Literarishe bleter · 1926-09-17 · 124 (17.9.1926) · p. Seite 617

617 ליטערןזרלעזע בלעמער 24ז זא ואחרי גכלות הגל—מען איז אזױ ארײנגעגראבן, ארײגגע שטעקט אין דער ארבעט, אז עס דוכט זיך א&אל, אז צוליב סןס גןןנטע זעט םען נישמ דןןס װײטע, צוליב די בוימער זעס םען נישט דעם װאלד—םען דארף זיך שטעלן אן אזײט און אקוק טון, אפשר װעט םען בעסער דערזען. נאר עס איז אסילו קײן צײס נישסא אט דאס צו סאן. עס איז דןןך אצינד עפעס אנהויב לערניןןר. אונזער נצזזון קען נישט זײן קײן ןןפגעריםענער, סאר זיך אלײן. ער איז םארבונדן םיט דער דעפןןקראטיזירונג, אויסלוםטעײנג און אויסרײניקונג און איבערבוױגג םון אונזער גאנצן פאליטישן לעבן. םיר האבן זיך םארבונדן פיט די נאציןןנאלע ״ מינדערהײסן, םיר האבן געהאט ארײ באראטונגען, געפײנזאפע ארויםסרעטוגגען, געפײנזאמע קאמיםיעס סי־־ אץ װארשע און םײ אין װילנע. םיר הןןבן געטאן פאר דער סארביבדוגג פיט די יראלעטארישע און ראדיקאלע בחות םון לאנד. דאס איז אשװער שטיקל װעג. די ארבעס װערט געסןןן׳ ײדישע-אקטיארו װעגז זיד ש מזו א ל לןונויי םןרבליבן אין װאלד. םון אייסןןבוס שרײט םען: םיר 6ארן1— םןןרם אײך געזונםערהײס! כ׳הןב צונעװארם ביז דער אויסאבוס איז ש1ין װײם נעװען און זין צינעשפאצירם צוםוס קײן םשענםסאכןװ. דארט בין א־ך גלײך ארײן אין א צוקערניע, געהײםן זיך דערלאננען שײ און ציצובײםז און -שםעסער זיך *נםשולדיקם, אז כ׳הןב נישט צו באצאלן... אז1י, אז א1יך אץ מײן פוילישן אקשיארן־לעבן הןןבן קײן צרית נישס געםעלם׳ ןןבער-צוליב צר1ת גײס קיץ *קסיןןר םין דער בינע נישם אװעק. אין םײן אװעקגיץ םון ע1ילישן סעאםער, װו איך האב סארנוםען א גאנץ גישט״קשהדיק ןןרם, איז נישס דערםאר געשען. װײל ס1ף*כל-ם1ף, א1יף דער ײדישער בינע האס םען דאך װײניקער בײתנישם נעליסן. אבער א צופאל הןס םיך ארײננע6ירם צװישן ײדישע אקסיארן, און םײן .םינ• סעלע ײד׳ הןם פיך דארס םארהאלסן• דאס איז געװען אין 1906. איך האב דאן געשפילם אין פ1ילישן םאלקס־טעאסער (אץ װארשע א1יף םשעפלע און אין פיאנע). פלוצלינג װערן׳ ל1ים א םארןרדנוננ 6ון דער םאכס, געשלאסן בײרע םןןלקם-םעאםערן. געשען איז עם צוליב *ן אנטייםלוכהשע רעדע, װעלכע ס׳האט געהאלםן אונזערם 16 אק• סיאר. ם׳איז געװען אין םיטן םעאטער־סעזאן און םיר, ע1לם אקסיארן, הןןבן אננעה1יבן זיך צו דרײען בײ גליקלינען אין צוקערניע, א1יף דער נייער װעלט, װו ם׳איז געױען די אקסיןרן• בערזע. אײנםאל קוםט צו םיר צו דער ױננער װײס6עלד און לאדם םיך איץ צו זײן םאםן. א ײרישן סעאםער־דירעקםאר, װאם עםנפ א נײ ײדיש סעאסןר אין .נאװי׳ א1יף קרולעװסקע נאס. בױ דאן האב איך גארנישט געװוסם, אז ס׳איז סאראן א ײדיש טעאטער, בץ איך אהינגעגאנגען א1יף טשיקאװעם, ױן בץ ש1ץ דארם סארבליבן. ם׳האס םץ עפעס םאדנע צוגעצ1יגן די אײגענע, הײםישע םביבה 6ון ײדן, ײרישע אקסיארן, זײער חברישע באצױננ צו םיר. ם׳איז געװען גראד דער היפוך םון דער פ1ילישער םעאםער-אםםאסםער. ם׳האם םיך א1יך א נעם• געסון די פיעסעם, םיס װעלכער דער דעםאלםיקער ײדישער אקסיאר האט זץ באצ1יגן צום םעאםער (הײנס אח עס, לײדער, םארשװונדן), דאס םא־הײייקן די בינע-אונזער מאםע. אם דאם האס םיך צוגעצ1יגן צום ײדישן םעאפער, אץ דאס האב אץ דערם־לס באלד נאך דער ערשטער םארשםעלונג. און די ערשסע סארשטעלונג איז םאקע נעװען א סרױםף םאר ״ פיר, םען האם געשפילם ,יהודה אץ ישראל׳ <די צװײ סיערזשאנטן). איך האב געשפילם א ה1יפם-ראל. און נאסש איך האב שװאך געקענם ײדיש, האב איך געסילט, אז כ׳בץ בײ זיך אין דער הײם. גאלד אין ערשטן אקם מאס םען םיר עס א1יך געגעבן צו דערקענען. דער סוסלאר האט געשרינן צו םיר 6ון דער בודקע: ,בראװא לאנדאוו ראבזשע לאנדאוו׳ און נאכן ערשםן אקם םײנע ערשםע אר■ טיםםישע סרים זע• נען געװען א1יף דער פ1ילישער בינע• אץ בין דאן געװען א פ1יליש;ןר אקםיאר• םען קאן ארײנםאלן אין טעות, םײנענדיק, אז דאס איז דאן געװען, םים א קנא• יע דרײםיק יאר צוריק, א פריװילי• נירסע אקסיארן םשפחה■ די ם1ילישע װאנדעריסרופעס אין יענער צײם האנן עקאנאםיש נישם גע• לעבט אין קײן בע• סערע באדיגגונגען װי די ײדישע. די זעלבע הונגעסנוים האם א6סםאל דארס ^געהערשס, ראסזעל• ארוםפלאגן זיך אן א דאך איבערן קאפ. עםיזאד 6ון יענער געשפילס אין װיעלץ, שמואל ל *נדו-יי יין עלפעד פין 22 י*ר עם דערםאנם זיך םיר א קלײנןר צײט. םיר, א י1ילישע םרויע, הןבן א שסעסל נישס װײם 6ון דער שלעזישער גרעניץ■ גאך דער 6ארשטעלונג, װי ס׳האם אםם געסראסן, זענען םיר 6ארבליבן אן א גראשן ביי דער נשפה. און שלא6ן װו איז א1יך נישס געװען, װײל צוליב עיעס א טעם האם םען אונז נישס ארײנגע• לאזם אץ םעאםער, װו םיר 6לענן א6ם שלאםי, אײנגעװיקלסע אץ דעקאראציעס. איך האב םיר גענוםען םײן יעקל און אנ• געהזיבן צו שםאצירן• איך גײ צו צום םארק, דערזע אץ דעם אייםאבום, װאם סלעגם קורסירן צװישן װיעלון אין םשענססא• כאװ. נישם געסראכס קײן םך לײג אץ זץ אריין דארם און שלאף דורך איאר שעה. םיםאםןל, אײרער װאס׳װען, קוםס זץ צענ1יף אן ע1לם יאסאזשירן, ױן דער א1יסאבום רירם. הײםט עם, אז אץ 6אי־ קײן םשענםסאכאװ. אבעד אײדער םיר זענען *ץ שםאם ארײן דערםאן איך זץ אז סאר אזא רײזע דארף םען באצאלן. םאל אץ א1ץ אן הםצאה װי אז1י זיך אר1יסצודרײען. איך הײם םארהאלסן דעם א1יםאבום, זאגנדיק, אז אץ דארף צוגײן א1יף ארגע אין װאלד *רײן• און כ׳בין