Literarishe bleter · 1926-09-22 · 125 (22.9.1926) · p. Seite 627

627 ליטעוא ריש? 3 ל 9 ט ז ד 125 זא 1 סימפאטיע, אברידערלעכע סביבה. טא װי דערגרײכט פען צו איר? װי קאן מען גובר זײן אין זיך דעם דיכטערישן פאםקודניק, װעלכער האלט אונז אין אײן שטרויכלעןז קײן שארטיקן רעצעפט האב איך נישט. אבער מיר דוכט, אז קודם כל, דארף מען פון אונזער פראװיזארישער דאך־םביבה ארויסװארםן אײן פאל פאר אלע םאל עטלעכע בארופם־פאסקודניקעס, װאס זײער טאלאנט סטײעט זײ שױן נישט מער, װי אויף צו קאליע מאכן די לוםט. און דאן... דאן דארף מען זיך ערשס פארזארגן מים אביסל קולטור-דיםציפלין, מיר דארםן זיך אלײן איבערדערציען. און מען טאר אויף קײן רגע נישט םארגעסן, אז מיר זענען י י ד י ש ע דיכטער און שריםטשטעלער, אז אונזער לעבן און אויםלעבן זיך אח פײנלעכער, װי בײ אנדערע און, װאס םאר אנדערע איז א װאכעדיקע זאך, איז פאר אונז א לוקסוס. םביבה-לאזיקײט איז א צו־גרויסער לוקסום םאר אונז. װו איז די רעטונג־שטדיק? װעלכע זענען די, די םיט• םענטשן? פיר, װעלכע זענען נישט קײן פרײע קינסטלער, אבער מער װי פרײע קינסטלער, װײל פיט א ײדיש װארס־לאסם, און םיט א םאלקם-לאםט, פיר טארן גישט םארבלײבן אײנזאם און צעברוגזט. פיר םוזן ם י ל ן אונזער אײגענעם לעגיאן. אט װו עם ליגט די בענקשאפט גאך א ליטערארישע םביבה, נאך א ײ ד י ש ע ר ליטערארישע סביבהי. עקאנאםישע אינטערעסן? — דאס זענען סארײנס־אינטערעםן, קינסטלערישע אינםערעסן? — םיר קאנען זיך םאנאנדערגײן. א קיבעצארניע? — םאר די לוםטיקע און פוססינקע. םיר האבן ברײטע געפײגזאמע אינטערעסן, אלע י י ד י ש ע דיכטער און שריםטשטעלער. אינסערעםן םון אײנהײטלעכער םאלקס־באנעמונג. דא איז װינציק א םארבאגד. עס לאזט מיך קאלט דאם װארט: פארבאנד. גויטיק איז דא אסביבה םיט קעגנזײטיקער אכסוגג און ו ו א ס א י ז ״י י ד י ש י ז ם״? ש• ניגער / ניו־יארק אנית ניז הײנטיקן טאנ, און דעס הײנט נישט אויםנעשלאםן, װןרט אויםנעטײטשט וױ אן אפלײקענוננ פון דןר ירישער נע־ שיצשע. .רער ײדישיזם האט נײ זײן ערששן ארויםטריט*, רער• צײלט אונז ד״ר זעליגמאן, ,דערקלערט, אז םיט אים הײכט זיך אן דאם אםתדיק ײדיש לעבן און דאם אםתריק ײריש שא6ן און אז אלע 6ריערמקע תקו6ות 6ונם ײרישן שא£ן. װאם האנן זיך אויםנעדריקט אין אנדערע שפראכן און נא־ באזונרער אין הענרעיש, קאנען לויט אים נישט קוםען אין נאטראנט, װארום זײ זענען אפנעשטארנן און רעאקדיאנער״... דער ײרישיזם האש דערקלערט... װען און װו האש ער עס דערקלערט? דער ערש־ טער ע6נטלעכער אררםטריש 6ון ײר־שיזם איז נעװען די םשער־ נאװיצער קא:6ערענץ אין יאר 1903. איז עם דארם, אין טשערנאװיץ. פראקלאםירט געװארן דער טויט און די רעאקציא־ נעײשקיש 6ון אלע 6־יערדיקע תקוםות 8ון ײדישן שא6ן*ז דארט איז אויםגעדריקש געװאין א ײונמש אין אננענוטען נעװארן א באשלום, אז עם זאלן איבערנעזעצט װערן אױף ײדיש אלע אלטע נרויםע שאפוננען 6ונם ידישן ■6אלק און םריער װי אלין דער חנ׳ך? איז דעיםיט אויםגערריקט געװארן פאראצטוננ אדער קארקערט, טיפע אכטוננ צו אלע ״8ריערריקע תקו6ות 6ונם ײרישן שאפן״? איז איז רעם נעװען א 6או*לאנג צו טוישן אדער, 6ארקערט, צו םאצן לעבעדיק רי בראדיציע 8ון דער ײרישער קולטור? / אין די נײע טאדערנע ײרישע א־נערזעצוננ 8ון תנ׳ך, אט די נרויםע ארבעט, אין װעלצער אונזער ריכטער יהואש האם ארײננענעבן אזוי 6יל שא£וננם־גײסט, אזוי פיל ליבשא6ט און נעלערנטקײש און װעלכע דארף נאלר זיך װײזן אײף דער ליכ־ טיקער שין אין בוך־פארם און באשײנען, װי איך האף, יעדעם ײרישע הײז, — איז אש רער םאנוםענטאלער אויפשו פון בלויז א יחיד א נאװײז, אז .רער ײרישיזם האש דערהויבן צו א פרינציפ, — װי עם אינםינואירט אוםבאװוםטזיניק ד*ר זעלינ־ םאן, —די אויסגעלײדיקטקײט 8ון אלע ײדיש־נאציאנאלע קולטור• םראױציעם־? די פאלשע אויםטײטשונג איך װאלט זיך זיצער נישט אוםנעקערט צו אם דער אל־ טער טעםע, װען עם זאל זיך נישט ארויםװײזן, אז נאך די אלע לאננע דיםקוםיעם און דערקלעחננען יאיז ״ײרישיזם״, 6אר א היפשער צאל אינםעלינענטע ײק נאך אלץ עפעם א םאדנע נאשע6עניש, א װילדע בריאה, װאם טען שרעקט רערםיט קלײנע קיגרעי. א6ילו אזא הויצנענילרעםער, כאנאנםער שרײנער, װי ד״ר ר. זעלינםאן, קען נישט םשינ זײן דעם טײן פון אט דער קולטור־שיםה אין דעם ײדישן לענן, און ער שרײבם װענן איר זאצן, װאם נישם געשטױגן, נישט געפלוינן. ער האט עם געםון שוין נישט אײנםאל 6ריער. איצט האם ער װירער אםאל, םײנענדיק, אז ער זאנט דעם רײנעם אםת, נעגעגן א פאלשן בילד און א 6אר6ירערישן אויםטײטש 6ון דער ײדישיסטישער נאװענוננ. אין אן ארטיקל אין דער ״6רײע ארבעםער ״ שטיםע״ 6ון 6־טן אױנוסט, 1926, האט ער נעזוכט צו םאכן רעם אײנדרוק, אז אויםגעהאלטענער אזן קאנםעקזזענט דורכנע6ירטער ײדישיזם איז נישט םער וױ עפעם א טץ פרינציפיעלע און 6אקטישע םארלײקענונג 6ון קול• טור, עפעם א םין גײםטיקער ניהיליזם, אדער, װי ער רו6ט עם אן ,באלשעוױזם*. ם׳איו אײגנםלעך דער נורל 6ון אלע אידעען צו לײדן םער פון ח, װאם 6ארשטײען זײ נישט, װי 6ון יענע, װעלצע האנן זײ נישם ליב, און עם איז תםיד לײצםער צו םאצן װירקן א אירעע אײרער צו םאצן זי 6ארשטענדלעך. אנער ם׳איז ראך םונדעםםװענן א פאררראם און װײטאק צו זען, װי חרך א צו־ נעטשעפעטן .איום• איז פאידר״ט און פא־פלאנםערט נעװאין אזא אױנ6אכע און נאשירלעצע זאך, װי דעי קולש 6ון ײדיש. םען האט דערהערט ראם װארט ײרישיזס, האש םען זיך אײננערעדט, אז דאם איז א ש־םה, װאם פאר איר איז די ײדישע נאציע, די ײרישע קולטזר—ײדיש, נאד ײדיש, און קײן זאך נישם אויםער ײדיש: א באװעגונג, װאם איר אויםנאנגם־פונקם איז ױ ײױשע געשיכטע, ױ נ א נ צ ע ידישע נעשיצטע, פון די