Literarishe bleter · 1926-09-22 · 125 (22.9.1926) · p. Seite 629

629 ליטערארישע בלעםער 125 זא זײ לאצן 6ין ידיעלים. ויי רו6ן אים?ן ״קלי׳יננירנערלעכע אי־ ד??)לאניע״• אבער דר. זעיינםאן און אנדערע 6ון ז״־ן חדר װייםן נישם דער6ון ןןדער ז*י םאלן דך נישם־װיםנדלק. דערפאר ה$נן ז״• נןןך אײך אנדערע טענות זנום רדיש־זפ, א חוץ דער םענה 6ין טראדלזדע. װןנן זיי — אלן קוםענדיקן ארטלקל. דער ײרישיום װיל נימם ןןגרייםן דעם היינט 6ון דןם נעצשן. ער װיל, 6ארקערט, שא6ן אלן ה״ינט אן ןןנהאלט און א הםשך פין דעם װנרמ6ולן װןןש א ז גענלינן 6ין פריער. דל, װןןם שם״ץן נישט אויף דןם שםאנדפונקם, די װאם װײםז נישט װי זװ שעזן די קילטור־ןרםארוננ אין קילטור• אוערית 6ון דןר 6זורנןזננןנהײט׳ זענען נלשט קײן ײרישיםטן. משה הרלבאה באמערקובגען צו זײן דיכטערישן װעג מאקס עריה ׳ װילנע דעם ם*רש 6ון די נרןנזענע ילננען. װו נלײבס דער ענסו• זיןזם אינדערפריז ס׳קיםס א שטןסישע *ײנזזןםקײם, 6*רלוירנקײט. שױער װערט די שסןם, שסום און בןנג. װי 6 קללה קלינגען די שורות: .גאםןו ששייגןן שסיינעינע פ#ר שטרןזםןנריקן םאם;. שםוםן שטיקןד, שםיינער שטוםן, שםאבןם, שטיקןר שם?ל און אײז;•״• רײסן(1922) ,רײםן׳ איז *נםשסאנען אין בערלין, די פרוכם 8ון הײנ• װײ 6ון * הײםער כװאליע 6ין נענקש*םס. װײסקײס אידילי• ױרס, װײסקיים נרענגם *1יך דעס שסילן שםײכל פון סןלע• ר*:ץ, דןם הוםןר. *זוי גליסשט זיך *ויך *יבער דער דלזי• קער פןעםע פןרנןרנןנער, פןןרלינסער שםײכל. פון דער *נ• דער זײם *יז קולנ&ק, שאפנדיק .רײסן/ נ$רגעגאנגען ן נע• װיםן געזעץ אין דנר ײדישער ליסעראסור-נעשיכסע: דער געזעץ פון *וםקוקן זיך נוריק, פון שאפן קלאסישע װערםן דורך פנבית, געשסעלס *ויםן עבר. 6ין 6<פ *וםקוקן זיך נוריק *יז *נט־ שסאנען ■רנעם .חסידיש*, *שס .שסעסל*, שװ*רנם ,קענםןזקי׳• װי יעדע אידיליע, איז .רײםן׳ קודם־כל ל*נדש*6ס; דערגןך ערשם פלעכסן זיך *רײן די םענםשן, װי פעדים, *ין דער נלויקײט פון היפל *ון זילנער פון נעגןםענע װןןםערן. דער ל*נדשאםס *יז סס&םיש; דראם&םיש װעס ער װערן ערשט *ין .פשיח נן *6רים•; דן שסײם ער) ניםס זיך *יבער, גיס זיך וױנער *ון רופם *רוים די נ&שרײנונג; ער *יז נישם * ם$ן) ער *יז רער עיקר. *ון די םענסשן סײלן זיך קוים *וים סון דעם ל*נדש*פס, נכדי װירער נו פ&־שמינדן *ץ ױץ נרויסן אסעם. ניז ,רײםן• איז דער ײדישער •ױער געװען םיםןלןגיע, ד$ *יז ער װירקלעכקײס. םיר ם*רםןנן הײנס נוםןג נלויז *ײן גרעםערע אידיליע, װןם קןן זיך פ*י־ם?םסן פיס .רײסן') ס׳איז ,קענסןקי׳ פו? י. י. שװ*רץ. שװ*רץ איז עיישער, שסארקער אין דער קןנ• סטרוקניע, נרעסער *ץ דעם 6*רנעס; קולנ*ק-סן;סישער, ^כ• סער)*ריסםישער)-*ץ דןך סןר םען נישם ןסשמגן ,רײסן׳ װי דאס מערק,'*ין װעלכן קולנןק ז$נם זיך *םבעסםן *רוים, װי די ז*ך, װןם כ*ר*קםעריױרם *ים *םםײנסםן. נןך קײנסןל *יז די אידיליע נישס נעװען כ*ר*קסעריססיש פ*ר *ן *רתן דינסער; *ון נוריקנעשםועפס, דןם ש*סן סון קלןןסישע װערסן *יז נישם דער *ײנניקער *ון אפילו נישט דער װיכסיקססער *ינה*לס 6ון רער ײדישער ליםער*סור*געשיכסע. ד. נערגעלסןן הןם זיך *םןל *ויםנעדריקס, *ז ם. קזלנ*ק שרײנס ײדיש, ןנער לוים זײן םהות איז ער * הענ• רעישער דיכםער. ס׳איז * םונקעלע םעזע; דער ערשםער ק*. ■יטל פון דער ,שםןס׳ װןלם זי ןנער אסשר ב*רעצםיקס. .די שםאם. םיר האם * ריינןר םלאך *:נןחװים א הןלן םרױם 6ון שםללן םינקןלדיקן *װנטיכרױם, יןן איך בץ אין שטאט ארװן. םיאיז העל ם״ן װןג נעוזןן״... ס*ר*ן ד$ עיעס װןס דןירםןןנם תנ׳ך, נ *ליקם .לענסע װןרם׳, ױשקינם .סרןרןק׳; *ם * די שװערע געהויבנקײם *יז כ#ר*קסעריסםיש 6*ר דער נןעםע. די שורה איז ס׳רוב שװער, װ#ניק און *נגןל#ק; רערס*ר רײ,ן נןך איםיזסדיקער די *רײנגעשסעלםע *־*גםענסען מיס לײנסער, נרוזנדער ריס• םיק, ס׳איז ק לבןקס ערשסער ■רוװ פון * גרעסערן גלנײ; די קןנסטרוקניע איז ס*רסר*5ס קןםילינירם פיט * שם*רן, שװערן קןף־סוס *ון לײכסע, *רוי6שיסנדיקע סורעםס. זי *ױ נישס זײער געלונגען, נו לויז זענען געװען די נ*שם*נדסײלן, ןסס *יננ*ג*ען נישס *וגעסןסס נוס לײס־םןםיװ; *זוי ■*סן דן לחלוסין נישם די םײדלעך.נעשס*לסן, *ון סיף• כל־םוף הןש דער דריסער קןפיםל פןרשםעלס די *־דעע פונם װערק, זײן 6ירנדיקן פןדים. עס סעלן *ויך נישס סתם נןיװע שםעלן. עס יעדס ש1ין *ין דער סןעםע ן קלןרען לשון דער גײסס םון דער *ײס, םץ רער רע*ק* ע קעגן דעם *יםסרע• סיןניזם: דןם זוכן 6ון װןגיקן שװערן װןרם; די *ס#נ*נסן• 1*נו*וננ *לם קעגנםיסל *ו דער רײם־סעכניק - דער רײם ם5#ס לײכםער, *#פליגלםער ד#ם מ#רם, דער *ס#נ*נם—שװע• רער, ב*ס#נסער, *ויםדריקלעכער; דנדלעך די אור*#ניםםישע םןדע, ד#ם *#זיגגען די קר6#ם סון דער שס#ם, םון *יר שסןלענעם #רעם. די *ײס ה#ס גענוםען ד#ס *יריקע: זי ה#ס #רויסגע• נוםען פון דער ■#עסע איר אײננס, ד#ם ליד פון די ברןנזענע ײנגען. #6רן דיכסער *יז עם 1#*ר, װייזם יוים, געװען בלויז ן ע#יז#דישער םײל, װ#רום די ■#עסע ה#ס געז#לס #1וינגען גישם #זויפיל די רעװ#לו*יע, װיפיל די שד#ס. םים 6 ר ע ם• דע ליין *#ױנגען, םים םרעםדע *ויגן *ןװונדערן. ששןם *ון ד#רף הןבן געזןלם ןנםקעגנגעשסעלס װערן. דער די5• סער קוםס סץ דערװײםנס #רײן *ין שם#ם, םון העלע װעגן, *ים רו6ס די שם#ס םים טוינן-גוס, עס 1רוםס *יר שסיינער• שסים... עס ד#רף #גסשײדס װערן, ד#, *ין שס#ם, װו גן• הערס ער, װעםענס *יז ער; אץ #זוי וױגם עו ױך די ג#נ*ע *ײם *װישן לינע *ון הןס *ו דער שס#ם. ער װערס ח*ות סיסגעריסן פון רעס געזןנג 6ון *ירע *עקלוננענע גלעקער, פון