Literarishe bleter · 1926-08-20 · 120 (20.8.1926) · p. Seite 556

556 ל י ט ע ר א ר י ש ע ב ל ע ט ע ר , י■ ■׳ 1 ס12 זוץ ערנסט טאלערם הינהעמאן איז ״לואפדנםהים טעאטער״ (סואנעדין אין 3 *קטן, 8 בילדןר, ײדיש—י:לו*ונו) חינקןם*[, ךער ק־*6שיקןר, געזוגםער םןן, איז נעקיכןן סון פלחםה א עעגיזקטער, א נעשעדיקסער, ער איז געװאין א1ים ם*ן, און די רו, דער של1ם, די *ידיליע, װןלכע ד.אש געזןלס קוםען נןןך דעם בלוםיקן קרינ, איז איגנאנגן אעשסערס. א1יף יעדן שרים און סריס פילם ער זין געשענדעט, אויםגע• שעןס, אין די װונד, די מײסיקן, די שאנדע, קןן ער ניםס באהיןלטן אין זיך, און עם ה1יעם זיך ערשם $ן 8 גהינום 6*ר אים און 6*ר זײן װײב. קײנע ארוװן *ו 6*רב*ה8לסן דעס אוםגליק ברענגען בו נארנישם. עם נריבלס זיך דער םענכש *ן א1יפד,ער, פארסםס ד$ס לעבן זיך און דין פר1י, און עס גײם 8ייי *םשונהדיקער םײנלעכער פלאנסער ביז ער 6ירם די פרוי עזם פןרד און אים בום שטריק. װי אין זײנע פריערדיקע דראםעס, *ז1י א1יך אין ,הינקעםאן* םירס םןלער אדורך נישס קײן * פ נ ע ק י ל ם ע םיפן, נןןר גללענדיקע, ברע נ ע נ ד י ק ע נעשטאלםן. עם װערן דן געשלײדערם װערסער, פראזן, געדאנקען דער װעלס, דער םענסשהײם. גןס. קרענקלעך איז די בײס, און קרענקלעך איז יעדער אײנער. םיר הןבן ד* א1יך דעם רירעװדיקן .נאלאנאנסשיק׳, װ*ם װײםם הי בו6אר• סוםלען די ם8סע,-דער בערזע־םןן 6ון נאך דער מלחפדי, אין נ*ך אק נ$ך. די בײס םון דער דר8םע-בײ5נס *ן םןלער - איז ארום 1921, די האנדלוננ—קלײנע םאבריק־שסןם אק דײםש• לאנד. אבער בי נאר אץ דײטשלאנד! איז די דראםע גישס אק• סועל אוםעסום, 6אר אלעםעןז געשפילם איז די דראאע גאנץ לײסיש, װען םען נעםס אץ באסרןכס, אז זי אח א1יםנעפירס געױארן אײנם און בװ״. י ו ל ױ ם א ד ל ע ר הןם די דראםע א1י#נע6ירם. עד האס נעגעבן א אינסערעסאנםן סל• און געשאםן 6יל גלענבנדע םבע• נעם 6ץ זײן הינקעםאן. פון ערשסן םאמענס אן, װען ער באװײזס זיך א1יף דער בינע, *יס ער גלײך *ו די א1י6םערק• זאםקײס, דעם םיסגעפיל סץ *וש1יער, און וױ נןץ■ ער איז א1יף דער סבענע, 6אלנס םען נאך םיס פארכאפסן אסעם זײנע אל< באמעגונגען און םען 6ילס אים םיס און םען לעכס .פיס םים זײנע לײדן. א1יסגעבײ5נס איז, 6ארשסײם זיך, ש. ק ו ס• נ ע ר אץ זײן קלײנער ראלע 6ון דירעקסאר־אונםערנעפער (באלאגאנסשיק). א נאסם,נעבענסשער ארסיםס, ב< װאם נאר ער רירם זיך *ו, זינגס גלײך אריים םון אים. גאנץ הארביק, א1י#ריכ■ סיק שפילט ח. לערנער (נרעםע, היגקעםאנם 6ר1י). א1יך די איבעריגע ד,. ג א ם ל י ב (הינקעפאניו םוסער), 6. ד. וײדערפאן <וויל גרןסהאן), ש. רןזען <םאקס קנאכש), ■• קערםאן ואיםערגלײך), א. א פ א ס י ע (זינגענגאם), א. ה י ל ס ב ע ר ג (אוםבאשװערם), ה. ה ד ם ה (סרענבע), ד• לעדערפאן (שינדלדעקער), א. שםאק6עדער (*יגלדעקער) *אװײזן בו שא#ן גאנץ 6ײנע געשםאלםן. שװאך זענען נור די םאסן• םבענעס. שסארק שװאך ביז בום 6ארדרוםן. יוליוס אדלערן קוםם א גר1יםן דאנק 6אד זײן שײנער םתנה אונזער הינן סעאסער 6אר זײן אפ6ארן 8ץ דאנעם. _נ. מײזי?־1 אלע װערה פון שלופ עליכס אין 28 בענדןר דארפן זיך געפיבען אין יעדן ײדישן חויז ע• םאלער איז א קינד, א דירמער 6ון דער םלחםה אץ רע• װאלוציע■ ער איז גע• ב1ירן א1יף זײער ש1ים און בים זײן יניקה שטענדיק 6ון זײ• זײן יעדעס װערק (א1יםער זײנע ,םאשינען־שסיר■ מער*> איז א פײנלעצער א1יסגעשרײ, א םענםש• לעכער פראטעסם קענן דעם קריג און די (זאלגן םון קריג. עס האבן זיך שוין אײננע• שסילס די םוראדיקע םלחםה געװאלדםאםן, ך.בער דער קריג ר1יערם נאך אלץ, אץ לופס . ערנססט*יער הענגשנאךדיקדלה,דער פחר, די שװארצ< פליגלען, װאס פאצען איבער דעם גאנבן ,ױלקן׳, ,פרידלעכן׳ לעבן. די װינד איז נאך א6ן, און דאס לעבן, די װןרקלעכקײס קראצם םים נעגל אין די אײסערנדע םלחםד״װונדן, און דער םענםש, די םענםשהייס װילדעװעם 6ון װייסיק, פון אנגסט. רײסט זיך אן א1י6הער םון םענסשנם ם1יל די קללה, דער א1יסס הייבם זיך אלץ םיט האם, גר־ים ד1רס בו זײן. אבער װעםען! אין דעם ליגס דער פחד, דער בװײ6ל, דער תה1ם, װאם די קללה, דער ס1יסס קערן זיך שםענדיק אום בו זיך גו6א, צו דער אײגענער נשםה, בו דעם אײגענעם װעזן. אין אס די שרעקלעכע קראםסן װאלגערט דך דער נאך• מלחםה-סענטש און זיכס אן אויסװעג, אן א1יסנאנג, 6אלט כ1רעים און בײםם זיך אײן םים די צײן אין... םערדער אדער דערלײזער. נאך אץ .סאסע םענםש* האם די 6ר1י (אלץ דןר• זעלבער געפײניקטער נאך-פלחמה־םענסש) געפרענט: ,בי הןב איך געשענדעט נאס! אדער בי האס נאס געשענדעם ד;ם םענםש! א םאויםדיקער געזעץ 6ץ שולד, װו םענסש און מענסש םוז זיך 6ארפלאנסערן*. דער פלאנםער דויערס אלץ... מי זײנע דראסעס .סאסעיםענסש* און דער ,אינערקער**) אז1י איז אייך ,היגקעםאף איבערגעלאדן מיס א1י8רײס־שטאף. אין יענע דראםעם איז כםעס נישסא קײן העלד, דארם זענען נור םכעםעס א1יף העלדן, םאראלגעםײנטע טיפן, װאס דריקן אויס לעבנס׳געשעענישן, לעבנם־דערשײנונגען, אין .הינקעםאן* זענען שוין דא םער א ײ נ ב ל נ ע פארשוינען. אבער א1יך אס די ,פאםיליען״דראםע׳ װאקסט װײס־װײם אריבער די ד׳ אם1ת 6ין דעם ארבעםער־שםוב און ארבעסער• םביבר״ יעדער אײנער 6ון די פאר״וינען רעדם םער סון אלץ אץ אקבענםלרס װעלם״שרעק, װעלם-אוםגליק, װעלם-םראבלעםען• דורך יעדן אײנעם 6ון די םיפן רעדס אר1יס, ריכסיקער - ש ר ײ ם א ר 1 י ם סאלער דןר דיכסער און דער עיקר - םאלער דער פיבליביסם, דער קעם#ער. •) זע אינזער?רסיקל .*ליטער. בלעסער״ נימער 5.