Literarishe bleter · 1926-08-27 · 121 (27.8.1926) · p. Seite 572

572 ליטזןר * רן שז בלעטער 121 א מינוט אפגעשװאכט װערן. אים איז געקזמען א בריװ, װײל ער האט אויך אנגעשריבן. ער האט זיך גישט אפגעשטעלט אויף די פסיכאלאגישע מאמענטן, ער האט זיך נישט אפגעגעבן קײן דין וחשבון,' אז די צדדים זענען נישט קײן גלײכע. מער מיט אבריװ, װאס פאר אבאדײט האט עס געהאט פאר אים?... פארקערט, דער בריװ איז נאך געװען״אמיטל אויף ב• שאפן זיך שטיםוגג. אבער װיפיל מי האבן די בריװ געקאסט דער ארימער באשעפעניש, װאס ער האט זי שוין אזוי אויך געמאכט צ,: גארנישט, אויםגעשניצט איר מעבל םיט זײן שרעקלעכן גאטישן םעסערל, צעהאגגען אויף אירע װענט שוידערלעכע בילרער א,ין מיט דעם ארױםגעתפן בײ איר קאשמארן. אויב זי האט זיך היגדערס םאל נישט געװינשן, אז בעםער זאל זי א כװאליע״ אװעקסראגן, אדער אן אכטפוס זאל זי אריעפלאנטערן אין זיך, אױ... אבער איך האב שוין געזאנט, אז זי איז געװען אהײליקע. אײן זאך קאן מען זאגן אויף זיכער, אז ארײנגעטראטן איז זי אין דעם לעבן״פץ װיקטאר ה.:גא אן אויסערגעװײנלעך געזונסע א.*ן געװארן איז זי צ־ם סוף פ־ן איר לעבן אן אםתע חורבה. עס איז גענוג צו פארגלײכן אירע צװײ בילדער אין םוזײ. אויף אײן בילד איז זי א פרישע, גליקלעכע און פארטרויםטע, אויסן צװײטן זעט זי אויס פינסטער, צעבראכו אין נעבעכדיק, אן אמחער קרבן. רעדט מיר נישט װעגן דעם עלטער. װײל צװישן אט דער ױנגער מײדל א.ץ דער זקנה ליגן נישט קײן צװאנציק יאר, גאר װײניק־ סטגם א גאנצער יארה־נדערט. 15 טייזנט ליבע־בריװ;• און צו אײגעם, װאס מען זעט יעדן טאג י * * מענטשן, װאס זענען זײער איסגליקלעך אין בפרט, װען זײער אוםגליק האבן זײ צו פארדאנקן עפעס אקאםישן צוסאל, ציען מיך שטענדיק צ: צו זיך. אבער שרײבן װעגן דעם לעבן םון זשוליעט דר.-ע האלט מיך עפעס אפ. װער װײסט, װי ױ װאלס אויפגענימען מײן סימפאטיע צו איר״אומגליקלעך איז זי, געװיס, געװען, אבער אויך שטאלץ איז זי געװען, װײל זי איז אינגאנצן געװען םאגנעטיזירט פון״דעם גרויסן מענטשן. װען איך װאלט גע־ װען א פרוי, װאלט איך נישט אויסנעהאלטן. אבער זשוליעט דרוע איז געװען די "אפפערװיליקײט אלײן. מײן מיטלײד װאלס זי אן שום ספק, אויפגערעגט. איך װעל איר נישש םאכן מער קײן דעקלאמע. * דער עפנטלעכער פארקויף פון די בריװ האש ארױסגעריםן אקלײנעם םקאנדאל. אסך האבן זיך ג־פו־עגט, װי אזױ זענען די בריװ פון װיקטאר הוגא, נישט'געק:קט אויף זײער אינסערעס, נאך אויף א פאר יאר געבליבן אין רעזערװ, בשעת י די בריװ םון זײן פרײנט גײען'שוין אױף אקציאן... אץ דא האט זיך אויפגעהויבן די אלטע קשיא: ״האש מען רעכס צו דרוקן די אינסיםע כתבים פון בארימטע מענטשן?״ איך פערזענלעך האלט, אז נײן. עס אױ גאנץ גענוג, אז זײ דרוקן זײערע ראמאנען, פאעמען, עסײען, םעשױת א. א. װ. אבער עס זענען פאראן זאכן, 'װאסי איך האלס זײ פאר אזױ ערנסט, אבער דער געזעץ קאן זײ נאך בשום אוםן נישט פארבאטן. מיר האבן נישט קײן רעכט צ־ זאגן, אז א־נזער מערב• ציװיליזאציע 'עקזיסטירט, הגם מיר זענען' אזױ שטאלץ מיט איר, ביז װאנען זי װעט נישט געפינען קײן מיטל קעגן א'מענטשן, װאס צװינגט א פרוי אנצושרײבן אים 5 ז מויזנס ליבע־בריװ. װײט נישט אלע פארברעכנס זענען פארויסגעזען דורכן געזעץ. די םער ערנסטע, די מער קאמפליצירטע, די מער דעטאבישע פארברעכנס געפינען זיך מחוץ דעם געזעץ, ביז װאנען א םער סובטעלן געזעצגעבער געלינגס צו כאפן דעם שפיצל פוגם פארברעכער. איצט, בדי צו מאכן אפדאקטישן אויספיר און לאץ הערן מוםר השכל, לײג איך פאר םאכן אן איקעטע. זאל פען פארלײגן אלע אננעזעענע מענטשן אין אײראפע די צװײ פשוטע םראגן: 'ז) ציהאטא שרײבער רעכט'צו פארשיקן זײן געליבטע אויף אן אעזל? 2) אויב י>1, האט ער רעכט צו צװינגק םען זאל אים שרײבן ליבע-בריװ? און װיפיל? איך בין זײער נײגעריק צו װיםן דעם ענטפער. 6ון 8ר*נז1יז^•: ג. 23. איז געלעגן הונדערט יאר אין א קאװד.־מילכל' און עס קומט אן ענטפער: ״איך מײן, טאקע אייף חידושים״. און דאם פארשפארט שוץ א םער גענויערן אנאליז. * דער אויפשו איז א ראשנדער. לײדער, זענען נישט אלע צו איפ גענײגט. ער פאדערמ א זעלטענע, כמעט א העלרישע געדולד. דרײ שרײבער האבן באהאלטן זײערע מאנוסקריפטן אין משונה• דיקע ערסער, אבער קײן אײנער פץ ז־י האם נישט אויסגעהאלטן ביזן טערמין, װאס יעדער פון זײ האט זיך אלײן באשטימש. זעט נאר' עדגאר' פא האס צ:ריק אפגעקארקעװעט זײן םלאש... הענרי דע רעניע האט אויפגעעפנט זי־ן שאפע... אנדע סאלמאן, ער אויך, ער האט נישט אויסגעדאלטן. אין א שײנעם טאג האט ער זיך גענומען צום עק היכל, װו עד האט פארבארגן זײן װערק. פאראן נאך ערגערס, נאך שוידערלעכעס. און דאס איז דער פאל מיט דאנטע־גאבריעל ראסעטי. ער האט ארײנגעלײגט אין די האר פון זײן טויטער געליבטער דעם מאנוסקריפט פון א באנד לידער, װאס ער האש איר געװידמעט. יארן זענען אװעק. א שרעק־ לעכער נםױן איז געװאקסן אין אים. 'ער האט אויפגעעפנט דעם קבר... יא, כ ד י צ ו ד ר ו ק ן:... עס איז געװען שרעקלעך; װײל די האר האבן זיך אזוי םארפלאנטערט, אז כדי צוצוקומען צו די לידער האס םען געדארפס ארויסרײסן די האר סון דעם טויטן קאפ... * אזוי גרויס איז דער חשק צו זײן בארימש בײ שרײבער. יעדנפאלס אין אונזערע אומרויקע מקומות. װײל די דענער זענען, דאכט זיך, א סך באשײדענער א־ן נישט אזוי נערװעז. אויב אורםײלן לויטן בײשפיל פון העלזשער האנסען. און װײטער, אלץ שטערט אונז דא אויסצורעכענען אויף א לאנגער צײמ. װײל אונזערע פארלעגער זענען נאך נערװעזער פץ אונז. צוליב זײער גרױסן פארנעם מיזן זײ האבן יעדן סעזאן א זשעני, יעדע װאך א שעדעװר. װי קאן מען עפעס אפלײגן אין א זײט אין אזעלכע באדינגונגען?... מען יאגס אונז אונטער, מען קוםט בודק חםץ זײן אין אונ• זערע שיפלאד,: עס האט נישט קײן זין, אז דאס װאס עס ליגט אין אקאװע׳מילכל זאל'זײן הײליקער פון דעם, װאס'עס געפינט זיך אין א שיפלאד. 11 ליבע-בריװ אין האטעל דרוא פארקויפט מען איצט פופצן טויזיט ליבע• בריװ, אדרעסירט צו װיקטאר הוגא. דאס זענען די בריװ, װאס די אומגליקלעכע זשוליצט דרוע איז געװען געצװונגען צו שרײבן יעדן פרימארגן — אלס ענטפער אויפן צעטעלע, װאס דער שרעק• לעכער מאן פלעגס איר צושיקן יעדן טאג גאנץ פרי. געװען איז עס אויםן אינזל זשערסײ, אין דער װילע, װ־ ער האט געװוינט צוזאמען מיט איר. ער פלעגט זיך אויפהויבן פארטאנ און אינגאנצן א װאכידיקער, ארײן צו זיך אין גלעזערנעם טורעםל, װו ער פלעגט שאפן זײנע גרויסע פאעמען. אץ כדי צו מאכן דך שטימונג האט ער געשריבן בריװלעך דער פרוי, װאס ער האט באלד געדארפט מיט איר צוזאסען עםן אנבײםן, שפאצירן, עסן פיטאג. זײנע בריװ, פארשטײט זיך, אויב אין דער צאל פון 15 טויזנט, װעלן צו אונז אנקומען, מן־הכתם, שפעטער. קײנעם איז קײנמאל נישט אײנגעפאלן צו שרײבן א מאר• טיראלאגיע פץ דער הײליקער פרוי, װאס איז געװען, לויט דער אלגעפ־ינער מ־ינונג, די געליבטע פון'דעם גרויסן באהעפיקעד. אין דער אמתן אבער איז זי געו־ען נישט מער װי ז־ינע א קעבס־ ײ־יב, םיט דעם צ גאב, אז כדי צו בארעכטיקן דעם ראמאנטישן נאמען פון א געליבטער, האט זי געפוזט יעדן אינדערפרי' א שלע־ פעריקע צי אװאכנדיקע, אנשרײבן עפעס, נישט װיכטיק װאס, אבי עס זאל שטײן אויף דער הויך פ־ן דעם בריװ, תאס זי האס בא־ יק-פען. און ער האט פײנט געהאט קאטאװעסן. א פינקטלעכער ביז גאר, האט ער נישט דעדלאזט, אז דער בריװ־פארקער זאל אויף