Literarishe bleter · 1926-10-01 · 126 (1.10.1926) · p. Seite 646

126 זא ליטערארישע בלזנטער 646 קאנדענטרירן בײ ויך די אנםירונג םון אלע טעסיקײטס־דװײגן, — און דאס דארף איצס געשאםן װערן. * מיר װילן און מוון םארײנהײטלעכן, םארסולקאםען די אר• מט און זי שסארקער דעפענטירן. עם איז אידט א םארװארלאזם סעלד. אונז קומט אויס צו קעמפן נישט נאר מיט דער פױלישער און ײדישער רעאקציע פארן קױם פון אונזערע אינססיסוציעם. אבער װאס איז דער װונדער, װען אםילו די םערהײם פון פלענום פון דער ײד. שול׳זןרגאניזאציע װארםט דורך יעדן פאל אלע אונזערע םארשלאגן װעגן א סיסטעמאטישער סובםידיע םאר די אװנס-שולן, בעת די אמעריקאנער אינסערשטיצונג איז שטארק פארגרעסערט געװארן, נאך שװערע יארן םזן װעגעטירן און מא־ טערן זיך פון די אװנט־שולן. אונזער ערשסע קולטור־קאגסערענץ װעס מוזן אםך זאדגן םאר דער הײבונג פון ניװא, םאר דער אײראפעיזירונג םון דער גאנצער ארבעט, פאר אגרעסערער אחרױת, פאר קולטור און װיסנשאפט. א פארװארלאזט פעלד איז נאך אונזער פראלעטארישע קולטור־ארבעט, אן עלגטער אינזל, װוהין עס האבן אסילו גאך נישס דערגרײכט די אפעריקאנער דאלארן. תלםיד־תורהס און ישיבות, פילאנסראפישע ־חברות און מקװת — אלץ װערס מיט דער ברײטער האנט אוגסערשטיצט דורך די אלט־נײע פיגאנץידירעקסארן פון ,דזשאינט׳. פאר ארבעסער־בילדונג, םאר קולטורעלער דערהױבוננ פון די מאסן, — בלײבט מען טויב. די קולטור־קאנפערענץ װעט מװן ארויםםידן םון דעם דןןזיק[ טעמפן װיגקל. דער גלויבן אין דער ײדישער ארבעםערשאםט, אין איי סטיכעשן דראגג צו קולטור, צו װיםן, האט אונז שטענדיק גע׳ מונטערט און געגעבן גלויבן אץ דער שװערער אדבעט. מיס דעם גלויבן און דער האפנונג האבן פיר געארבעס ביזהער און װעלן װײטער ארבעםן. די קולטור־האנפערעבץ םון דער געזעלשאפט ,אװנט־קורםן פאר ארבעסער אין פוילן׳ האט דך אנגעהויבן דנטאג דעם 26־סן סעפטעמבער אין װארשע. עם זענען געקומען 124 דעלעגאסן פון 85 פונקסן. ד*ר ב. אײזנשטאט האט געעפנט די קאנםערעגץ פיט א רעדע ױעגן דער געשיכסע און אויפגאבן םון דער געזעלשאםט. עם באגריסן די קאנםערענץ א רײ ח״ח אץ נאםען םון םאר־ שײדענע אינסטיטוציעס. די ,ליטער. בלעםער׳ האבן צוגעשיקט םאלגנדיקע באגריסונג: חשובע הברים! בײ די שװערםסע א־יסערלעבע ב*דינגוננען, ביי דער שס*רקסנמר גלידבגילםיקײס מזד דער יידישער *ינםעלינענץ *ון •רעםע, םום זינם עםלעכע י*ר די נעז#לש*פס .*װנס-קורסן 8*ר *רבעסער״ * קןלןםעלע קולסור-*רבעס "8*ר דעם יידישן *רבעטס-מענסש. עם *יז באמ־, נו •*װונדערן ידי נװ*לםיקע עקשנװזדיקע ענערניע םון די ב*ש?דדענע םיער *1יף די ערםער, סון די 1*שיי- דענע טוער *ין נענםר. עו ק*נען ב*זינן *לע סניע1ת *ון גזדן *לץ װײטער *1יפן װעג עו ב1יען *ון!*פזססיקן די ײדיש-ױעלסלעבע קולסור.*ינםםיםועיעס 6*ר דעם ייד־שן *דנעסער. ז*ל דער ערשםער קולםור-1וז*םענס*ר בענםשן די הידליקע מי *ון *רבעס ס*ר די עטלעבע ס*דנ*ינעגע י*רן *ון דוגעבן די םוער נײעם נל1י\ *ון נדעם מום עו * נײער ס*רשט*רקםער *ון #*רברזדםערםער *רבעס. די ,ליםער*רישע בלעסער״ װינסשן *ײך *ײסדויער.קר*פס *ון ער**לנ *ין *ײער *רבעס *1יף דער קולסור־ק*נסערענץ *ון *ױך שס*רקן װילן *ץ ס)ם*ס 6*ר דער שװערער *רבעס *1יף די ערםער. ז*ל זײן נעבענסשס *ידער נועלעכע *רבעט! מער םזן אונזערע ײדישע שרײבער האט אעדגסטן אינטע• רעס צ־ דעם קולטור־זוק פון די ארבעטער? זעט איר זײ א סך אויף די אװנס־שול םױמם, אויף די ארבעסער־אװנטןז מען הערט :ישט אויף צו רײדן װעגן ײדישן בוך און זײן לעזער, אץ םען װיל נישט װיםן םון יענע פורענױתן פץ הארע• פאשנעם כענטשן אויף זײן װעג צו װיסן און קולטור, צום בוך, צום זשורנאל. קוםט טאקע אויס, אז סײ די גײםטיקע, סגי די פינאנציעלע זארג ליגט אינגאנצן אויםשליסלעך אויפן ארבעסער. - אלײן דער רעפערענט, ביבליאטעקאר אץ רעזשיסער. אלײן דער אנפירער פץ קעססל־אװנט. דורך זײערע אײגענע טאג־ טעגלעכע באשטײערוגגען האלס דך אויף דער לאקאל, װערט געקױפט דאם ב ך, דער זשורנאל. קוכען שרעקלעכע טעג פון ארבעטסלאדקײט — װערט ממש א חורבן: עקםמיםיעם פון לאקאלן, באנקראסן פון די חובות אין די פארלאגן, ליקװידאציע פץ אװנס־שולן. דאס איז דער אומגליקלעכער גורל פץ אונזער פראלעטא־ רישער קולטור־איבעט. געלינגט טאקע נאר אץ א טײל שטעט צו באפעסטיקן אוג• זערע אינסטיסוציעם. צום גליק הײבט זיך אן לעצטנס װײזן א האפענונג: עם קוםט אן א נײע אינטעליגענץ; א טרײע, אידעאליסטישע, פול מיט ליבע אץ האפנוגג פאר דער ארבעטער־זאך, פאר דער גײםטיקער דערהײבוגג פון ארבעטגדיקן עולם. די דאזיקע גײע דערשײגוגג געםען מיד סאקע ארײן אין חשבון בײ די װײטערדיקע פלעגער, מיט װאס מיד זענען געקומען צו דער קולטור״קאנפערענץ. װאס װילן פיר אויפטון מיט דער קולסור־קאגפערענץ? םיר זענעי געגאנגען צו דער קאנפערענץ אן אוסאפישע פלענער און נאיװע אילוזיעס. מיר גלויבן, אז ם׳װעם קוםען די צײט אויך פאר אן אל־ געםײנער קולס־ר־ארגאנױאציע^פון ײדישער ארבעסערשאסט. דערװײל איז עם נישם אקטועל. מיר האבן רעאלערע, פפשותדיקע ענינים. מיר גײען גישט בויען פון אױבן. די הונדערט אפטײלונגען, די טוױנטער מיטגלידער, לעזער, צוהערער, שילער; די שױן פאראנענע אװנט־שולן, אױדיטאריעה, ביבליאםעקן, דראםאטישע קרײין און םפארט־קלובן — דזןם אױ דער לעבעדיקער יסוד פאר אונזער קומענדיקעד ארבעט. מיר זענען םאקע א צענטראלע קולטור-־געזעלשאםט. דער צענטראלױאצ־ע־פרינציפ איז אבער נאך נישט גענוג דורכגעפירט אין לעבן- שוין אײניקע יאד אז מיר גרײטן דעם באדן דערצו. כאראקטעריסטיש, אז דער בױדזשעם סון הױפט־סארװאלטונג װערט די גאנצע צײט געדעקס דורך אן אפצאל פץ די אפטײלונ־ גען גופא. פארשםײס זיך, אז דער דאזיקער ביודזשעט איז דערװײלע א קלײנער און נישט־זיכערער, אבער ער װאקסט מיט יעדן חודש: און פאר אונז האס עס א גרויסע באדײמונג, װאס די פראװינץ געװײנם זיך צו צו טראגן אחרױת פאר דער גאנצער ארגאגױאציע. םיר האבן דורכגעפירט א קאנטראלע פון אלע אונזערע אפטײלועען אויף די ערטער — אוו װײםן גוט, װאם עס פעלס. עס פעלס קודם־פל אזא צעגטדאלער אפאראט, װאם זאל