Literarishe bleter · 1926-08-27 · 121 (27.8.1926) · p. Seite 563

563 ליטערארישע בלעטער 121 .זא איז לןןםיר א1יף 8 םזןמעגס ןןננעםען דעם ציוניסטישן גלויבן, לןםיר זןגן אייף 8 װײלע, 8< דןר ציוניזם איז פעג• לעך, אז די בשלפור־דעקלאראציע איז נישס קײן םלחמה־פאפירל, װןס קײנער װיל נישט און װעם נישם דיםקןנטירן, אז אין לאנד איז די פראפןרץ פון דער ײדישער באשעלקערוגג צי דער 6רעםדער נישס װי אײנם צי אכש, אז דןס לאנד פןר• פןגש פעגלעכקײסן ציציציען 8 גרעםערע ײדישע א־מיגראציע, װאס זןןל קןןנען זעלבסםשטענדיק,?ן דער הילף 8ון גלות, זיך דערנערן, לןמיר זןגן, $ז עננלאנד װיל נישט םארװאנדלען פןלעםסינע אין 8 קןןלזןניע און שםערם נישש דער דארסיקער אינדוססריע זיך בי אנסתיקלען, לןםיר אננעמען, 8ז ביאליקס .נר1יםער שװוננ* װעס םקוים װערן אין 8 ג 8 נ צ ע ר י• 8 ל. בער מילי$ן ײרן װעט זיך בעזעצן אין לאנד און ארץ• שראל װעש װערן 8 זעלבסםשםענדיקע מלוכה, 8 ײדישע מליכה. ל$םיר אייף 8 װײלע זאגן, נו, א-ז װןכז דרײ פרןןצענט יידן װעלן זײן אין ארץ״ישראל און ז י ב נ א ו נ נ ײ נ צ י ק אין גלות... ז$לן זײ אונטערגײן׳ ל$לן לײ זיך אםיםילירן, זאלן זײ נישם װערן. גום, $בער װ$ס סום םען אז זײ גײען נישם אונסערז—בלײבט דןןך דער גלות װי געװען. עס קופט צו ם,ר נישס 8 קלײנע קאלאניע׳ אנײער קיב-ץ, נאך אײן ײדיש װ־נקעלע א1יף דער ערד... עס װערט, זאגס מען, א צענטר. גום—א פ$ליטישער צענטר פאר דער אלװעלבלןןכער נאציע!— $בער ז$ל קיםןן דער נאיװער מענסש און גלויבן׳ אז פאנ^קא, לוקסענבורג קןןנען זײן 8 פןלישישער צענסר. לןןםיר נעםען אפילו ליטע,-און אויף עםװ$ם םער װארם נישט קײן אײן ציוניסט אגילו אין חלום,-ני, ק$ן $ז$ מלוכהלע שבילן 8 פאקי■ םישע ר$לע, זײן זעלבססשסענדיק. םירן 8ן אײגעגע ליניע, און װער רעדס נןןך צעםענטירן 8 צעשפרײט $6לק. װןם איז אײננעגלידערם א ן 8לע לעגדער און אין 8לע פלוכותו און װער רעדם נ$ך, װען דער שםאלער ם$סיק ערד, װןןס רוםם זיך •אלעססינע, האם םון אײביק $ן געהאם דעס אופגליק ארײנצוםאלן אין ס$םע פלאם םון פןליטישן שפיל םון די גרויסע םלוכות. אזוי 6ון געשיכסלעכן אורעלטער, און ביז הײנ• טיקן ט$ג כשעט $ן $ איבעררײס, $[ אן אפרו אםילו או-ף אײן י$וד,ינרערם. אלא ת$ס, $ גײםטיקער צענםער װעט ארץיישראל װערן, $ ,םרבז רוחנ *, װי ד$ס ה$ס אס$ל אויפגעסאםם אחד־העם- איז ז$ל אין דעם גלויבן דער, װ$ס פײנט, אז ג ײ ס ס ק$ן עקזיסשרן $פגעזונדערט םון גיף, אז די נשםה און גוף םון 6 נאציע ק$נען זײן םאנאנדערגעסײלם: װעם $ $6לק לעבן ערנעץ אויף דער ג$רער װעלט, װעס ד$רס זיך בויען און פלאנצן, האנדלען און װאנדלען, ם ם אײן װ$רם — לעבן. און ערגעץ אין 6 װינקלע װעלן זיצן דער ,חבר בהנים ונביאים* און װעלן ליםערן קולםור ם$ר דעם גאנצן $8לק... נײן, קײן אײן ציוניסם חזרס שוין נישס איבער די ד$זיקע ק$נצעפציע. איז װ$ס זשע בלײבםו-בלײבס גארנישס: די צייניססישע ט ע $ ר י ע םארענסםערס נישס די םראגע םון ײדישן גלות, זי װײזס נישס קײן ריכשונג, קײן װעב װוהין פיר גײען, צו װ$סער צוקונםט• דער ציוניזם און זײן אידײע איז בײ אונז $ אירע$ל$גיע םון נאכםאכונג, ער שס$פס נישם לגםרי םון אונזער ײדישער װירקלעכקײם, םון אונזער סטאסיק. עס איז נישט קײן אידע$• ל$גיע, ח$ס שסאםט $רגאניש ארויס םון דער אנסװיקלוננ נוון אינזער ם$לק און פון זײן נעשיצשע-גאנג. ער שסאםס 6ין דעם םןרײנםאכשן אין םארםלאכסן געדםנקען-גגגנ, װ$ס איז בײ אונז צום באדויערן צוםיל םארשפרײט און װ$ס באשםײס אין די לעצםע ז$ל נישש $ננעםען-ה$בן זײ קײן שום באדײסונג נישס דערװײל. די ד$ייקע גרופעס ה$בן נישם קײן ם$סן-לעבן, ה$בן נישש קײן אייגענע קולשור, און זײ װעלן $דער ביסדעכ• װײז זיך אויסװעפן, .קאראיםיזירן* זיך און אונםערגײן, $דעל םארקערס, זיי װעלן פיסגעריסן װערן םיטן שםר$ם 6ין לעבעדיקן סײל סון ײדישן $6לק. בײ הײנםיקן ם$נ ק$ן םאררעכנס װערן שאר קולםורעל׳לעבעדיק און אקםױו נ$ר ד$ס םזרחיאײר$פעישע ײרנסום פים זיק םאסןילעבן, ם ס זײן קלאםן• און שם$נדן• די6ערענצירונג, םים זײן באוונרערער עק$נ$פיק און םיס די א יגענע אידײבןיקאסםן, װ$ס קיםען ם$ר אין אים און םים זײן אײגענער שפראך, װ$ס איז דורך אים גע׳שאםן, אויסגע• װאקםן ציזאםען םיש אים און $6רב8רי8לם אין זיך ז־ין גאנצע ם$צי$לע גײםשיקע ירושה און סראדיציע. אויסער די ר$םען םון דער ד$זיקןר םזרח אײר$ם<ישנר יידישקיים און איר שפראך א־ז נישש$ בײ ײדן קיין ײדיען קולסור־שאסונג. אײנצלנע $דער נ$נצע גרופעם ײרן ק$נען נעםען $נםײל אין קולשור-לעבן 6ון ל8:ד, $בער עס אױ נישש קײן יי ד י ש קילםור־לעבן. אזוינס איז נ$ר פטרפן בײ םזרח• אײר$פעישע ײרן: פפרשידענע ריכשונ^ן, שסרעםונגען, אידעאלן זענען ם$ר$ן אין ײדישן לעבן, $בער זײ אלע זענען געש$םן, זענען געב$רן, געװ$קסן, געה$דעװעט און צײםיק געװ$רן נ$ר אין די גרעניצן 6ון דער םזרח*אײר$פעישער ײוישקײט. $בער די לעצםע אױ בײ הײנםיקן ט$נ געװ$רן אוים ,םזרח־אײר$• פעיש*. זי ה$ס זיך צעשפרײס, צעזײט איבער דעס גאנצן ערד־קוגל, זי ה$ם געבילרעס ק$ל$ניעס אין דער גאנצער װעלם. אויף דער גאנצער ערר לעבן ײרישע ײדן, אומע• םום ק$ן םען הערן די ײדישע שפראן, זי אױ געװ$רן 8 שפראך םיט $ װעלס־£$רנעם—אוםעםום גײען ארוים ײרישע צײםונגען, ם׳דרוקן זיך ביכ;ר, אוםעסום לעבן ײרישע יידן. םיר זענען 8װעלם-$6לק געװ$רן. עם אױ א םאקט. רו־יט עס ,גלות*, קל$גם אויף דעם ,צעזײם און צעשפרײם*, $בער 8 פאקס איז עט און בלײבס 6(8. די ׳חשנדיקע ײרישע אםםסערדאםםע, פר$גס, װענעציעם זענען אונסערגעגאננען און אונזער אויסגעלאכשע, $פגעשפ$סע קאבצאנסק ה$ם זיך צעצויגן איבער דער נאנצער װעלס. פתריאלעװקע ה$ס באתיזן בח צו לעבן, סעיקײם צו עװ$לוצי$• נױין און ה$ם ססרסלאנצם ק$ל$גיעס איבער דער ג$רער װעלם. דער 8לשער ז$ג 6ון תלםוד, אז ,עתידה ארץ-ישראל שתתםשס בכל הארצות* איז םקוים געװ$רן דוקא אויף בתריאלעװקע אין נ$ר $ם דער נײער ,$6רז־יסער און םסרשפרײסער* ײדישער גלות סון םזרח-אײר$פע אױ געבליבן קולםורעל־לעבעדיק און קילשור-שעשעריש. נ$ר אין זײן.שוים װערן געב$רן $לע ײרישע בןװעגונגען און אידע$ל$גיעס, 8לל אונזערן שםרעבונגען און שםרעםונגען, נ$ר ער סיקסירס אק לעבן און ששרעבן אין קולשור• אין קונסש*$6רםען, נ$ר ער שאפס ײ ד ל ש ע קולםור• װערםן, װ$ם זענען ײדיש לוים זײןר נ$נצן םהות און ס$רם- נ$ר ער 86רם$גש $ זןלבסםשםענדיק קולםור-לעבן. $ריפער, רײכער—$בער זעלגםטשסענד:^ איז װ$ס דערנם אונז דןר ד$זיקער 86קםז װוהין גײןן םיר און צו װ$ס שסדעבן םירו דער צ וניזם נלויבם נישם אין גלות, לײקנס אים $פ אק דזרװארט נישס סון א־ם קײן זאך אויםער אײנם-ער ז$ל סןרװירקלענן דעם ציוניזם. ד$ס איז, וױ עם איז נישט אײ<ם$ל געז$גם געװ$רן, דןר ד1ר הםדבר, װ$ס ד$וף ש6$ן די דיײם און נעניג. און $ס די הײם שסעלם דער ציוניזם $נסקענן דעם גלות.