Literarishe bleter · 1926-08-03 · 122 (3.8.1926) · p. Seite 579

579 ליטער>רישע בלעטער 122 מא נ*לע אײנרי=סינגען, ױעלכע װערן אויםגעהאלםן איין א1י6ן חשבון פון די ײדישע סאאן. דןן איז גו פןרגײכענען היגשע נגחינות. אין א נאנגע רײ שסעם שסיגן די םאגיסםרןםן אונזערע שולן, קינדערהײםען און אװנם-שזלן. זןגער אייך ד$ םוז םען װארענען ם*ר אילחיעם. די םאגיססראסן װעלן אין זײער איבער- װיגנדער םערהײם נישם גײן קעגן דער אלגעםײנער םלוצה ■ןןליםיק. כאראקםעריםםיש איז דןןדז. לןןדזער שם.-ר#ם הןם דער ערשטער אין •וילן ןןנגעהויגן שםיגן דןם ײדישע שול. װעזן. דאן איז דןךם געװען א סןגיאליספישע פערהייס. איז שסעסער געקוםען די נ. ■. ר.ישע מערהײם און רי נאנגע םוב־ סידיע איז גםל געװ$דן. סון דאנען רארף םען דרינגען אז דער גורל פון דעם ײדישן שול־װעזן אין ■וילן איז ןןננעװיזן או־ף א נײעם קורם אין דער *לגעםײנער םלוכה פאליסיק. — און װןןס איז םיס די קהילותז — די איגסיקע קהילה איז # ק־נד םונם הערשנדן ■אליסישן רעזשים. ס׳איז די פעסםונג פינם קלער, פון שםרײםל און סון גיוניסםישן בירנערסום. די *רבעםערשאפס ה$ט דןרם א ק:א#ע פארסרעםערשאפס. ןבער דא ליחית סרעפן םיר זיך גונייף ■נים אל ■גים םיס די פלי־קודש און בירגערםום און ה$בן די םעגלענקײס זײ גו גװינגען ןעגעבן דין וחשבון פאר דער ברײסער ײדישער געזעלשוןפםלעכקײס, דן קןנען פיר אויםנוגן די השעעה פון דער ןןרגאניזירםער םןסע. איך בץ זיכער, אז די קהילות װעלן םוף כל ם1ף םוזן ערנסטער זיך פארנעםען םים אונסערשסיגן דןןס ײדישע שול־װעזן. זר װעלן זיך פון רעם נישם ארויםדרײען. איך נ*ר זיך נישם א■ און װײם, אז קודם כל װעלן־ידי הײנסיקע קהילית שםיגן יענע אינםםיסוגיעם, װןם אין זײער קיום זענען פארינבערעסירס די ןןרסןדןוקסן און גיוניסםן. דןןם װןןלסן זײ נעםון םײ װי סײ. אונזער זןנװעזנהײם אין די קהיליח װעס זײ גװיננען אוםגוקערן זיך םיםן ■נים גו דער ײדישער גאס און װען אפילו םים גײן-קריגעניש, ןבער זײ װעלן דעם חרם פון דער ײרישער שול ארןפנעםען, און די שװער פארהןרעװעםע געלםער פון די ײדישע םאםן מעלן כןםש אין א קלײנעם ■ראגענם פארװענדעס װערן אויף דער ײדישער שול. — װי איז די באגױנג סון די םאסן גו דער ײדיש- װעלםלעצער שולז — זעם איר, אס דא איז אונזער כח, דערויף באזירן םיר. די םאםע גופא האס דעםןונםסרירם איר נאגױנג אין דער גראנדיעזער ■ןליםישער אקגיע, װעלכע םיר ה$בן נןר װאס דורכגעפירס. ריזיקע מיסינגען דעםאנססראביעס, הונדנרסער סארזאפלונגען, אין װעלכע עם הןבן אנסײל גענוםען סײ אר• בעםער און סײ כתם הארע*אשניקעס. די םױםס אין די שולן אין עסנסלעגע ארויסלןזן זענען אויפנענזםען געװאדן דורך דער ברײטער םאםע םים םרערן פון גליק און םיס רירנדער התלהבות. — און די אויםזיכםן! — דורכויס גוםע. דער בעםםער באװײז, אז מיר האבן אויסנעהאלסן ביז אהער. אין אן אספאספער סון שנאה אזן קעגנערשאפם, אונםער א האנל פון רעסרעסיעס םגד דער םאכם און פסירות םגד רעם קלער. אץ דער גײם פון װירסשאפס• לענער קאסאםטראפע האגן זיך ןנגעהויבן בויען אויך נ ײ ע שולן. איץ שיל װערם אץ אײן ארם פארםאגם, קיפען ארבע• סער און שסעלן אױף אן אנדערע אין א גװײסן ארס. — זענס איר באפרידיקס םים דער ארבעס פון דער שוליארגאניזאגיעז פארדינסער, װײל זײן קינד האם ש1ין געענדיקס די ײדישע פאלקם־שולן און פוז דאדורך די װײםערדיקע בילדונג באקופען אין ארעםדע שולן. ם׳איז נישס ריכםיק די. םענ1ת אקענן דער ג.י.ש.א., אז ם לאזם נישם גי גי דער ארבעם קײן רעכסע עלעםענסן. בכלל װערס די גאנגע שול ־ ארנאניזאג־ע געבויס א1יפן סיססעם פון פרײע װאלן. די, װאס בויען שילן קענען געװײלם װעין אין װןרן געװײלם אין אלע אנפירנדיקע אינסםאנגן פין די ײדישע שילן. א1יף אײער פראגע װעגן סינאנםיעלן םגב פון די ײדישןן שוק, קען איך אײך זאגן אס האס־• םים דער זאםלונג 0ון די ,דזשאינס׳־נעלםער אין אםעוי• קע האם זיך די םאסעריעלע לאנע םון די שילן שיל םארבעסערם. דער ■יסלם-רעליעף סום אלץ פין זײן זײם, אז אונזערע שולן זאלן באקוםען װאם גרעסערע םומען. אבער פון גרויםע דעסי־ ביסן איז אלץ שװער זיך איויסנובאקזםען. בפרם װען די שול־ ארבעם האם ארוםגעכאסם א ריי נײע שםעם אץ שסעסלעך, װעלכע עפעגען איגס ל1ים זײער אײגענער איניניאסיװ נײע שולן און םרעסן ארײן אין דער שול־ארגאניזאגיע. די לעגסע או־ויסלאזן פון די שילער אין װארשע, לאדז א. א. האבן באװיזן, אז די ארבעס פין די שולן ג־־ס נישס פארלוירן; אז זיי שא0ן א גרויםע נאל ײדישע אינסעליגענפע םענםשן, װעלכע חעלן בלײבן פארבינדן פעסם םים דער ײדי• שער קולםור און ליםעראםור. ח׳ זרבבל־1 ױיגע-פארזינער פון צ• י. ש. א. האם אז1י געענסםערס אױף אונזערע פראגןי• — װי איז די סאליםיש־רעכםלעכע לאגע 0ץ ײדישן שיל״ װעזןז — סאליסיש־רעכסלעך איז אינזער לאגע עד הי1ם נישס פיקסירם. ם׳הענגם א■ םין דער רעגירועם־סאליסיק אץ יעדן נעגעבענעם םאםענס. םםילא האבז סיר גו סון םיס װאקלוננען אין םוזן כםדר זײן גרײס גו איבערראשונגען און םױרסריזן. אין יעדער װאיעװודםס־וא און םסאראםסװא האבן םיר געהאם אזיסנושסײן אנדערע נגיש1ת און נזיז־ות. אין אזעלכע פאלן בא• נונם םען זיך םים אינסערװעננן אין השתדלותן נײ) דער א1בערשסער סאכס; נישס זעלסן פלעגס געלינגען אעגישאפן רי םשיונהריק-אוםגעלוםסערסע פארארדנינגען פין דער ארסיקער םאכס, רעקװיױניעם פין לאקאלן אין אששםעלן כל־ערלײ רעסרעםיעם. אבער קעגן ײדישן שול-װעזן האם באװיםםזיניק געקעמפס א1יך די געגסראלע םאכם. נראבסקי האס זיך אין דער דאזיקער ■אליסיק זײנער נעשםיגם א1י0ן ײדישן ״קאלא׳ און גביעיתדיק זיך שםענדיק פאררופן א1יף אינזערע ■אליםישע פארשסײער, װעלכע זענען קענן ״פריװילעגיעס׳ סאר ײדיש. אבער נאך פער איז עס געװען דער רעזולםאט פון דער •אליסיק אין דער נא■ גיאנאלער סראגע, וועלכע עם װערס די נאנגע נײס געפירם אין ■וילן. אין דעם ■רם, א1יפן געבים םון שוד־פאליסיק בנ1גע די נאגיאנאלע םינדערהייסן איז שװער געװען אויסבוגעפינען דעם חילוק גװישן די ענדעקעס און ו.ס.ס. — און אין די קאםונאלע אײנריכסוננען? — דא איז א םך דערגרײכס געװארן, אין די שםאס-ראסן קוםען ארײן נײע געזעלשאפםלעכע כח1ת• די פארשסײער פון דער ײדישער ארבעסערשאםם קעםסן עקשנותדיק סאר די רעכם פון יידישע שולן אויף גו באקוםען םובסידיעס פון די קאםו• (סוף ארף זי־ס 590).