Literarishe bleter · 1926-10-08 · 127 (8.10.1926) · p. Seite 663

663 ליטערארישע בלעסער 127 זא ליטערארישע עהסלוורסיעס א.דמשק/װארשע אײגן דעם לעוער, — *נדערש פןןרלירט ער דעם צוסריס צום װערק. #ז1י איז פים די װערק 6ון סשעכןװן און סורגעניעײן, לםשל, אץ אנדערע לענדער. די םארכםורעטע סײזאזשן םין ײ רו• םישע ססעיעס און נרייע םראװינצן זענען פרעםד, לםשל, דעם *םעריקאנער לןזער, װאס לענס אינם רעש און געאילדער 6ון דער דארםיקער גרייםער שםאס. די נאקאנסשאםס אנער םים די ענם-לרםער טץ װערק װעס נעװים העלםן דערנענסערן דעם לעזער זיו די שילדערונגען. ער װעס גײן אין די סרים םון שרײבער״ זעען זײנע זעונגען און נאנעסען זײגע געפילן. או1ינע װערק אין װעלכע עם דאפינירם דער באשרײבלענער טײל, װי סורגעניעװם ,שריםטן םון א יעגער׳ און קעלערםאנם ,סונעל׳, איז אודאי כדאי עו לײענען פיס דער הילף 6ון עקסקורסיעס, דאס װעם נישס נאר םאכן פארשםענדלעכער די װערק, נאר אייםלעבן זײ פאר די באזוצער. אבער נישם בל1יז אילוסםראסיװע םאםענםן גינן די עקם• קירםיעס—דאס איז נאר די פארםעלע זײם פון שםאניר, דער שםייס ארינערבוסראגן זיך אין די שסיםונגען פון שרײבער. די עקסקירסיעס קאנען דא געבן פיל מאםעריאל םאר אנדערע פארשונגען, םארםיםן דעם עסטעסישן אנאליז און באװענן בו קריסישע אםהאנדליננען. די לאנדשאפט איז םין שרײבער נישם םאסאגראפיש אריבערגעםראנן אין בוך, זי איז באה1ינם פיסן דיכסערס םאנסאזיע, געזען אין אײנענער פערסםעקסױו. דער לעזער שםײם דא אז1י ארום םאר די ס1יערן פץ שאםן, םאר ד• ם1ד1ת פון יבירה, עס רענס און װעקש זיץ איםםרעסיע און אםשאבונג. אונזער ליםעראטור פאיםאגם גענונ םארסעריאל םאר די דאזיקע אינםערזוצן. םיר װײסן די געאגראפיע פץ םיל שםעס און שםעםלעך בײ אונזערע קלאסיקער. די םונעיאדעװקעס און בתרילעװקעס זענען קאנקרעטע ערסער געװען, שלום אשם ער• םער זענען דאך אודאי םםשותדיקע, םיר האבן אפילו פאעפעס פון באקאנסע שסעס און געגנסן, װי קאזםעזש, רײםן א. א. דער לעזער װעס אין געװיסע פאלן האבן די געלעעהײס בו קעגנשםעלן םארשײדענע באאבאכסונגען םון אײן און דערזעלבער לאנדשאפס. דאס איז דאן, װען די לאנדשאםם האם געבראכם אײניקע קינססלער בו אנאלאגישע, נױאנסירסע אדער קעננזעבלעכע םאסיװן. אונזער שסעםלשע ליסעראסור איז א דאנקבארער שטאף םאר די אנאלאג־עם: םענדעלעס פאר• ײדישםע נאםיר, אשש ננידיש-חסידישע םאלן און װייסנבערגם רעאליסםישע שילדערונגען. די פערזענלעכק״ם פון דיכסער, זײן םאביאלער ארום און די ה1יך םון זײן שאפן װערן גאר ב1לס פון אז1ינע פארגלײק. די באזוכער אין קאװנע װערם קלאר, װי אז1י א. םפו האס אץ זײן .יהבת בי1ן' פאדװאנדלס קאװנער םאלן אין עםקס, - געזען אין ניעםאן דעם ירדן, םארגעשסעלם זיך הרים וגבע1ת אץ פארזעבט עם םים ביבל־שער םלארע, כדי בו געבן דעם אנסשפרןכנדן קאלאריס פאר די באליבסע אמנון און תםר... םיר װעלן דאן האק אן אינםערעסאנםן באגריף װעגן דעם גײםס םץ יענער בײם פץ דער ראםאנםיק און פיל םאר• שסענדעניש 6אר דער אנשסרענגונג פון דיכסערס א1יג און די פארבן-םיםלען פון זײן פענזעל. עקסקורסיעס, װי א םיםל בו פארבדײסערן דעם האריזאנם םון װיסן, זענען ש1ץ פון לאנג ארײן אין קאםפלעקם םץ דער שול־ארבעם און קולסורעלער סעםיקײט םון יעדער געזעלשאפם, װאם פארנעםם זיך פים דער א1יםבילדוננ אץ אנסמיקלוגג 6ון אירע םיסגלידער. םערםטנסײל באגרענעבן זין אבער די עקם• קורסיעס, — װען אםילו זײ גײען װײםער פון סתם.פארװײלונ• נען, — םים געק אנשיילעכע ידיע1ת פון נאסורװיםנשאפם און געאגראפיע, אין אנדערע םאלן - באװײץ םעכנישע דערגרײכונ• נען. זעלםן״װען מק װענדס די א1יםםערקזאםקײם א1יף די לעבנםפראבעםן נושא, א1יף דער געזעלשאפםלעכער אנסװיקלוננ אץ דעס םענסשן. די עקסקורסיעס קענען אכער און דאיפן פארשפרײס װערן א1יםן ר ע א ל ן ל ע ב ן אין זײן געגנזײם־• קער און היםםאיישער פערספעקםיװ. די א1יפגאק קענען יאן זײן םארשײדענע: עסגאגראפישע, סאביאל״עקאנאםישע, היםםא■ רישע א. א• איך װיל זיך דא אישםעלן א1יף א 1 י ם פ ל ו ג ן, ווי אםיטל בו דערקענען שרייבער און זיי ער ע ו ו ע רק. די געםײנזאםקײס פון ליםעראשור םיסן לעבן לאזס זיך פילן ש1ץ בײ שול-קינרער. םיר זענען באקאנס םאלגנדע םאלן: 1. קינדער םץ א בװײםן קלאם זעענדיק אין א זוניקן פראסס דורכן פענססער, װי עס פללען שנײ-פעדערלעך און שם1יבעלעך, האבן אנגעהויק דעקלאםירן ל. קװיםקאס לידל *יז זײער כרעםםאםאסיע: ,שנײ אץ שנײ אץ שנײעלען, פיבענקעלעךי טײבעלעך׳ א. א. װ; 2. קיגדער שסעםפלען גע• לובנען אײנע די אנדערע םיס בונעםען פץ דער ליםעראסור און העלק שין װעיק און 3. געבירסיקע זשעליכאװער קינדער לערנענדיק אין װארשע װײםנבערגש אנאניםע ,שטעסל׳. האבן נלײך דערקענם אין דעם זייער הײם, באזונדערע ערסער װי א1יך פערזאנק. בײ דערװאקםענע זעען םיר עם אץ א פיל שסארקערער 6ארם: םיםן באנד לידער אץ ש1יס £ון דער נאםור װערן םיר נענםערע שותפים בום שרײבערם לירישע שורית; פיל אסאביא• ביעס פץ אײגענעס לעק באװאק אונז בײס לײענען א װערקי םיר ביםירן שםיקער 6ין פאעדע בײ די אדער יענע סישואביעס אץ שסיםיגנען און באנוק דך םים א1יסדרוקן פון דער ליסע• ראסור אפילו אין פאליםישן לעבן. װאס זאגס עסז—ערשטנם, די שסיםונג װאם דער דיכםער האס פארקערפערם אין זײן שאפיננ, קען אינםענסיװער איבער• געלעבם װערן בײם שײן פון אן ענלעכער װװ־קלעצקײס; בװײסנס, די ליםעראםור קען דינען װי א סיםבאל בו פיל דער• שײנוגגען אין אונזער לעק, אץ דריסנס, דער שסאף, װאס איז געלײגם נעװארן אץ גרינם פין א װערק, לאזם זיך גאנץ אפם א 1 י ש ד ע ק ן און זען באשײנפערלעך. בו דעם אלעסען קאנען שם1יסן אץ פיםהעלםן ,ליםערארישע עקםקירםיעס׳. די באשסאנד,סײלן פון װערק זענען. װי באװוסם, דער באשרײבלעכער כײל, לעבנסעוסײגער, סיפן אין העלק. אין די אלע ךרײ ריצטונגען איז םענלעך בו םאכן עקסקורםיעס אץ אונםערזוק זײער לעבעדיקע װירקלעכקײם. דער ב א ש ר י י ב ל ע כ ע ר ס י י ל איז תםיד דער. פאן אץ װערק און שאפס רי ששיםוננ אין איס. זײן געװעב איז דער פײזאזש אץ די לאנדשאפם, װעלכע םוץ זיץ נאענס און