Literarishe bleter · 1926-09-17 · 124 (17.9.1926) · p. Seite 610

124 *א ליטערארישע בלעטער 610 \ אין די העברעישע צײטשריפטן האט עד זיך געחתםעט בן-גץ/ יגלי איש־הרוח. באזוגדעדס באדיסט זענען געװען זײגע שארפע העברעישע פעליעטאנען ״חזױגות איש הרוזד*. אין די ײדישע צײטשריפטן איז פון ״יגלי איש הרוח׳ נעװארן ״דער• משוגענער פילאזאף׳ און אזנטער דעם נאפען האט ער םארעםנטן לעכט א סעריע ארטיקלען ,צעשלןןגענע געדאנקען׳ (דערשעען אין באזונדעדע ביכער אין יזןר 1920: .דער משוגענעד סילןןוןןף אין ענגלאנד׳, 384 זײטן, .דער משוגענער סילאזאף אין אמעריקע׳• 383 ז׳). עס זענען אויך שטארק פאפולער מזץײס װינסשעװסקיס ײדישע קאמםס־ און ארבעטס-לידער, װאס װערן געדנגען אין םאר־ שײדענע לענדער (דערשינען אין יאר 1910 א. נ. .לידער און געדיכםן׳ — קאמף־לידער; קינדער פונם סאלק; ליבע, לוסט און לײדנשאפט; סאטירע און הומאר, 324 ז,). א גרויםן װערס סאר דער געשיכטע פון דעם ײדישן סאציאליזם האבן פאריס װ־נטשעװ־ סקיס זכרונות, װאס זענען געדרוקט אין גױ־יןןרקער ,צוקונםט״ און אין אנדערע אמעריקאנער זשורנאלן. װי באװוםט, איז פןןריס װינטשעװםקי אײנגעלאדן געװארן צוריק מיט 2 יאר קײן ראסנ־ פארבאנד, עם אױ אים אויך באשטימט געװארן א שטענדיקע פענ• סיע אלס אנערקענונג -פאר זײנע גרויםע סארדינסטן סאר דעם ײדישן סאציאליזם. פאריס װינסשעװםקי פײערט איצט 'א דןןפלטן יובילײ: סד יאר פון זײן געבוירן װערן און 50 יאר םון זײן רײכער סןןציא ליסטישער טעטיקײט. זאל ער נאך לאגג לעבן, לעבן און שאםן, דער זײדע םונם ײדישן סאציאליזם, — מאריס װינטשעמסקי. װאס איז א לעבעדי קער סימבאל פון דותת קעמםער און טרויםער. -ל. דעד רוסישער צענזור פארװערט, קעגן די רעדאקטארן װערן םאר• פירט פראצעסן און זײ װערן ארעססירס און דצן אין סארשײדענע אויםלענדישע וןפיסית. י אבער אהרן ליבערמאן װערט צוזאמענגעבראכן םון דער לאסט, און םאױס װינטשעװםקי אױ גובר די אלע פורענױתן. לי• בערמאן איז צו א עקזאלטירטע פערזענלעכקײט, און ער פארמאגט װײניק װידעדשטאנד־קראפס, מאריס װינסשעװסקי האט אויסדויער- בח און ער שסײגט פון ארבעט צו ארבעט. פון דער גאנצער גרופע ערשטע ײדישע סאציאליםטן, — העלםער און מיטהעלפער, — גײען זיך פאנאנדער: װער צו אל• געמײנער רעװאלוציאנערער ארבעט (אהרן זונדעלעװיטש, ױסף אפטעקםאן, סאװעלי זלאטאפאלס^, לײזעד צוקערמאן א. א.), װעד עם װערט באהערשט נאך די פאגראמען סון די 80־עד יארן דורך ענג־נאציאגאליסטישע שטיםונגען (ד׳ר יצחק קאמינער, יהל׳ל, מ. ל. ליליענבלום, משה קאמיאנסקי א. א.), אנדערע האלסן נישט אויס די שװערע אומשטענדן און פאלן אונםער אונטער דער דריקנדיקער משא פון פארפאלגונגען (לײזער צוקערמאן). דער אײן און אײנציקער איז מאריס װינסשעװסקי, װאס האט פארמאגט אין זיך כחות און ענערגיע און גלויבן, אין די אלע 50 יאר פון זײן װײטערדיקן לעבן און ארבעטן איז ער געװאקסן און מיטגעװאקסן םיט דער ײדישער רעװאלוציאנערער, סאציאליסטישער באװעגונג. נאך אין יאר 1884 העלפט מ. װינטשעװסקי צו גתנדן אין לאגדאן די ערשטע ײ ד י ש ע סאציאליסטישע צײטוגג ״דאס פוילישע אידעל״. אין דעם זעלבן יאר לאזט ער ארויס די עדשטען ײדישע סאציאליםטישע בראשור .יהי אור״ (זאל װערן ליכטיק:), אין ױלי 1885 גרינדעט ער מיט א גרופע סאציאליסטן די סאציא־ ליםטישע צײטשריפט ״דער ארבײטער־פרײנד׳, װו ער הײבט אן צו שרײבן אינטער דעם נאמען מאדים װינטשעװםקי (זײן אםתער נ$מען איז ב ן צ י ו ן נןןמאכאמיץ). יעהב לעשצינסהי <צו זיין 50־טן נןבורשם-ט$ונ) ל / װ א ר ש ע פרןולעםארישער ציונױם, איז יעקב לעשצינםקי געװען €ון די ערשסע, 6ון די ןנגעזעענססע, און פיל סעןריעס, װעלכע הןןב דאן געשװעבס אין די ם1ת1ת 6ון די ױנגע םר1יםער-קעם6ער אןןם ער מיס זײן קלןרן מ1ח און *נאליסישן נעד*נק ספאסים• סיש און לןןגיש באנרינדעס. ער איז קײנםןל נישם קײן סןפיסם, קיין סתפ ליבהן• בער 6ון פלפול. די מאניר 6ון .דרוש וקבל שכר׳ _ אױ אים שטענדיק פרעמד געװען. ער הןם א נעװנסן ק$פ, א פראקסישן שכל, און די.6*רשידענע סעןריעם אץ לעבן 6ק די ״דישע ס*סן און די 6*רשירענן פרןבלעםען סון דער ײדישער לעננס• סםרוקסור הןם ער זיך באםיס צו באגרינרן םיס ציםערן, װ?ס ס׳איז שװער ןפצו6רעגן און *װעקםןכן םים דער לײנסער האנס סון פןןלעםיק. זײן ערשסער ארויססרים אין דער ליםער*סזר איז נעמען א סטאסיססישע *רבעס אק ,השלמ׳ (אין 1904). אין פרצעס ,ײדישע ביבליןםעק׳ (4(19) דרוקם ער ןן *רבעס ,די ײק אין דןנדןן׳. די זעלבע ארבעם ערשײנס שפעסער אין 1906 אין * באזונדער בון .דער ײדישןר *רבעסער אין לןנדןק׳, װו ער שילדערס אין שװארצע פארבן דעס כארןקסער 6ון דער נ ח ני ן מ ײ ז י עס גלויבם זיך קוים, *ז דער יונגער לעבעדיקער אין זײער־רירעװדיקער יעקבלעשצינסקי איז שוין * בן״ חששים. ןןבער פארפאלן־ *זוי זןןגט דער לוח. ביי *ס דער נע• לעננהײם איז כראי *דורכצופירן * שסיקל סך־הכל צו דער רײכער טעסיקײט 6ון $ס דעם פראדוקסיװן שרײבער, יעקב לעשצינםקי שסאםט פון קיעװער נובערניע, 6ון שםעסל האדןדישץ• צו 20 יןזר, ש1ין םלי ונײש םיט ת1רה און תלםוד, *נסלויפס ער קײן אדעם, אין דער דעמןלס־יויפ• געקלערםער שסןש און צענטער םון דער העברעץשער ליםערא• םור. * ױננערםאן א םשביל, * ק1רא*נכבד, געפינס ער זין אײן צײט אונסער דער רישסעה םון אחד־העס, גיך װערס ער באיײגפלוםם פון רעװןלוציןנערע אידעען, און ער װערט אײ• נער 6ון די ערשטע סעארעםיקער און םוער 8ונס *רבעסער• ציוניזס אין זײנע פערשידענע ש*םירונגען׳ װי עם הןס זיך גענוםען אויסשײלן און או םשײלן 6ון דעם *לגעםײנעם ציוניזם אין די י*רן 1903-1902 און װײטער. םיםן נןןםען 6ון יעקב לעשצינס• קי זענען פארבונדן 6יל װיכסיקע ד*םן אק דער געשיכםע 6ון דער פועלי-ציוניסטישער און ציוניםטיש-םןןציןליססישער באװעגינג. א1יף די נארןסונגען, װו עס הןןס זיך אויםקריםסאליזירס דעד 4