Literarishe bleter · 1926-08-20 · 120 (20.8.1926) · p. Seite 555

555 ליטערארישע בלעטער 120 זא 8 סך אירע רןןםאנען אין הויפטזעכלעך אין איר גרויסער אין אינסערעסמנטןר אייטןב י ןן ג ר # פ י ע יהיסטימר דע םא װי 1855), *ז װען נישם די סענדענץ, װןןס זי הןןם זיך געשסעלם 86י 8 עיד אין אוי6ג*בע, יי$לם זי געקענט זײן קינסטלעריש שסארקער. זי איז נע86לן $ קרנן 6ין דער זעלנםמגויםינג, 6ין דער זעלבםסבאגרעניצונג 6ין אירע שרי6סשסעלערישע 8ם6יר8*יעם. איר גאנץ שרײבן איז רײן פערזענלעך־אויסא• ביאגר^פיש. דער םאסערי8ל איז געניפען 6ון דער אײגענער, זײער רייכער עראסישער װעלט. בסןס דער גאנצער לעבעדיקער םאנםן םון דער דאמןןלססיקער שראנקרײך הןןט פארזוכט דעם נארקאסישן כישוף 6ין איר הארץ אין נשםה. ,זי ה$ט געמאכט פין די גרעסטע מענםשן שין איר צײט שקלא6ן און קנענם, אין יעדער נײער ראמאן האט געסײנט צי זןגן, אז זי אלײן האט זיך שוין ב68רײם שין דעם שקלאף פון איר הארצן׳ — אזוי זאנס מןגן איר אין א בריװ נרזי. ם א ל 8, שןןפענס א פרײנט, װעםען זי הןןט1 6ארײביקט אין איר ראםאן .קאנסועלא׳ (1842). יעדער ראםאן איז א םין עפנסלוצכער באריכס, א םי1 זײ<ר דורכויכסיקע וידוי װעגן איר א ליבע, אדער .געםילס׳ עקיאלםאציע׳ — לויס איר באליבטן אויסדריק. אין אויב זי האש געשםעלס דענקםעלער אירע ,געשילס• קנעכט׳ אין רי ראםאנען-האבן יענע-הגם פארלאח אין ,6אר• ראסן׳. האבן זיי אויך שארײביקס די אײביק עקזאלטירטע זשןרזש סאנד אין זײערע ראמאנען אדער םעמוארן. אל6רעד דע םױסע האט זי 6ארײביקס אין זײן םערק. װירדיקן ראמאן .וידיי 6ין א קינד 6ון דעם דור׳ (קאנפעסיאן ד׳ענעפאנס די םיעקל), לישט א ן ז־־גע זכרינית, שןפען אין זײנע װונדערשײנע פרעלײדן, געשריבן אויף דעם אינזל םאזשאר קי, װי ער האט 6ארבראכט םיט איר דעם שװערן װינםלר 6ין יאר 1848. פראם6ער םעריםע, דער^פחבר 6ין ,קארםען׳, הײנר-ך הײנע, לאמענע, דער רעליגיעזער דענקער און פאעט, םען-בעױ, דער קײטיקער, באלזאק, םיצקיעװיטש, באקינין, הערצ־׳ן. םאציני, לואי נלאנק - יעדערער סון זײ הןט פארײביקס איר נאםען אויף זײן שסייגער, און איבער יעדן םון זײ האט זין־ פארשפרײט אויף לאנג צי אייף קורץ די מםשלה פון איר קע• ניגרײך-הארץ• (סוף קיםש). ו ו ם ק י מ• ר יא ק א ע ה נינליאט ערשינען: שוין איסטראטי פאנאיט י נ א י ר א ל לו ס י ר א פ א ן ר ע ם־ם אן הקדמה פיז ראמען ראלאו — רופט איפ אן ראםען ראלאן ,דער באלקאנישער גארקי״ -פארקויף: הױפט 8~ײו 3.60 זל .8 .1>׳<׳*< ,3^23*31^ ,חס1סש1^ אדרעס: 36 1.682:110 כאן, װעלכער שטעלס אװעק די םריי אין א לאגע 6ון א קנעכט בגוגע צופ מאן. נישט א ס$ציאלע 6ראגע סתם םאר זיך, נןןר ז איז צוגעבונדן צו דער ^עפאציאנאלער פראגע, צו דער םרא• גע 6ון דער 6רוי און איר לאנע אין דער דערפאנסער נקזעלשא6ט. פאר ביידע פראבלעםען האם סאנד געהאם 6 סך 6אר• ששעגדניש. בײדע פרןבלעםען האט זי באהאנדלט לויט זײער כזזות. די םאציאלע — װי א םאן םיט 8 רײפער פאליםישער נ־לדוגג, די עסאציאנאלע-רײן פיויעריש, ד.ה. םענםיםענסאל, עקזאל.ירט, פאטעםיש. און דאס א־ז כאראקטעריםטיש פאר דער פערזענלעכקײט פין זשארזש זאגד. זי האט געהאט 6 שכל פון א םאן, און א הארץ 6ון א פר1י. זי איז געװען 6עןק צו םאכן סינםעסישע סך-הכלען, גו אנאליזירן קאלטבלוטיק אן היץ די פארפלאנטערכסטע פ־ראזאפישע און געזעלשאפטלעכע םיסט;םען אין פראג־אם״ן און גלײכצײטיק האט זי זיך נישס געקענס אנטקעגנשסעלן דעם אינערלעכן ששראם פון ליידנשאפט. זי איז געװען א רײן קינסטלערישע נאטור אין ברײססטן ז־ן פין ווארט, אבער מײל דאס קיגסטלערישע װארט איז נײ איר געװען נאר א םיטל, כדי צי קענען אויסצודרינן די לײדנ• שאפסלעכע אין עקזאלסירםע געפילן, האס זי דאס װארט שוין נ־שס געקענט באהערשן און געלאזט זיך אייף די ששורםישע װאםערן 6ון געפילן אייסגעדריקט אין רויע, צופעליקע, נישט באהערשסע װ״רטער. און דא ליגש די סיבר, פארװיס די גרויםע שרישי שטעלערין און םיליע־שילדערין א־ז ק י נ ם ט ל ע ר י ש שװאך, םען קען זאגן זי איז בכלל גישם קײן קינסםלע־ין. זי האם אידעען און טעאריען געגעבן קלײדער און א6שר אויך בלוט און פלײש. אבער דאס בלום האס זל נישש געלאזט סליסן אין נאיפירנדע אדערן, פון פלײש האס זי זיך באפיס צו שא6ן א 6ארםע, א געשסאלט• דעריבער זלנען זיי מאנעקי• נען, מעלכע רעדן לאגיש אין אויך לײדנשא טלעך, רעריבער זענען זײ געדאנקן אויסגעדריקס אין דער םאום 6ון קאנװענ• ציאנעלע פיגורן, אלע םאל געמאלן םיט דער זעלבער זיכער• קײט, װעלכע נעםט זיך נישס םון דעם קינססלערס זיכערן אייג, נאר 6ון דעם קינסכלערם זיכערן נע6יל. זשאיזש סאנד איז געװען א געננערין סון ,רײנער׳ קונסס, זי האס בכלל געהאלטן, אז שרײבן לשם שרײבן האם קײן זין נישכ, אז עם איז נישסא קײן אביעקטױוע קונםט, פונקט װי עס איז נישטא קיין צײםלאזע קונסט. קונםש איז געװען פאר איר דער אויםדרוק סון די צײט־ פראבלעםען, געזען דורך די פריזםע 6ון א קינססלערישן םעם• פעראםענט. זי האט נישט ליב געהאס ג ע ט ע, װ״ל ער איז רױק אין זײן שא6ן, זי האט געהאלסן, אז קינסש םוז האבן נעזעלשאפטלעכע טענדענצן. אנדערש האס קונסט קײן ק־ום נישט, האש נישס קיין בארעכשיקינג צו עקויסםירן, װײל זי רשיםולירם גארנישט, זי רעגם נישט אויף, זי װעקס נישט קײן ד1ר צו אקטױויםעט. ארויםגײענדיק םון אזא שםאנדפונקס האט זשארזש סאנד ייך אלײן באשרײם סין י־עלכע עם א־ז קינםסלערישע 6אר• פליכסונגען און םםילא זיך געקענט 6רײ באװעגן אין די ראםען׳ װאס זי האט זיך אנגעצײכנט. דאם םײנט אבער נישט, אז די אננעצײכנסע ראםען זענען געװען א רעזולסאט םון דעם בא• יװססזיניקער שעשערישער באנרענעצסקײט. זי האם באמיזן אץ