Literarishe bleter · 1926-10-01 · 126 (1.10.1926) · p. [Seite]

פרײטיק׳ 1 ןזקטאבער, 1926 פרײז ס** מ־ןזשן 126 ידלדנז \*־?וסמדירטני װאעשדיפמ פאד ־יפלעדאביוד ■■ טעאטןןדאוןקונםמ מועףא ידדריד פארפלאג ב.קקעעק*ןזװארש^ א פארווארלאזט פעלד (ידענן דייר קולטוסקןונטערענץ 6ון דער געזעלשאפט ,?װנט׳קורם; 6אר *רגןשן.־) ד׳ר ב• אייזנשטאט*) / ווארשע מאטישער לעגאליזירטער אװנט־שול פאר ארבעטער, און נןןר די לאנג־יעריקע מי םון אונזער געזעלשאפט אין דער דאזיקער ריכ• טונג האט די פעסטונג באװיזן אין כםה ערסער דורכצוברעכן און אין א םך שטעט באקומען מיר שױן אפילו שטאטישע לאקאלן און אפילו סובסידיעם פון שטאט־ראט פאר אונזערע ײדישע אװנט-שולן. די מניעות זענען נאך אבער פיל. די שנאה צו ײדישער װעלטלעכער קולסור־ארבעט מצד אונזערע כלי־קודש און םתם באלעבאטים אפילו קאנקורירט זײער אסט םיט דעם אנטיםעםיטיזם סון דער עגדעציע. אונזערע אפטײלונגען אויף דער פראװינץ האבן שטענדיק םורא םאר ״עין־הרע/ ארום זײ װיקלען זיך די םיאוםטע מםירות; װעלכע האבן נישט זעלטן א סע־לה. םאראן א סך שטעט, װו דער רב און די ״פני״ דערלאזן נישם אפגעבן אונזעדע אפשײלונגען קײן לאקאל אויף אקלוב, לײען־זאל און אװגט־שול. די שװערע אדמיניסטראסױוע און םינאנציעלע באדינגונגען, אין װעלכע עם קומט אויס צו פירן די ארבעט — װאלטן אבער באדארםט קאםפעגסירט װערן דורך אשטארקע אונטערשטיצונג און םיטהילף םצד דער אײגענער אינסעליגענץ. זענען אבער די שילער, א פשיטא די סטודענטן — װײס סון די ארבעטער, זײ זענען םון זײ אפגעריסן לויט דער דערצױנג• אין בעםסן פאל קענען זײ מהאבן סיםפאטיע״ םארן םאלק און זײן שפראך, װעלכע זײ קענען אםילו נישט. נישטא אויף דער פראװינץ, כםעט גישט בנמצא קײן פרא־ לעטאראםילישע אינטעליגענץ, װעלכע זאל צולײגן א האנט צו דער קולםוסארבעט םון די שנײדערם און שוסטערס. א בחור אויף דער פראװינץ, אז ער קען אגשרײבן א לידל — איז ער שוין מחוץ לםחנה-אן איבערמענטש—און קען נישס האבן קײן געדולד און אינטערעס צו דער ,קלײנלעכער׳ ארבעם. םרעגט די ױנגע ליטערארישע שפראצונגען, װעלכן קאג■ טאקט האבן זײ מיטן ײדישן ארבעטער־עולם, מיט זײערע ארעפע קולסור־אינסםיטוציעם. דאס איז אײגנטלעך אונזער ערשטער צוזאמענםאר פאר די באלד 11 יאר, װאם די געזעלשאםט עקזיםטירט. שוין 6 יןיר, אז מיר פירן אונזשר טעםיקײט איבערן גאנצן לאגד, װו עם זענען צעשנרײט אונזערע איבער 100 אפטײלונגען. די ערשטע צײט—אץ שװעק אקופאציע־פעריאד — האט זיך די ארבעט באגרענעצט בלויז מים װארשע. דא זענען געםאכט געװארן די ערשטע *־וװן פץ ארבעט. םון דער ערשטער באריכט־םארזאםלונג אין 1917 (סארעםנט• לעכט אין זשורנאל ״שול און ערצױנג,,) זעען םיר, אז שוין די דעםאלסטיקע אװנט-קורםן און די ערשטע ארבעטער־אוידיטאריע זענען געװען זײער פאפולער. עס איז געװען א םיאנערן־ארבעט, א שװערער פרוװ אין זײער א שװערער צײס, און פון דעם דאזיקן אנהײב אין יןץ־ 1916 האס דך שפעטער אנטװיקלט א ברײט־פארצװײגטע ביל• דונגס• און קולטור-טעטיקײט איבערן גאנצן לאנד. נישט אומזיסם הײםט די געזעלשאפט ,אװגט״קורסן׳. עס קלינגס אסילו זײער באשײדן, אבער די אװנט״שול איז םאקע דער אויסגאנגס־פונקט םאר דעם םארשפעטיקטן בילדונגם װעג םון ארבעטער. דורך דער אװנט־שול צו דער ביבליןןטעק, װיםנשאפס און ליטעראטור; דורך דער אװנט־שול צו דער פראםעסיאנעלער בא• װעגונג, צום באװוסטזיגיקן ראציאנעלן לעבן, דורך דער אװנט• שול צום קלוב, צײטונג, זשורנאל, טעאטער, אויםסלוג און ספארט. דערסאר טאקע זארגן םיר אזזי פיל םאר די אװנט־שולן אזן גיבן זײ אפ דעם בכבודיקםטן ארס. דער אביטוריענט סון חדר און תלםוד־תירה, אסילו םון די עלטערע קלאסן ״פאװשעכגע/ פראדוצירן אונז כםדר גאנצע אדער האלבע אנאלםאבעטן אויף אלע געביטן. די אדםיניססראציע אץ שול־םאכס האבן דאס רוב א שלעכ• טע באצױנג צו בילדוגגס־ארבעס אױף ײדיש, בםרט צו אסיםטע• •) ד*ר נ. *ײזנםם*ם *יז דזר סםקרםס*ר פין דער ה1י*ס״ם*רװ*לםולג סון דער נ*זזנ(ם*8ם ,*װנס־קורסן פ*ר *רנםס׳נר *ין •ױין/