Literarishe bleter · 1926-09-22 · 125 (22.9.1926) · p. Seite 642

*12 זא ליטערארישע ני>7םעו 642 פרד װאך צו ײאר ראובן לידװיג געשטןןרבן אין עלטער םץ 28 יאר איז אין לןןסיאנזשעלאס געשטארבן דער יוינגער באגאבטער דיכטער ר א ו ב ן לודװיג ראובץ לודװיג איז געװען אײנער םון די םײנםטע ליריקעי אין דער יונגער ײדישער ליטעראסוד אץ אסעריקע. ער האט $נ• געהויבן שרײבן מיט אן ערך דען יאר צוריק, צוערשט אפגעדרוקס עסלעכע לידער אין די היגע טרײד־זשורנאלן אץ שפעטער אין לי• טערארישע זשורנאלן. אין ז. װײנפערם זשותאל ,דער אנהויבי, האט ער אפגעדרוקם אםעריע לידער, װעלכע האבן אין יענער צײט ארױסגערופן אויפפערקזאמקײט. מיס עטלעכע״יאר שפעטער האט ער זיך אנגעשלאסן אין דער ,אין זיךי־איםטישער גרופע, און אין זײער זשותאל געדרוקט א גרויסע באל לידער. ראובן לודװיג אח געװען קראנק אויף״שװינדזוכט. ער האט איבערגעלאזט נאך זיך א םרוי. שלום אש װעגן זײנע נײע װערק אין א שמועם מיט א מיטארבעטער פון ,הײנט׳ האט שלום א ש איבערגעגעבן װעגן זײנע נײע װערק. אין אײנעם םץ די בערלינער טעאמערן װעדט אויםגעפירט אשס א פיעסע. װעגן ןןט דער נײער פיעםע — דין לעעטע ארבעט אץ פאריז — רעדט שלום אש םיט א געװיםער דיפלאםאסישער צוריקגעבויגנקײס. דאם הײסס: ער זאגט, אץ זאגט, און זאגט גארנישט. די םאבולע און דעם סױזשעט האלט ער בסוד סודות. ער״באװיליקט נאר צו אנטפלעקן דעם נאמען. די פיעםע הײסט: ,רעװערענד דר. זילבער/ אדער ,די שטארקײט פון די שװאכע׳. דאם איז א רעאליסטישע דראמע/ די האנדלונג איז א מער אינטעתאציאנאלע. דעם הײגטיקן װינטער װעס דאס שטיק אויפגעפירט געװארן אין אײגעם םון די גיו• יאדקער ײדישע טעאטערן. װײטער שרײבט אש א נײעם ראםאן. עד װיל שילדערן דעם םאדעתעם ײד אין דער גרויסער װעלט. די ײדישע ערד איז די װעלט. דער שריפטשטעלער, װאס װיל שילדערן דעם ײד, מוז זען די גאנצע װעלט...' זכריה פישמאן געשטןזרבן אין תל־אביב איז געשטארבן אין עלטער פץ 31 יןןו ז כר י ה פ י ש מ א ן דער זײער״באגאבטער העברעישער ביבליא• גראף. ער איז געװען אגרויםער בקי אי1 דער נײ*העברעישער ליטעראטור און זײנע ביא-ביבליאגראנרשע ארבעטן, װאם ער האט באװיזן צו םארעפנטלעכן, האט ער ארויםגעװיזן א טיםןיםארשטאנד פאר ליטעראטור־קענטניש. א גרום פון תמעניע קײן ניי־יארק זענען געקומען צו־פארן די צװײ באקאנסע ארטיםטן ױסף בולאװ און לױבע קאדיסאן, װעלכע האבן דיי לעצ• טע 3 יאר םארבראכט םיט דער װילנער טרופע אץ ׳רומעניע. װי זײ גיבן איבער אין דער אםעריקאנער פרעסע ,בליט דאם ײדישע טעאטער אין רוםעניען און בעסאראביען. זײ הןבן געשפילט אין אלע גדויםע און קלענערע שטעט אץ איבעראל האבן זײ מיט דער טרופע געהאט א גרויסן ערםיןלג. דער עולם ״לױםט איצט אין טעאטער אין רומעניע װי אין גןןלדםאדנם צײטן. אץ רומעגיע קופט איצט פאר א גרויסע נאציאנאלע אויפלעבוטג עם קוםס אױך םןןר א גרויםע אויפלעבונג םון דער ײדישער שפראך צװישן דער שםודירנדער ױגנט װי צװישן די גרויםע םאסן. מען לײענט אין רוםעניע און בעםאראביע איצט םער ײדיש װי ביז םאר דער מלחםד- אץ יעדער שטאט זענען דא גרויםע ײדישע ביבליןןטעקן, װאס ײדישע ארבעטער האבן געגרינדעס אץ האלטן אויף*. הלואיו װער איז דער מוםר-זאגער? (אן אפענער ברלװ צום ליטעראטן־פארײן) אץ צוזאמענהאנג ם-ט דער דיםקיסיע און פןלעםיק, ײןס הןם זיך ןןנגעה1יבן ארום םײן ארםיקל אץ די ,ליס. בלעסער׳ װעגן דעם ײדיסן שול-װעזן, הןיט ש. םענדעלסאן ןופנע• דרוקט אין ,נייע 6אלקסצײםינג' אן ארטיקל, װןס איז 8ול םיט ח1זק און זלזולים קעגן סיר. ש. םענדעלסןץ רעדט גאנץ ברײסלעך און פיט א סאן פון א מיכיח אין נאמען 6ץ עסיק, אנשטענדיקײט-צ1יםען, ער װארםפ םיר פאר רכילות. לשין-הרע, ער שםועסם םפח נארישער דעםאגאגיע, דעסאראליזאצ־ע א.א.װ. א ,ס1בל ושרץ ביד1' איז סץ *לע מאל בײ אונז א שטארק-אפנע6רענסע זאך, און װען א ם־נסש שסעלט זיך אמעק אין דער פאזע פון א פזסר-זאנער און םאראל׳פרעדיקער, באדארף םען אים 6רעגן: ,צי כיסטו עם דער פאסיקער םןנטש, װ$ס איז בארו6ן דערצװ׳ איך6יל א שסארקן װירערוױלן, װען איך קוס איצס עענםל^ך דערמןונען ש. םענדעלס$נען, אז ער שסיים שוין לאנג א1יסערן גדר 6ץ ןנשםעידיקײס, אץ אז זײן זיגזאגן-װעג האט אים ש1ין לאננ אזו<קגע6ירס איבער אלע גרענעצן םץ םאראל. איך ם*ך נישס קיץ באזונדערע אנסדע• קונגען, ש. םעגדעלםאנם םאראל איז בײ 6יל ש1ץ 6ון לאגג שםארק אפגעפרעגס, און די אדע גאנץ׳סרויעריקע ,סאקסן/ װאס ם׳קאן זײ קװאליםיצירן כ׳װײס.װי־אז1י, זענען ש1ץ נענוג נאקאנם 6$ילו א1יםער די װענם םון לים. פארײן. יױער פ־ל װײסן װענן דעם, אבער פ׳הןם עס צוליב פארשײרענע סעפים םיס צײן-קייצעניש געדולדן און געדעקם... ש. םענדעלסאן איז איצס $ םיסגליד 6ץ םארװאלםונג 6ץ ליםעראסן־פארײן. גלײך נאך די וואלן אין דער סארװאלסוננ האט א צװײטער אויםגעװײלםער פארװאלםונגם.מיסגליד \םנסלעך דערקלערס אױםן אדרעם 6ץ ש. מ., אז ,םיס גנבים און טאנ• סןוזשיםסן װעם ער בײ אײן םיש נישס זיצן׳ און פארלאננס, ם׳זאל אים אנקלאגן אין געריכם $6ר אט די װערסער. דער ס1ף איז נעװען: יענער איז סאקע אװעק פון פארײאלסונג, צז קײן נעריכט האס, םען אים נישס צוגעצייגן און ש. ם. איז געבלינן זיצן אין םארװאלסונג, נלײך װי נישס אים םײנס סען עם איך װיל דערװײל נישם ברענגען עפנסלעך די אלע שײנע םעשים סון ש. ם״ איך סייל זיי םיס דעם ליםעראסן־םארײן יון גיב דערבײ אן די אלע פעיזאנען, װאס קןנען די אלע 6אקסן באשסעםיקן. זאל דער חגרים-געריכם פץ ליסעראטן• פאיײן אר1יסםראגן זײן פסק״דץ, צי אזא פץ פערזאן װי ש. םענדעלסאן קאן זײן א פיסגליך 6ון פארמאלסונג און צי האס ער דאס רעכם אר1יםםרעסן אין דער ראלע פין א םאראל• פרעדיקער אץ מוסר־זאגער. מיט חבי־-נרוס - נ• מײזיל 20 סץוסעכלנזגר 1926* דער ר־זײנטיקער נומער 125 ״ליט• בלעט•״ איז רער לעצטער פוננמ 3־טן קװארטל באבײט שו־ין דעם אבאבאמענט! י