Literarishe bleter · 1926-08-03 · 122 (3.8.1926) · p. Seite 578

122 ז1א ליטעראריעזע בלעטער 578 זאל דאם נישם בלײבן נאר א רעזאלוגיע. איר שרײבט, אז מיר װײסן םער װעגן שול־װעזן אץ תם־ לאנד, אין אםעריקע, אײדער װעגן אונזערץ אין פוילן, גוט, אבער אדרבה, מוםרט אויס אונזער פרעםען אײך פארדריסס, װאם אונזערע פעדאגאגישע זשורנאלן האבן אויפגעהערט צו דערשײנען רעגלמעסיק. ןןבער װײסט איר, אז אין דעם זענען טײלװײז שולדיק דוקא די װילנער לערער, פון װעמען איר קלײבט נחת און טײלװײז אזוינע ןןביעקטיװע סבות, װאס איר װײסט זײ גאנץ גוט? איר דארפט דןןך, װי א פובליציסט, פארשטײן אז אײער פארגלײך צו דעם .עםעס׳, .שטערן״ און ,אקטיאבר״ איז נישט אויפן ארט, אי װאס? — די ײדישע שול קאן נאך גישס צופרידנשטעלן. יא, הלואי זאל אונז צוקומען. װאס אונז פעלט. א. גאלאםב — שרײבט איר — האט געפרעגס א קלאץ־קשיא, — האט ער סענות אויך אין װילנע, אין םאמע .גלױביקן און הארציקן װילנע׳. אס די טעג נאר האט אײנער פון אונזערע בפבודיקסטע פעדאגאנן באשולדיקט עפנסלעך דעם גאלאפבן, אז ער איז בכלל א שװארץ• זעער, א צו שטרענגער םוסר־זאגער, און אסשר זענען םיר בײדע גערעכס: םען רארף שטרעבן צו װײט, כדי צו גײן פארויס נאנט... נײן, ליבער חבר נחפן מײזיל, נישט אזא האט באדארפט זײן אײער ערשטער ארטיקל װעגן ײדישן שול־װעזן אין די .ליט. בלעטער״, גלויבט פיר. און דערלויבט מיר זיך צו חתםענען מיט אםתער חברישקײט א. גאלאמב יארןו צי קאנס איר, אמענטש אםילבארער, דאס נישס אפשאצן? איר זאגט: ,די ײדישע שול םוז װערץ אויס ענק פון קאנ■ צעלאריע׳חדרים׳, איר רעדט װעגן ,קאנספיראציע׳... װער־װער אבער נישט איר, ליבער חבר םײזיל. װער נאך אזוי װי איר װײסס, אז אויפן צוזאמענםאר האם מען געמוזס ארויסגעבן א ספע• ציעלן בױלעטץ, װײל די פרעסע... (נו יא, װידער די פרעסע:) האט געגעבן ארט פאר די פאראדיעס פון דעם ליבן סונקעלן און פפעט מער נישט. איר װײםט גאנץ גוט, װי שװער עס קוםט אן צו באקוםען א שטיקל ארט אין די װארשעװער צײטונגען פאר דער ײדישער שול צװישן די ״נעצן פון זינד״, די,באדג אראפס״ אין די איבעריקע פערל. א דאנק גאט, װאס די ״פאלקם־צײטונג״ האס לעצטנס ערנםט געג־מען ארבעסן פאר דער שול, און הלואי אויף לאנג. צי װײסס איר באמת נישט װעגן די אנשטרעגגונגען פון אונזערע װארשעװער שוליטער, פ-ן דער צענטראלער שול־ארגא־ ניזאציע ״צו פאכן די ײדישע שולן א זאך פדן די ברײטע פאלקס■ פאםן״? פאראינטעריסירט זיך נענטער ױעט איר עם װיסן בעסער. מיר, די שול״טוער (און די װארשעװער צענטראלע באשטײט פ־ן אונזערע, דורך אונז געשיקטע חברים) װעלן זײער צופרידן דין מיס אלע, װזןס װעלן קומען צו אונז ערנסט, אן זײטיקע כונות מיטארבעטן. אט פרײען מיר זיך מיט דער רעזאלוציע, װאם ה. ד. נאמבערג האט דורכגעפירט אויף דער גרינדועס־קאנםערענץ פון דער נײער םאלקיםטיש־דעסאקראטישער פארמײ צו ארבעטן אין דער שול־ארגאניזאציע. הלואי זאל דאס מקוים װערן, הלואי װי האלטז מיר מיט אונזער ײדיש-װעלטלעך שול-װעזז (א שמועם מיט די?נפירער פונם ײדישן שול־װעזן אץ פוילן) נעבן אן ענטפער םאסױוירגדיק, אז ער הןס נישס דער1יף קײן טילםאכם, און אז די םראגן דארף אנםשײדן וער םײם. ער האט בלויז צוגעזאגם צו םאכן געװיםע הנח1ת, װי בנ1גע די עקזאםענס 9ץ די ייוישע ניםנאזיעס, װי אייך בנ1גע דעם ילדישן סעמינאר. ם׳איז צוגעזןןגם געװארן די סעג אײנצוארדנען אין װילנע די עקזאםענם. םיר הןבן א1יך געםירס 6ארהאנד• לונגען םים די לינקע סײם*9ראקציעס װעגן אונסערהאלסן אונ• זערע פאדערונגען. אײן פאזיסיװער רעזולםאם איז ש1ץ דער■ גרײכט געװארן. די פ. •. ס. האבן געששיפם אין סײם פאר סובםידירן אונזערע שילן. װאס נ1גע א ניפנאזיע אץ װארשע — האס פען ש1ין אנגעגעבן 6יל םאל ביטעם א1יף א ײדישער גיפנאזיע. די אלע ביסעם זענען געװארן אםגעװארםן דער6אר, װײל די אנגעװיזענע לאקאלן האבן נישם אנסשפראצן די 6אדערוננען. באסת איז זײער שװער צו געםינען פאםיקע דירית. לעצםנם װערן א1י6סנײ געםאכס באפלונגען, אז פ׳זאל עפענען א גיםנאזיע. פ׳האפס איצט אויך צו באקוםען א פאסיקן לאקאל. ם׳איז אבער נישם זיכער, צי ם׳װעט אזא לאקאי באקוםען. דער יעצסער •לענוס האס זיך םיס דער פראגע באשע6סיקס און באשסיפס דערייף א ס*עציעל־נ1יסיקע כוםע. סאקע פיט דעם פאנגל פון א גיפנאזיע אין װארשע דערקלערם זיך, װאם א סך קינדער *ן די ײדישע שולן זענען געצװונגען צו גײן אין פוילישע גיםנאזיעס. אנב װיל אין אנ• װײזן, אז דער 6ארװורף, װאס איז נעסאכס געװארן פץ ח׳ א. גאלאםב אײנעס 6יךדי אננעזעענססע סוער פזן שול-ארבעס 'און איז איבערגעחזרם נעװארן אץ די ,ליס. בלעס.' איז א נישס אונזער ערשסער באזזך איז נעװען ביים ח׳ ב. מיכאל־־יעװיטש, דעם םארזיצער םון דער צענסראלער שול-ארגאניזאציע אין פ1לו. א1יף אונזער פראגע װי האלס עס םיםן םצב 6ץ זי ײדישע שולן און צי דער םצב איז לעצסנס פארכעסערם גע• װארן, האם ב. םיכאלעװיסש געענספערס: די רעכטלעכע לאגע 6ון דער ײדישער שול איז נ י ש ם בעסער געװארן• די נײע םאכט האט נישם געענדערס איר שטעלוננ און האס איר קײן שום קאנצעםיעס נישם געגעבן. אבער דערשאר איז םאראן א פסיכאלאגישער איבלרברוך. ק1דם• כל זעט זיך אן אט דער דאזיקער א־בערברוך בײ די ײדישע בא6עלקערונג נוםא. אלס בעסםער באװײז קען דינען די גר1יסע בא־וענונג א1יף דער ■ראװינץ לס1בת די ײדישע שולן, די פיסיגגען, װו ם׳האם אוי6נע6אדערם די רעגירוננ צו אנערקענען די ײדישע שולן. אין די דאזיקע םיסינגען האבן אנטײל גענוםען נישס בל1יז ארבעסער, נאר א1יך די אנדערע שיכסן 8ון דער ײדישער בא6עלקערונג. די דאזיקע באװעגונג איז אונםערגע• שסיצם געװארץ דורן דער צ.ש.א• ם׳קזן א1יך דעם איבערברוך שילן, כאטש נישט נענוג ב1לס, בײ דער הערשנדער םאכס. דער 6ארװורף 6ון ח׳ םײזיל אץ די ,ליס. בלעסער׳, אז םיר האבן גארנישס געסון 6אר די רעכםלעכע לאגע 6ון די ײדישע שולן, א־ז א נישט־סארדינםער. םיר האבן נעטץ, װאס ס׳איז םענלעך געװעזן• לעצםנס האבן םיר איבערנעגקיבן אונזערע פאדערוגגען דורך דעלעגאציעס דעם בילדוננם-מיניסטער און ■רעסיער. דער נײער בילדונגס-םיניםםער האס עםלעכע םאל א1י6גענוםען די דעלעגאציעס. ער האט זיך אבער א#געזאגס צו