Literarishe bleter · 1926-09-22 · 125 (22.9.1926) · p. Seite 626

ליטע ראריעע בלעמער 626 125 זא לשון האט ער זיך קײן אנדערזנ שפראכן נישט סאראײגנט. אבער נאך איז די װעלט נישט קײן גן־עדן. פעלקער האבן זיך נאך נישט אויםגעמישט אין ברידערלעכער איבערװאנדערונג און עם פעלט נאך די אוניװערסאלע ליסערארישע װעלמ־שפראך. אץ אזוי לאנג דאם װעט אלץ נישט געשען, איז נאך דער דיכטער צוגעבונדן צום ארט און צום םאלק. און, אזױ לאנג ער איז געבונדן, איז ער גאך נישט קײן .סרײער קיגסטלער״. פיר, ײדישע שריסטשטעלער און דיכטער, זענען נאך װײ• גיקער פרײ פאר אנדערע. אויב רוםישע דיכטער האבן לאנגע* יארן־צענדליקער ױך געםילט פארבונדן מיט דער אידעע פון באקעמפן דעם שלעכסן רעזשים, אויב פוילישע דיכטער האבן לאנגע יארן׳צענדליקער געהאלס־ שםידן די קײט פון נאציאנאלער באפרײאונג, שטײען מיר, ײדישע דיכטער, נאך פאר אי שװערערער אויפגאבע. יענע האבן כאטש אונטער ױך א פאלק געהאט מיט א גע־ זונטער עקאנאמיק, מיט א פעסט־געםארמטן לעבנם־שטײגער. םיר האבן אונטער זיך א זאמדיקע מאסע, װאם צעקריכט זיך פארצװײפלט אין אלע משופעדיקע ריכטונגען, בארג אראפ. װאם איז דער ײדישער דיכטער אן דער ײדישער שולו און װאם איז די ײדישע שול אן געזונטע עקאנאםישע פאלקס־יסודות?.װײ איז צו דעם פון אונז, בײ װעלכן עטלעכע אנגעשריבענע שודות זענען א זאך סון גרעסערער באדײטונג, װי דער םאקט, װאס םעזריטש איז פארבליבן אן חױר־האו*! דאם גאנצע ײדישע לעבן את אײן גרױסער מעזריטש. און װיפל פוט דארף מען האבן מיטצומאכן דעם קאמף סאר א געזונטער עקאגאםישער און קולסורעלער םאלקס ־געשטאלטיגונג״ דעם קאמף מיט אויסערלעכע שטערונגען און אינערלעכער צעםא־ רנקײט, צעפוילסקײט און פארצװײסלונג ו א קאמף, װאס װעט זיך פארציען אויף לאנגע יארן־צענדליקער, װײל די אםתע רעװאלוציע פון ײדישן פאיןקם־לעבן הײבט זיך ערשט אן. ײדישע קינדער, ײדישע דיכטעח אונזער גאנצער דא־זײן, אונזער גאנצער םהות איז אלײן א פועל־ױצא פון דעם ערשסן לעבעדיקן אטעם־צוג, װאם האם זיך א ריס געטון פון דער מגושמדיקע םאסע, פץ דער ײדישער םאסע. דער ײדישער גולם האט אויםגעװאכט, אבער זײנע הענט און פיס ליגן נאך צוגעקלעפשע אין שװערע, םארםלאזע לײם־שסיקער. . פילט דען נישט יעדערער םון אונז, אז אן שײכות צו דכם דאזיקן גולם, װאס האט אונז אױסגעאטעמט, לעבן מיר אן א סאר. װאם און פאר װען? סילט דען נישט יעדערער סון אונז, אז או^. זער אלעמעגם בארוף איז דעם דאזיקן.גולם אויף די םיס 1 שטעלן? יא, םיר זענען נישט קיץ סרײ־קינסטלער און פיר קאנען נישט און םיר טארן גישט פארמעסטן זיך אויף א לעבן סון אײנ• זאםקײס. מיט אונזער שװערן ײדישן פעקל, װי פיט א געװיכט צו די פיס צוגעבונדן, לאזן פיר זיך אראפ אײנציקװײז און באזונדער אין דעם אויפגערודערטן ײדישן ים, װי די װאסער־טויכער. און, װי די װאסער־טויכער, מוזן םױ־ האבן אן אנהאלט, א שטריק, װאם זאל אונז צוריק ארויםציען * אויף א ױכערן ארם, אױף דער שיף פון אונזערע מיש־םענטשן, װאס העלםן אונז םיט• מאכן אונזער שװער שטיקל ארבעט. - י ■ װען מיר פרײדיקן די אײנזאמע אופבלאנקעגיש, פארגעסן םיר, אז מיר זענען ײ ד י ש ע דיכטער און שריפטשטעלער ײדישע. מיר טראגן זיך אום םיט אונזער ײדיש פעקל, מיט ײדישן װארט און פארם. איז דאך דיכטונג־נישט קײן שטומע קינא־קונסט. און די ש ט ו מ ס ט ע דיכטונג, װאס ליגט נאך אין די ער־ דישע אדערן,איז װארט. פאראונז-דאם נאך נישט אחיסגערעדסע ײדישע װארט. הינטער דעם דאזיקן װארט ליגט א גאנצע עסטעטישע װעלט־ א־שוױנג, א פאלקם־באנעם און א קאמפס־געסיל. דער פראנצויזישער, דער דײטשישער, דער רוסישער דיכ־ טער — די קאנען זיך טובל זי־ן אין זײער פאלקס־ים, פ א ר ײ נ־ ז א מ ט װערן אין זײערע אײגענע װאסערן אן פורא פאר טויט. אײנזאפקײס. פארן ײדישן װארט־קינסטלער איז ח דאױקע אײנזאמקײט א טבילה אין זאמדיקע װאסערן, זי שמעקט מיטן טויט. דאס ײדישע פאלקס־לעבן איז כאאטיש אץ נישמ געשטאל־ כיקט. עס פעלן אים נאך יענע געזונסע פארמען, אז דו זאלסט קאנען שװימען אויף גאסס באראט און די נשםה זאל נישט פאר־ כלינעט װערן. קלײניקײטן: דאס שײנע פײדל װיל, דו זאלםט ד־קא פירן מיט איר א בוילישן פלירט. אנדערש פארשטײט זי נישס װאס דו מײנםט. א םנין ױנגע־לײט ערגעץ אויף די קרעסן, װען דו פאר, פירסט מיס זײ א שפועס מאכן זײ דיך הערן: — װילס איר געװינען צו זיך דעם צוטרוי פון דער יוגנט דארפט איר רעדן צו אונז העברעיש. אפילו אויף דער ,שוסטער־גאס*, װו די ביסט אמנאענטסםן האלט םען דיך גישט פאר קײן הײמישן. מאכט פען םאגיפולאציעס מיט דער ײדישער שפראך, (מיט דער שפראך פץ דײן דיכטונגו) ענדערט םען די ארסאגראפיע — װעד רעכנט ױך פיט דיר, װער פרעגט זיך בײ דיר? .פאך־לײט״ ױצן, פריש־געבאקענע פילאלאגן, װאס װעל דיך אויםלכאן דורך די ברילן, װען דו װעסט זײ אנבאטן דײן אינט-יאיציע. םאכס מען לערן־ביכער ״ פאר קינדער (ײדישע לערנביכער זענען װידער דא ,פאך־לײט׳, אײגענע מענטשן, און װער דארף די־ן טאלענט און פײן געשםאק פאר דעם פילבארםסן ײדישן לע־ זער — פאר דעם קינד? יא, ברודער דיכטער, א זײטיקער ביסטו און א פרעפדער אפילו אויף דײן אײגענער גאם. װארף־אװעק דײן ײ ד י ש ע דיכטונג. זאג: ביםט סתם א דיכטער, דײן ײדיש נאטיץ־ביכל מיט די קורצע שורהלעך האט ױך נאר צופעליק פארקליבן אין דײן קעשענע, דאן װעל איך זאגן: ביסט פרײ און דו ביסט ראוי צו אײנזאמקײם, װײל דו ביסס פריער־שפעטער א רענעגאט. איז דאך פאראן א שריפטשטעלער פאנאיט איסטראטי, װעלכער האט געהאט א מאמען א חפענערין, א טאסן א גרין/ זיך דערצײגן אונטער דער טערקישער הערשאפט, געװאנדערט איבערן אראבישן םזרח און, ענדלעך, פארעפנטלעכט זײנע װערק אויף פראנצויזיש. און קאנראד־קאזשעניאװסקי? און אנדערע? דאם איז דער װעג פון ,פרײע קינסמלער/ אײנזאמע װאנז־ערער איבער ח גאםן פון דער װעלט, פארן ײחשן דיכטער — דער רײצנדיקססער װעג. א מערכה, ער איז טעםם אויף דער עברי און, חוץ• פאפע׳