Literarishe bleter · 1926-10-08 · 127 (8.10.1926) · p. Seite 669

669 ליטערארישע פלעטעו ״?12 .ץ^1 םעלמא לאגערלעפם נײעסטע בור עד א געהילםס־פאססןןר אין א קליעע דןןרםישע געמײנדע. בײ דעם אלטן פאסטןןר, װוהין עקענםטעדט קופט ןןן, װוינט זײנע אװײםע קרובה, די ױנגע און שײנע םרײלין שארלאסע לעװעגשעלד. די עװײ ױנגע םענםשן פארליבן דך. שוין םינף ױןר װי זײ זענען םארקנםט און שארלןןםע זוכס נאך אלץ- עו װירקן אויף איר חתן, ער זןןל אנםאגגען זוכן א העכערע און בעםערע םאציאלע און געזעלשאםםלעכע שטעלע אין לעבן. ד גלױבט אין זײנע בחות, אז ער קאן א סך אויסטון םאר דער מענטשהײט. עקענסטעדס ןןבער, געפיגט, אז נאר אץ ןןריםקײט קאן םען דינען גאט נישט װײט םון דעםזעלביקן דארף לעבט דער דײכער אלםן שאגערשטרעם. אין א זוםער-םריפארגן קומט שאגערשסרעם און .בעט שארלאטעס האנטי*. שארלאטע װיל אבער נישם האבן זײנע מיליאגען, זי װיל בעםער די ליבע פון עקענסטעדטן. ס׳קומט סאר א געשפרעך בװישן שאדלןןסען און עקענססעדטן, דער פאםטארס־געהילף װערט זײער אויפגערעגט און בערײסט מיט שארלאטען." אױפן װעג גיס קארלסטעדט זיך א נדר, אז דאם .ערשטע בעםטע׳ דארםיש םײדל, װעלכע ער װעט באגעגענען אויסן װעג, װעט זײן דין ,באשעדטע׳. אין דעם װעס זיך אויך אויםדריקן גןןסס װילן, װײל אזא װײב װעט נישט האבן קײן גרויםע פרעטענזיעס סון לעבן. אויםן װעג באגעגנט ער א דארםס־ הענדלערין םים א פאק םחורה אויםן רוקן. עקענסטעדס.רײסמ איבער די באבױגגען םיס זײנע עלטערן. שארלאטע װײס צו װןןס סאר אקאסאםטראםע דער קריג בװישן זץ און עלטערן קןןן ס-רן, און זי סרוװט דאם לעבטע מןןל בו ראסעװען איר קארל ארטור. ם.ין זײנע אבאקאנטע דערװיםס זי דך, אז װען זי זאל חתונה האבן םיס שאגערשסרעם, ד. ה. נישס שטײן םער אויף זײן װעג אלס בלה, דאן קןןנען קוםען בוריק די גוסע באבױגגען צװישן זץ און עלטערן. שארלאסע מאכט אויך דעם שריט, אץ זי הןןט חתונה קעגן איר װילן מיט שאגערשטרעם. נעקענסםעדס גליק איז איר טײערעד װי דער אײגענער׳ דן$ס איז דער קורצער איגהאלט םון דער גײער שײנער דערבײלונג. סעלפא לאגערלעף באגלײט שטיל אץ םילד אירע העלדן אויף דעם װעג םון זײער אײביקן בעד אץ פײן. מיט א באזונדער ליבע שילדערס זי אויך דאס גליק און םרײד םץ אייע י׳עלדז• ח• אב• הורוױץ צו אל־־יע ײדישע ק־1ײענער! די אלע, װןם ה$בן די ביז איבםיקע 2ו בענדיקע פרץ־אױסגאבע דארםן םארשאםן זיך ד י נײע זעקס בענדער 6-50 מגיחת — (13 3.00 .יידער ײן נ*י*דן — (14 6.00 געסיכטע אין סנענעס — (15 סוג6 ייסער*סיר זוץ יענן — (1* סס.6 אין מלין װינקעיע — (17 6.00 סםעם אין ססעטיעך (1* ביבליאטעקן-דאבאט אדרעס: 36 1.60200 0׳י\ס2*ץ8^ ,מ1ם1ם06) .8 .1>עעו אלע װערס פון י. ל. פ ר ץ אין 18 בענדןר דארפן זיך געפינען אין יעדן ײדישן הויז סעלםא לאגערלעף איז אין דער שװעדישער ליטעראטור ארײן אין א םזלדיקער שער- די זון םץ אויגוסט סטרינדבערג, ו־עלכע האט םריעד געלויכטן איבער דעם ליטערארישן הןןריזןנט, האם ךך געגומען באדעקן םיט װאלקנם. דער ײגגערער דיכטער• דור הןןט גענומען שסארק באקעמפן זײן רעאליסטישע ריכטוגג, אץ די ליניעס םץ דער שװעדישער ליםעראטור זענען, אין ןןנהויב פץ די נײגביקער יארן, געװןןרן מטושטשדיקע. די װעגן, אױף װעלכע ם׳זעגען געגאנגען גוםטאװ יןזװ הײערשסאם, װערנער פאן הײדענשסאם און ןןסקאר לעװערסין (א ײד) זעגען געװען אײגנארטיקע: יעדעדער פון זײ הןןט געהאט זײנע עססעטישע נײגועען. סעלפא לאגערלעף הןןס געבראכט אין דער ליטעראטור די נײ-רןןםאנסיק. לעבנםפרײד — דןןם איז געװען איר נײער פאראל. די ליסעראטור דארף אויפנעפען אלץ, װןןס דאם לעבן גיט: גליק און פרײד, גלאנץ אץ םארב, שײגקײט און פארנעם. םעלמא לאגערלעף איז געװארן די שעפערין םון דער הײנ• טיקער לעגענדע. די םראגן, װאס זי בארירס, דאס לעבן, װאס זי שילדערט, זעגען אונז אין פלוג גאר נ$ענט, זײ זענען דאכט ױך גאנץ אײנםאכע און פריפיטיװע, אבער בײ סעלמא לאגערלעף נעםט אלץ אן א םיסטיש־םאנטאםטישע פארם. איר אוםן םון אויס־ פאסן אמ גראד דער היפוך סון סטרינדבערגס; איר טאלאנס װאקסם םיט יעדן נײעם בוך, ביז ױ דערגרײכם בו ,געסטא בערלינג״ — די קרױן פון איר שאפונג. דאם יןץ־ 1905, אין װעלק ס׳אח דערשיגען ,געסטא בער- לינג/ אח אנײע דאטע אץ דער שװעדישער דיכסער-קונסט. פיט דעם יאר הויבט זיך אן א נײ קאפיטל אין דער שװעדישער דיכםער׳קונםט. םיט דעם יאר הויבט זיך אן א נײ קאפיטל אין דער שװעדישער ליטעראטור-היםםאריע. סעלמא לאגערלעםס װערק זענען נישט אײנגעםאםט אין ענגע נאביאנאלע ראםען, נישט געקוקס אויף דעם, װאם אירע העלדן זענען טיפיש־שװעדישע, זײ גײען דעריבער ארײן אין דעם אובר םון דער װעלט־ליטעראטור. קײנער האט נישט אזױ געשילדערט דעם םשוטן לעבן אין אזא 'לעגעגדאריש־ראמאגטישן סטיל, פיט אזא סאנטאםטישער ברײםקײס. איר ליבע־שילדערונגען םון םענטשן אץ נאסור זענען פיםטיש• אריגיגעל. אין דעם אבםורד געסינט זי א טיסן ױן, זי דערםױ־ט בו א קאנסעקװענץ זאכן, װאס האבן, דוכט זיך, גאר קײן בוזא■ כעגהאנג בװישן זיך גישט. די ביכער .געסטא בערלינג׳ ,םאגא״״ ,ירושלים׳, .אנטי• קריםםס פיראי^ער״ אץ אנדערע פארשאםן םעלפא לאגערלעף אװעלס״נאמען, און אין יאר 1909 באקופט זי אױך דעם נאבעל• פיח םאר ליםעראטור. און נישט געקזקס אױף איר עלטער (ױ איז יעבט אלט 68 יאר) איז ױ נאך םול מיט לעבן און שעסער• קדאסם, ד איז שוץ אבער נישט אזױ פראדוקטיװ אין שאםן װי אין דער ױגנט. סעלפא לאגערלעפס בוך, װאס איז לעצטנס דערשינען אין ששאקהאלם, הײםס .שארלאטע לעװענשעלד׳ (381 זײטן). לײענעג• דיק״די ערשטע זײטן פון בוך, נישס װיםנדיק אסילו םון װעםען זײ זעגען געשריבן, קען פען גלײך דערקאגען, אז דאס געהערט גו דער פען־מײםטערץ. װי אץ דאם תב םון אירע ביכער — כראגט ױ אויך דא איבער די האנדלוגג סון אירע העלדן קײן ד־ום־שװעדן, אין די ערשטע יארן םון סארגאנגענעם יארהוגדערם. מיר געסיגןץ דא דעם אלגץ, גוט־באקאנטן, הױף םון דעם פאםטאר, די זעלביקע קירכע, די בגיעותדיקע סרױען און די אידעאלע כ־גנער. מים בערטלעכקײט אח אנגעבױגן ת גאגבע לוםט. און אין דער אטפאםסערע װיל ױ געפינען די לעזונג םאר דעם אלטן פ־אבלעם: די ליבע בװישן םאן אץ םרוי. קארל ארםור עקענסטעדט םץ קארלסטאדט, א זץ פון אן א־יסטאקדאסישע םאמיליע, שםודירס םילאזאםיע אץ אוםםאלער איניװערזיסעם. ער האט ױיעד גוטע םעיקײטן, אץ ױינע עלטערן דאסן, אז װען ערװעםװעדן דאקםאר, װעט ער ױך איבערגעבן דער װיסנשאסס אץ װעט װערן אבארימטער נעלערטער. עקענםסעדט הערס אנער םרום, און קעגן דעם וױלן םץ זײנע עלטערן װערס