Literarishe bleter · 1926-08-27 · 121 (27.8.1926) · p. Seite 571

571 121 .זא ליטע.ראר?שע בלעטער׳ <?עדע> וועלכע א,ז בײ;ןיך דןןםזעלבל, װןןס םןןגי#לע פןזעזיע׳ איז^םארײביקן דעם קינס0לען*ישן גע6יל און געשפןןנסקײט םיס געפיל 6ון םןןראלישקײם אןן הןגץאניכעם*. װײל םענםשן .אינסעריםירן זיך ם־ס א יחיד אויף װי8יל דער יחיד הןןס 6 אינםערעס 6אר דער מענסשו;ײס' — דעריבער קען נןןר א םןןעט 6ין דעם איניװערסום זײן א אםתער פרןןלע• םארישער פאעם <זי באנוגס דעם אויסדרוק װי אויך דעם םער• םץ .אנםי בורזשואזער׳ יאעס>. אץ א בריװ בום ארבעםיפאעס 6 א נ ס, שרײבם זשארזש סאנד אין יאר 1843 פאלגנדעס: .א1יב איר װילם זײן באםת א גרויסער פאעס, סא װערם א הײליקער, און װען אײער הארץ װעם ז׳ן הײליק, װעס איר דעמאלם זען װי אײער פארנונ6ט װעש אײך אינספירירן׳• דאס קען םען טײלװײז זאגן אויך זוענן איר שא6ן. זי איז געװען הײליק, װאס םײנט א1יף איר לש1ן אוםםיםלבאר און א1יסריכסיק. זי איז נעװען םאראליש אין זין 6ון אבסאלוטער סאראנטװארםלעכקײם 6אר דעם, װאס זי םוט. זי האס אבער נישס געקענם ארויםנײן פון איר װעלס, סון דער װעלס פון עםאציע, הגם זי האט געהאס חוש םאר אזעלכע מענלעכע ענינים׳ װי קלאסףקאמף, פאליטישע פראבלע• מען און אשילו רײףאינדוסםריעלע פראגן. זי איז א פערזענ• לעכקײם, װעלצע םערקערםערס א תקיפה 6ון שםארקע טעםפעראםענטן. װיפיל ענלעכקײם איז פאראן בוױשן איר און א סשערנישעװסקי אדער הערבען לםשלז דעריבער איז זשארזש סאגד א שפאנענד קאפיסל פון דער ראםאנסישער עסןכע, װו םען האס באהערשם םים נעםילן נישט נאר די װעלט 6ון ליםעראסור אין קונסט, נאר א1יך די װעלט םון פאליסיק און סאעיאלן קאםף איז געװען דװך און דורך עםאביע און עקס• טאפישע עקזאלסאציע. פריםיסיװער יויער געװעקם אין איר סענסיםענםאלע נעסילן, וועלכע האבן געםונען זײער תיקון אין א רײ פון דארפס• ראםאנען און דערצײלוננען. די דאזיקע װערק האבן א קלייגעם װערט 6ון ליםערארישן שטאנדפונקס, וענען אבער אא1צר סון פאלקלאריסםישן םאסעריאל, װײל זי האס אײנגעםלאמן אין זײ די םעשיות, לידער, זאבאבאנעם און סתם פאלקס םנהגים, װעלכע זי האט אננעזאמלט צװישן די •ויערים םון איר געגנס. זשארזש סאנד האס גענוםען אלעבעדיק אנטײל אץ די סאציאלע און פאליסישע נאױענונג נון איר צייס. איר אפענער ברױו צו נאפאלעאן דעם דריסן איז געװ״ן א גר1יסע פאליםישע טאס. איר אינםערעס פאר דער רעװאלו• צ־אנעדער באװעגונג איז אין אלגעםײן באקאנס. װאס איז אבער װינציק באקאנס, איז סאנדס סעאריע פון פראלעסארישער קונסס. אין .יעװי אינדעפעדענם׳ האם זי אפגעדרוקט א רײ ארםיקלען איבער פראלעסארישע שרײבער. אונסער דעם נאםען האס זי פארשטאנען די שרײבער םון פאלק, די בעל־יםלאכות, װעלכע האבן נישם נעהאם קײן ספעציעלע בילדונג און האבן אר1יסנענעבן זײערע װערק• דאס זענען געװען םערססנטײל פאעסן װעלנע האבן זיך געװענדעם צו םאנד נאך א הסכםה. אס װאס זי האט געשריבן װענן דעם ענין: .דער אםתער ארבעםער איז דער אכתער דיכסער, װײל ער םאלס דאס, װאס איז באפת זײנס, װאס גײס םון זײן האיצן אר1ים, אריגינעלעס, דרײססעס, נישט קײן אויםנעציװנגען װארס. זײן װארט איז נאױו, נישם קינםסלעך, און דערפאר א1יך אפסםאל שארף, און אנגעצונדן םים אן אפת קינםםלערישן םײערל׳. אין א הקדםה צו א זאםלוננ לידער פין א פאריזער שום- סער, שרײבם זי, אז די א1י6גאבע 6ון דער פראלעסארישער פױ די ליטערארישע פאראדאהםז פראנם דע מיאמאנדר / פאריז קופען דאם בוך מיט א ליבן אויפשריפט, װאלטן זײ איי אים קײן שום אויםערגעװײנלעכעם נישט געפונען. אין עס איז אויך מעג• לעך, אז װען דער כחבר אלײן, לעבעדיקערהײס, װאלט געמאכט א טורנע איבער אלע םארלעגער, װאלטן זײ אים אונטער פארשײ• דענע תירוצים געגעבן דעם װעג. 'װײל סײ די ערשטע, סײ די אנדערע, זענען מענטשן ם.ץ א שװאכער פארשטעלונג אץ זײ נויטיקן זיך אין א שטארקן רושם. װאס קאן זײן װײגיקער אינטע• רעסאנט פון אמחבר, װאם דרײט זיך ארום אין לעבן מיט זײן מאנוסקריפם א־נטערן ארם. אין אויב ם.ץ צײט צ,י צײס .נעמט מען בײ אים עפעם״, איז נאר דערפאר, װאס םען ק$ן זיך סץ דעם נישט ארויסדרײען. אבער אין פרינציפ װיל מען עפעם פאנ• טאסטישעס. אויםטערלישעם, אויסערגעװײנלעכעס. א שײגעם אנעק• דאט. םען זאל קאנען צענויפשטעלן אײנדרוקספולע באמערקונגען. אץ אויף דעם האט ױך פארלאזט העלזש האנסען, בשעת ער האס צוגעטראכט פאר״זײן װערק אט די באהעלטעניש. ער האט גוט געזען. ״דער רום, װאס האט זיך אפגעקערט פץ זײן טאלאנס בשעת ער האס געלעבט״ האט א שמײכל געסץ צו זײן זשעני, בשעת ער איו טויט. םארגן װעט גאנץ אײראפע לײענען זײן בוך. אדער יעדנםאלם װעט זי זאגן, אז זי האט גע■ לײענט (װאס איז שוין אלץ אײנס םון דעם געװוגשענעם שטאנד• פ־נקט). װייל דאם איז דאך דער יתרון םץ דער רעקלאמע. דער איגהאלט גײט שוין װײניק װעסען אן. בשעתן באגעגנען זיך זאגן גישט די מענטשן: ,האט איר געלײענט ,אין לאנד ם־ן האלבער ציװיליזאציע״. זײ זאגן שוין: ,הןןט איר געלײענט דןס בוך, װאס 1 מאנוסקריפטן, װאס װערן באהאלטן איי... איך האב זײערליב קאװע־םילכלעך, אבער איך װײס נישט צי װאלס פיר״אמאל זױינגעםאלן צו באהאלטן מײנעם א מאנוםקריפט אין א םילכל (אויב מיר װאלט בכלל אײנגעפאלן אויף אזא םאדנעם אופן צו שאםן זיך אנאמען גאכן ם.ײט). העלזש האנסען האט אנ- דערש געטראכט. און איצט איז ארום אים, דאס הײסט ארום דעם, װאס מאדאם װולף האט געפוגען אין איר קיך, א גרויסער טוםל אין קאפענהאגן. זי האט געירשנט פון איר זײדן, דעם אלטן טיפאגראף״ אן אויסטערלישן, ריזיק גרויםן קאװע מילכל. דאם םילכל האט זי קײנמאל נישט באנוצט. אבער אײנמאל, װען״זי הןןט אײנגעלאדן צו ' זיך א סך געםט, האט זי צו 'זיך געואגט: ״װארט, עס איז געקומען די צײט אויסנוצן דעם פאנומענט״. זי עסנט אים אויף אץ, שטארק פארחידושט, געפינט 'זי אינװײניק א העםט םון סארגעלטן פאפיר. דאס איז געװען דער םאנוסקריפט פץ א בוך אונטערן נאםען: ״אין לאנד פץ האלבער-ציװיליזאציע*. דער מחבר פון דעם ' בוך איז א געװיסער העלזש האנסען, װאס קײנער האט װעגןאים נישט געװוםט, אבער װאס װעט מארגן זיין באי״מט, װײל אלע קרימיקער האבן אין אײן קול דערקלערמ, אז זײן װערק איז א שעדעװר, און אלע םארלעגער קעמפן םארן רעכס צו דרוקן זײן װערק. ♦ עס איז זײער מעגלעך, אז װען די קריטיקער װ$לטן בא־