדסטן, פונם גרעבסטן טײל פונם פאלק, װײל ,אלעמען״ טײטשס דער ,מצודת דוד*: ״ועםי הארצים בכלל״.10) נאר פאריס װינטשעװםקי האט אלעמאל געשריבן א רײנעם, נישט קײן ״פלײנעם״ ײדיש. דער ,זײדע׳ םוןםאציאלזם בײ ײדן,/ אזױ װי דער ,זײדע״ פון דער ײדישער ליטעראטור, האט תםיד געהאט א חוש פאר שפראך. ער האט אריבערגעטראגן פון העברע• איש צו ײדיש זײן גאנצע פשכילישע ליבע צום ,לשון׳. ער האט געשטיפט און זיך געשפילט מיט דער שפראך, װי א דור שפעטער משה נאדיר. װינטשעװסקי האט ױך קײן רגע נישט געשפילט פיטן לשון סתם זיך צו שפילן. דער עיקר איז פאר אים געװען דער םאציאליסטישעד מוסר השבל. דאך האט גאר אפט פאסירס,* אז אין פיטן װעקן דעם ארבעטס־עולם צום קלאסנקאמף, רופן צו רע־ װאלוציאנערע םעשים, באװײנען די לײדן פון די ארעפע, זײ סרײססן אץ זײ מאלן צוקונפט־בילדעד, האט זיך מארים װיגטשעװסקי פלוצ• לוגג גענומען שפילן מיט די װערטער גופא: אלטערמאן, קאלטערםאן, הונגערמאן, פיטלםאן, טיטלפאן, קיטלמאן, פלאפערמאן, כאפערמאן, קלאפערםאן, אדלפאן, סאדל• ז) דןרם, זײס 250. י) דןרט,, זײס 246. ') דןרט, זײםן 5—6. <") סןריס װינסשעװסקים ערי8סן.!װײסער נןנד. נױ-יןרק 1920. ז. 75 מאכן נאך הײגס א סיפן אײנדדוק, אפילו װען פיר זעען נישט פער ארום אונז אזוינע נאקעטע לײדן. זײנע לידער ,לאנדאן בײ נאכט׳, ,דאס ליד פונם העמד׳ (נאך טאפאס הוד), דרײ שו־עסטער, ,אן ערלעכע באטריגערין׳, ,דער עוםהלע אין װאלד׳, .צװיי יעסעלעך*, זענען איבערגעדרוקט געװארן א סך מאל. אנדערע זענען ארוים אין לאנדאן אויף באזונ• דערע פאפירלעך און פארשפרײט געװארן אין מאםן, נאך איו ערשטן צענדליק פון איצםיקן יארהונדערט. אין די אכציקער יארן האס װינטשעװםקי אויך פארעפנטלעכט ױינע בעסטע קאמפלידער. פאריס װינסשעװסקיס לאנדאגער קאמפלידער ,אין די גאסן, צו די מאסן״, ,איך הער דײן שטיפע, די שסימע פון דער װאר• הײט, הערט קינדער װי עס רירט זיך׳, .װיקל^ז פאנאנדער די פאנע די רויטע׳, זענען געװארן פאלקסלידער אינם פולן זין פונם װארט. מ׳זינגס זײ נאך הײנט, ארום פערציק יאר נאכדעם, װי ער האט זײ געשריבן. דאם איז נישט געװען דער פאל פיט זײנע אםעריקאנער קאםפלידער, װי ״דאס ליד פון לוינשקלאף״ (געװיד• מעט דעם ״בוגד״), ,פארװערטס, פאראויסו׳ א. ד. ג. די סיבה דערפון דערקלערט װינסשעװסקי אלײן, דירעקט אץ אוםדירעקט. װען מארים װינטשעװסקי האט ױך צום ערשטן מאל, אין יאר 1891, פארטראכט איבערן כאראקטער פון זײנע לידער, האט ער דערקלערט: ,זײ זענען דער אפקלאנג פון טעגלעכע, פארשטיקטע געשרײען םון פאלק׳.4) דערבײ האט ער פארזיכערט, אז אזוי לאנג װי ״די קנעכט־ שאפט װעט ,דויערן׳, װעט זײן ליד ״נרוילרן״ מיט זײן טװיער געזאנג״. נאר נײנצן יאר שפעטער, אץ 1910, איז װינסשעװסקי שוין נישט געװען מער זיכער, אויב זײן מוזע װעט װירקלעך אזוי לאנג ,טרױערן״. .דער אםת איז — שרײבט װינטשעװםקי אין יאר 1910 — אז דא אין אםעדיקע, .װו דעד דלות איז טײלװײז קלענער, טײל• װײז װײניקער בלויז געשטעלט םאר דער גאנצער ארומיקער װעלט׳ װי אין ענגלאנד און אין אלט־אײראפע בכלל, איז דער אפקלאנג פון דעם ארעםאנס שםערצגעשרײ שװאכלר און זעלפענער אין פײן הארצן און געפינס דערפאר װײניקער און זעלטענער אן אויסדדוק דורך א פעדער װי מײנע. די מײססעפון אט די ,קלײנע ליריקס״ און די *לאנדאנער סילועםן׳ זענען געשריבן געװארן אונטער דעם אײנדרוק ניון דעם שרעקלעכן דלות ארום םיר, — פ-ין דעם דלות אץ זײן גאנצער נאקעטקײט, אפגעריסנקײט, פארשלאגנקײט, װי מע[ קאן אים זען נאר אין לאנדאן, צוגלײך דער רײכסטער און דער ארעמסטער שטאט אין דער װעלט, טאקע דורך די קאנטראםטן פון די מיליאנען םונט שטערלינג קעגן די ביליאנען פוד צרות'.5) אין מארים װינטשעװסקיס אמעריקאנער לידער פעלט דער• פאר יענער טאן פץ מיטלײד, װאס איז כאראקטעריסטיש פאר זײ• נע לאנדאנער לידער. די װעלט האט אויפגעהעדט צו זײן פאר אים ,א מוזיקאינםטרומענט םיט סטרונעם דורכגעװײקטע פין טרערן״, װאס װו ער דערלאנגט .נאר א ריר מיט די הענט, לאזט גלײך זיך א טרויערקלאנג הערן״. י) זענען װינטשעװסקיס בעסטע אמעריקא־ נער לידער נישט םון ארבעטערלעבן, נאר די װעלכע ער זינגט פון זיך אלײן. איבערהײפם בין השפשות געדאנקען: .עס קוםען געדאנקען פץ טויט אויף עלטער, װי ם׳קומען אין אװנט געדאנקען פזן שלאף, •) דןרט, זײס 7. •) וןרט, זױט 7—8. •) דןרס, זײם 43.