Literarishe bleter · 1926-09-17 · 124 (17.9.1926) · p. Seite 615

615 ליטער&רישע בלעטער 124 זא ישראל זאנגװילם ליד איז ײדיש גאט העלםט נישט םון לײד אץ דלות דעס װעלכער האט קײן זײדענעם םלית .אײ״אײ״אײ׳ הער אויף צו זיגגעןו אין ענגלאנד זינגס מען נישט אזוי. שלעכט טוט אונז ״אײיאײ-אײ׳ קלינגען, בעםער איו אויך נישט .אוייאױיאוי:*■ ״פאם־פא-פאם׳ קלינגט דך זײער בײזע, ױנגט בעםער ,טא־רא־ראיבאם־דיע׳ אדער ״דײזע״י) האט איר.צאנקערײ װעגן סחורה, לויפט נישט גלײך צו די פזןליצײ, בעסער םאלגט דעם דין של תורה, און צום מאגיסטראט םאכט קײן געשרײ. דען װען לבן האט באשולדיקט יעקבס װײבל, דאך האט זי אים גישט געסאםענט םיר לײבל *) נישט װי פוילישע דײנים, װעלכע װײםן נאר תורה, נישט די װעלט, א/ע אונזערע רבנים װײסן גום דעם װערט םון געלט. אלע זענען רעװרענדס און דאקטוירים, נישם װי אנדערע חםורים. לאקשן, פערםל, קנייךלעך און קויליטש ברענגט נישט מער אויף אײער טיש, אלעס דיזעס איז נאר פויליש, ענגליש ײדישקײט 'איז סרײט םיש, < קוגל םוזט איר סארגעםן און קריסטםענס־פודינג זאלט איר עסן. נעםט אײך נישט צו די קארטן־שפיל, טאג און נאכט גיבט נישט'אפ צו װארק, געםט דארויף פון מיר אײןיבײשפיל, ניפאלס ארבײטע איך װי אטורק. שנײדערס דארפן נישט אזוי שװיצן, עם איז בעםער אין די קעלט צו זיצן. װען זײ פײנע װערטע הערן, װעלן זײ זײן געערט און געשעצט. ענגליש־םעגער װעס איר װערן, און אין פארלאמענט געזעצם. סאלגט מיר םיט א געזונטן פוח, לעבט װאל, אםן — (ײשר כחן). (עינעזיננען פין דעם קװייער:) יא, מיר װאללען מ. פ. ם.י) װערן, װען דו א,ינז דאצו קענםט לערן, דײנע קלוגע װערטער הערן, נאר די ענגלישע מענער קערן, אונזערע פאות גאנץ אפשערן, קוגל װןןללען פיר גאנץ ענסבעהרען, קריסטמעם־פודיגג םיל סארצערן, אום די קהל נישט צו םארשטערן, און די ײדישקײט צו װערן, און דען רעװרענד אדלער 5) ערן, װי ער זעלבסט קען דאס באגעדןו ') .ש1).ר*-ר*.נ*ם-י-ע־ *ין .יןלזע״ זענען ייין -זננ׳נר נ־יס נ׳נװזזן *װזל ב*װיםטע מיזיק-ה*ל יזין נ*םן-לידער זוין ענגלזני. ■) געקל*גס 6*ר נ*לדייקיננ. *) סעםנער *װ **־ל*סענם. *) דער ד*נז*לססיקער םסיןי-י*נײ סין עננל*נד. לעאן עלבע ברענגט אין נױ־יארקער .טאג* י ש ר א ל ז א נ ג װ י ל ם א ליד אין ײדיש םיט א באםערקוגג סץ אברהם װעװיארקע, װאס ם׳איז געװען געדתקט אין נױ־יארקער .װארהײט׳ םון 6*טן אויגוםט 1916. בלעםערנדיק אין אלטע ײדישע צײטוגגען םון ענגלאנד — הןס געשריבן א. װעװיארקע — האט ער זיך אנגעשטױסן אויף ישראל זאנגװילם אײדיש 'ליד, ״װעלכעס שטעלט םיט דך פאר א אינםערעםאנטן קוריאז אין דער געשיכםע פון דער ײדישער ליטעראטור און ניס צו א כאראקסער־שםריך צו דעד שײנער און קאמפליצירטער פערזענלעכקײם פון ישראל זאנגװיל. ,זאנגװיל האם אמאל געשריבן ײדיש אין םערזן. אין ענגלאנד, װו זאנגװיל אח אזוי טעםיק הײנט אין ײדישע עניגים, װןןלט די זאך געקלונגען כפעט אוםגלויבלעך, אץ דאך איז עס א סאקס. .םים 21 יאר צוריק, אין 1895, איז אין לאנדאן ערשינען אײדיש װאבנבלאט פיטן העברעישן גאפען ״הצזסה*.'די צײטונג איז געװען דער ארגאן םון די ״םחזיקי הדת*, און דער רעדאק־ םאר אח געװזץ א געװיסער י׳ז מעציק, און דארט, אין נומער םון 15־טן מערץ, הןןם זאנגװיל געדרוקט זײן ליד' אריגינעל געשריבן אץ ײדיש, םיטן נןןםען ״אקריטיק אין זשארגאן*. ,ם׳אח כאראקטעריסטיש, אז זאנגװיל, 'װעלכער אח שוץ דעמןןלט געװען א באריפטער ענגלישער שריפטשטעלער, פיט זײן םײן־געשליםענעם ענגלישן םטיל, הןןם סתדעסםװעגן, שרײבנדיק ײדיש, אגגענופען דעם בדתנישן סאן' װעלכער איז צו יענער צײס געװען געמײנזאם כםעט פאר אלע 'ײדישע םעחן־שרײבער. הפנים, עס איז געלעגן אין כאראקטעד פץ דער ײדישעד שפראך און ײדישן לעבן, װןןרום ןןנגעשטעקס דך פון דער ײדישער פןןעזיע הןןט ױך זאנגװיל גישס, שױן דערפאר װןןם ער הןןט זי 'נישם געקענם. ,װעגן װערט פונם ליד אן און םאר ױך איז קײן סך נישסןן צו רעדן. דןןם ליד הןןט הײנט א װערט םארעםנסלעכט צו װערן אלם קוריןןז. פונדעםטװעגן געםינען זיך דןןרט םיםנים — אץ שסארקע — םון זאגגװילם בײסנדער םאטירע. די סטראםן, װעלכע רעדען װעגן כבוד םארן רעװרענד אדלער, ״װי ער זעלבםט קאן דןןם באגעוץ*, ןןדער אז ״ענגליש ײדישקײט איז .פרײט םיש״, ןןדער דעד אונסערשײד צװישן פזילישע רבנים און די ״ענגלישע רעװרעגנדס און דןןקטוירים׳, װעלכע װײםן גוט דעם װערט םון געלס, אח ױיער כאראקטעריסטיש םארן דעםאלסטיקן זאנגװיל צו־ זאמען מיטן פוםר-השכל פונם ליד׳. ןןם אח דןןם ליד אלײן: א קריטיק אץ זשארגאן ־מ י. זןןנניױל (דער גרעםםער *ון נ*ריסםער ײויעער מגיימער ■**0) מײגע שװעסטער און ברידער גרינע, הערט צו םײן סארנונםסיק װןןרט,. דןןם פון דיזער גראנד םדינה' פען שיקט אײך נישט װידער סארט׳ אײך אח עם גענוג באקאנט, דןןם ענגלאנד אח נישט אײן ײדיש לאנד. דארום זןןלט איד אײך שסדענג באשסרעבן, װי אײן ענגליש״םאן צו לעבן גלײך. װזץ זײ װי פאליאקן לעבן, צרות הןןבן פיר פון אײך. דורך דעם הןןט םען םיל צו לײדן, װער די פאות װיל נישט שנײדן. חתונזת זןןלן גישס ױין קײנע שסילע, דןןס דאװנען זאל יןן שטיל ױין, װי אץ יעדער װעסט־ענדער קהילהי) רירט ױך נישט קײן אײנציקער בײן; ■) ד*ס װ1ין-*רם 6ון די רייכז *ננייסי -*חודים *ין ל*נד*ן.