Literarishe bleter · 1926-10-01 · 126 (1.10.1926) · p. Seite 651

651 ליטעראריע בלעטער 126 .זא פוילישע מאלער יצחה ליכטענשטײן / לאדז דער אויט>ןפ>ןרםרעט און דער רייטער קןןשטשןןל, ױיןם ביולײלנןן ןיו די לעכןריקסםע איםפרעםיעס. די *װױ װארעםע אדפפאםינ־ נען 6ון אזא טעטפעראםענטפולן קינםטלער װי װיטשולקאװםקי נאזניק די אייסשטעלוננ און נרעננען ארײן א םערקװירדיקן קאנטראםטי, םען קען דריםם זאנן, אז ם&טעיקא און װיםשול־ קאװםקי כאלעכן די אויסשטעלוננ טיט נײסט 6ון םאראלישע טראדיזויע: טאטעיקא מיט זײן ברױזנדן טעםפעראםענט 6ו; א באטאליםט און רא6ינלרטן פארטרעטן־קאםפאזיטאר — װלטשול־ קאװםקי ם־ט זײן איםפרעסיװער אוי66אםזגנ. גװישן די אלע מאנאטאן־נעםאלםע און צאראקםערלאז קאמפאנירטע בללדער זענען רי װערק פין דל ןיװײ קינםטלער נעםאלט 6ון לעבעדיקע אין באװיםטזיניקע םענטשן. די קינסט־ לער 6ללן און באנרײפן דעם םױשעט, 6ארב, 6ארם און ליניע. אין עס א־ז טאקע א שאד, װאם טאםעיקא אק װיטשול־ קאװםקי זענען דא נישט 6יל6אך רעפרעזענםירט, װי װ א זו ע ק םאלטשעװסקי. און א שאד איז אויך, װאם טען באנרײ6ט נאך נישט דעם טעוח, װאס םען ראט נעםאצם םים דעם אזוי נװאלדיק־ פאפילערן אין פוילן (נור אין פוילן, םערקט אײך) םאלטשעװסקי. ם׳איז א שטארק אינערנעםריבענע פאפולאריםעט. װאם באשטײט אין רעם, װאם ער האם די טענלעכקײט זוי פארבלענדן םיט זײנע זיםע פארעעלאן־נלאזירטע קאלאריסטישע עפעקטן. אין אויםער רעם זיםן אויספאלירטן קאלארלט, כאנוזום זלך אויך םאל־ טשעװםקל םיט £ארשלדענע חצםהדיקע םיםכאלן. דאם איז כלו־ םרשט זײער טיפויניק און, עם איםפאנירט — אבער נור רעם פשיטן עולם. װענן םאלטשעװםקי אלז 6אראן א נרויםע לויב• נעזאננ-ללטעראטור. דאם האט אבער נארנישם זװ טון םיט כא־ לערײ. און אז עם איז 6אראן אלן פוילן א נעװיםע זואל קינםט־ לער, װאס קענען יא םאלן אין דעם איבערזוײנן אזעצע נעםען װי םאטעיקא נאטלינ, ניערימםקי, פאנקעװיטש, װיטשולקאװםקי, װײם און נאך אנדעיע, נישם רעדענדיק שוין װעגן רער זואלרײכע פלעיארע ייננע םאדע־ניםטן - אויף דער איזוםלקער לאדזער אויםשטלוננ עװלשן דל פיללישע םײסטער זענען זײ, לײדער, נישט פאיאן. לאםיר דא6ן׳ אז םיר װעלן נאך האכן די נעלע־ % גנהײט *ו זען און באהאנרלען אויך אײניקע פײנע װערק פין ױנג־פוילן. 9ןדז, ס׳נ*ם*סנער 1926. זלמן רײזען לעקסיקאן ״ן יעי ײדישער ליטעראטור, פרעםע אין פילאלאגיע (אוהױת א-ין 288ז עמודיבש, מיט 255 ביד־׳דער אין טעקםט שײן געדרוקס. א1יף גוםן פאפיר. אין פראכס-נאנד. פרײן 18 גילדז-פארטא ז גילדז. פאר נעלפ: פ. ק• א. 9858. 36 סמ<1,68 ,מ1ז1ס16^ן .8 אין דער לאדזער שטאטישע קזנםט־נאלעריע האט זיך דןר װינטער־םעזאן געע6נט םיט א קאלעקזיע פון פיילישע םיםםער םיט א זװײ־ררײ ײדן אלם עוטשעפעניש. ראם דארף זײן אן ארםשטעלונג 6ון פוילישע קלאםיקער 6ון ענדע נײנזינטן און אנהױג זוװאנזױקםםן י*ה. םען קען גישט זאנן, אז דאם איז א 6ולקאם־אױםשעפלעצע רעפרעזענםאג׳ן 6ון פוילישע םײםטער, װאם באלאננען זװ דער דערםאנטער זױיט. נעבן םאםעיקא זענען םיר געװױנט זװ זען גאפליבן, נענן צעלמאנםקי װאלט נישט נעשאדט א םםאניםלאװםקי — און ײו?ענען אזעלכע װי װיס־ פיאנםקי, װײם, פאדקאוױנםקי, פאנקעװיטש — װו זענען די אלע, תאם האבן ארױפגעפירט די פוילישע םאלערײ 6ון דער שםאלער הײםישער םטעטשקע אויף די ברױטערע װעלט-װענןז רא אויף דער לאדזער אײםשטעלוננ זענען זײ נישטא. עפעם איז דאך דא יא 6אראן — אױנ נישט ם׳בעםטע, ם׳צאראקטעריםטישםטע, איו יערנ6אלס דא 6אראן א רםז, אן אנד״םוננ אויף דעם, װאם די פוילישע פלאםטיק האט, ב־ז םיט נישט לאננ זװריק, נעשאפן. די פוילישע קונםט איז נישט קײן ריכע. זאנאר ם א ־ ם ע י ק א איז אזוי נוט װי אוםבאװוםט אין די ברײטע װעלט- קדײזן. װענן מאשעיקאם נעניאליםעט םענ םען זײן אײנשםיםיק, אדער נישט, דאם װעט נישט ענרערן רעם פאקם, או םען האם דא זװ םון םים א םםיצישע קרא6ט, װאס האט נעליגט דעם נרונד־שםײן 6ון דער פוילישע טאלערי. ער איז א פאזיטיװע קראפט אן שום קונסטיװענחננ, אן םפעזױעלע םאלערישע פראבלעםען. ראך איז םאטעיקא נישט די אוםכאנרײ6לעכע נעניאליםעט, ארום װעלכע םען דארף אזױ 6יל ליארםען אץ 6ארטײדיקן, װי עם איז געװעז רער פאל אץ דער זוײם 6ון װיטקיעװיטש־6ול־רעדערײ און נאך םער שרײנערײ װענן דעם םאםעיקא־ענץ. דאס איז נישט אזױ לאננ זנוריק, א 6ערטל־יארהונרערט װעט יערנ6אלם שױן זײן אץ אפשד מער. פױלישע קונםט און קריםיק איו שיין געטנ װיט אװעק 6ון װיטקױןוױטשעם פראנלעםען. םען קען איזט םיט פולקאםערע;יכערקײם 6עםטשטעלן, אז װיטקיעװיטש אק זײנע אפאנענטן האנן נענעבן דער פיילישער קונסט קרא6ם 6אר חײטערער אנפװיקלוננ. נאך םאטעיקא זעם זיך טאקע נישט אזוי שנעי א ליכטיקע שײן אויף דעם םירםאמענם 6ין דער פױלישער קונםט. איך האב אױםן נעדאנק ראם עצט־םאבעיקישע, אינם עקעפרעםיװן זץ. םען װעם דאך נישט זאנן, אזװאןטשעך קאםאק קען דערן באטראצם אלם עפעם װיצטיקם םון רעם םץ. םאטעיקא א־ז נע- װען א עטאזױאנעלער באטאליםט. װענן קאםאקן קען טען דאם נישט זאנן. ער האלט זיך םאקע 6אר א באטאליםט, זײנע װערק זענען אנער א מץ פאראדיע אױף דעם, װאם װאלט געקענם זײן ןצט און 8ולנלוםיק. י עס איז א תונדער, אז םען םאלערירט אױף אייםשםעלונגען 6ון קלאםישן װערק אזעלצע נאנאל-פאבריזױרטע ״שערעװרלען״ אסת, םען קען נישם זאגן, אז קאםאק איז דער אינזױקער טאנדײטער 6ון רעם זשאנר. די איזטיקע לארזער אױםשטעלוננ האט א 8ךנע טעגלעצקײט זױ שטאלזױרן םים א נענונ נחיסע זואל קאסאקם און?ײן נליצנם אץ דער נרײםער עולם האם״8ון דעם אלעםען א נװאלריק־גרויםע הנאה. דער־ *אר אבער וענען דא אייך 6אראן אנדערע פרעכםיקע םוםטערן. וז י ם ש ו ל ק א װ ס ק י םיט זײנע זנודי נלענזננדע גילדער—