Literarishe bleter · 1926-08-13 · 119 (13.8.1926) · p. Seite 542

119 זא ליטערארישע בלעטער 54 > גרויםע י-ובילײ-קונםט-אויםשטעלרנג איסדארקע די יידישן נעזעדשאטם ציםארשםרייטן קינםט אין װארשן (נזשי• בןװסקן 26) איז צונןםרןםן אײנצזא־דענען א נרויםן קזזלןקשיװע ױ- בלד—קונםטיארםשטןלוננ, װעל5ן |װעם זדך עפענןן אין העלפם פון חודש םעאטןםננןר אדן א נרױםן לןוקאל ארן צןנטער שםןט. די אוים שטעלוננ װעט באשטײן 6ק ןטלעבע הונדןרם קונםט-װןרק: םאלערײ, םקולפטוי, נראטיק און קונםט-נעװןרב םון א גרויםע צאל אננןועןנע ידישן קינםטלער 6ון םרלן װי טון אנדערן לענדן־. גללבציטוק םיט דןר ױבל אױםשטעלונב װןרט 5 לאד זינט דו קונםט־אויםשטןלונג ןקזיםטידט. צוליב דעם האט די 6ארװאלטוננ 6וו דער קונסט-נןזעלשא6ט באשלאםן א־ױםצונעבן א אלםאנאך נעװלדטעט דער ידישער קונםט ט:ט ארםוקלען און בילדער- רעסראדוקציןם די דורןקציע 6ון דןר קונסט־נןזעלשא6ט פא־בןט אלן ײדושע קינסםלןר 6ון טױל;, װו 6ון אנדןרן לענדןר, זוך צו באטײלוקן אין דער אױםשטןלוננ און בוצישיקן זײןרע װןרק (ביז טינף) צוזאםען בים קו־צן ביאגרא6ישן נאםיצן, 6אטאנײא6ועם און רעםראדוקצוןם פ . אױםגעשטעלםע װןרק. דןר טערםין אױף צוצישיקן די װןרק אוז ביזן 1יטן םןםטיגכבןר. דןר בואנרא6ישןד טאטעריאל און די פאםאגראםיעס און רעפראדוקציןם, װאם איז אינז נױטיק םארן קונםם ארביװ און םארן אלטאנאך, דארף װןק צונעשיקט םריןר. קונסטלןר, װאם האבן גןביטן זין־ן װױניננם ןרטער אק אזןל- 5ע װאם האבן נאך נישט קא־עםםאנדו-־ט זיך םוט דער נןזןלשאםט װערן נןבןטן צוצושיקן זײןרן אדדעםן צו דעם םןקרןטארואט 8ון דעד קונפטינעזעלשאםט. צו דןר ווביליו־קונסם-אויםשטןלונג איז נעװא־ן ארויסנעשיקם אינלאדונגען צו 92 ־דושן קינםטלןד אץ םױלן, בןרלי;, װין, ■אריי, לאנדאן און רױם, נלײבציטוק איז גןװארן צונןשיקט אױםרוםן צו ד■ דדושן קונפטלןר, צו דו ױדישן םדעסע און די לענדןר םױלן, עםטריך, םראנקרױך, ןננלאנד און אםעריקן■ אין קוטענריקן נוסער - אן ארטיקל פוןמשה באדיר מיר גײימיר אביםל אױף קברים (אױף ישראל זאנגװולם אסלןבן) — םפעציעל געשריבן פןור די ,ליםערארישע נלעסער׳. — א טורנע אוקז דער פראװינץ! £ון קונםט־קריטיקער ח, אראנםאן, ײןלצןר װעט רעפערירן ״דעד אםת אינערן םצב פון דער רינטיקער ײדישןר קולםור״ (קונםם, ליטעראטור, טעאטער און *־עםן) נ>)צן רעפעראם װעט דער טאלאנטפולער רעזיש^ר, ל♦ בױנב1יס(שילער £ון הערםאףםכודיע) רעזניטירן די װןרק פון בעםטן יידישן דיצטןר, זו װ;נרן ױך■ .9 מז.101 1810)8? ,8*828־81^ .חסאחסז^ .ו01 דו םורים-שםןל םיםן ױננם-שױן - די רןםארם 6ון דןר קאנםטו• םוצין אץ די םאי-רענידוננ. - דןר שטרײק אץ ןננלאנד. — דו באשלוםן םץ אםםטע־דאםער קאננרןם. — דו לאגן םון דןר ױגנט און םראנקרײך. דןר 14-םןר יולי אץ םאריז.-דןר ם*ארם• ױם־םוב 6ון עםשרײכישןר אדבןטןדסאםט. - הום דו רײנקיט 6ון דןר לוננם באװןנוננ.—נאנג—װודערנאננ -נרױנראז.—םןבנלשן אױ6םוען.-6־ין טרובונע.-םון אונזער ױננטיבאװעגוננ.—בולדןר. א קװארטל — 1.20, אײנצל בוםער 40 גר. אדרןם םאר בײװ: .234 .!צססק .2זז51 <ז6ז61^\״^ת1106^ (אױנוםש־הןםט) דער נרמער ד־זאלט 30 זײטן, ^יל־ירםטרירט ס׳איז דערשינען דער נומ. (31) אמערײאבער שרײבער־פארײן צר די ײדישע שרײבער אין ראטבפארבאנה דעד פרץ-שריבןר-םאדין אין נױ-יארק האם אױף דער װןנדוננ םון ד- יירישע שריבןר אין יאטן רוסלאנד צו שםיצן די יידישן קא־ לאנלזאציע גןענטםע־ט דןם םאלגנדן בריװ: צו די ״דיסע שדילבןד אין ־אטנםארבאנד•• שױערן חבדים י אין.־ ב־יװ צו אלן ױדושן שרײבןר און אםערוקע אלז נושט גןװןן אד־עםײט צים י. ל. ם־ץ-שרײבע־-8א־ױן, אבןר םלר האבי אױםנעניטען איײר בריװ, װי ער װאלט געװןן אדרעסורם צו אונז, װיל דע.י ׳. ל. םרץ-שי ױבןר-םארײן אוז די ארנאנלזאציע 6ץ א ל ן יידישן שריובןי אין אטע־י־ע. עם ראנז אונז באכת גסם־ײם צו לןין אז א־ר, חברים ײדישן שרײבן־ 6ון ראט:8א־באנד, :ןנם אלױ *קטיװ באטײליקט אץ דןר ג־ויםע־ ױדישער אויפבוי-א־בןם, װאם אלז אונטןרנןנוםןן נןװארן אין דע־ םאװיעטן רןפובליק, און םײ זןנןן איך דעריבער זױןר דאנקבאר 6א־ אײן־ בריװ. םיר, די ױד־שן ש־יםןר אץ אסעױיקע. װי נרױם עם זאל נושט יין אינזעױ אינטןרעם אין אלץ. .־אם עם קוםט פאר אץ ראטנ8ארבאנד בכ?ל אץ אץ דעם ײדישן לעבן דארםן ב6רט, קןנען םור זיך דאך נישט בארוטןן, אז סי־ װײםן װידקלעך אלץ. װאם בי אײך קומט פאר• נישט שטענדיק קןנןן פיר קרינן אונזןין אלנ8אדפאציןם 8ץ דןם ן-שטן קװאל, אץ נ־שט שםןנדלק קןנען םיד ז״ן זיבןד, אז די אינםאד־ םאציעם, װאם םיר קריגן, זןנןן 6ץ א זיכערן קװאל. עס איז איבןרלק צו זאגן, אז די ילדישע קאלאנלזאציע אין ראםנ6ארבאנד אלנגןרןםירט אונז גאנץ באזונדןרם. און יןדע אלנ6ארכאציע, װאם םיד קרינן װענ1 אײ איז, אונז זיןר טײןר. דןד חורבן 6ון דןם ױדישן ןקאנאםיש1 לןבן אין ראטנפארבאנד איז 6אר אזנזןרע אוינן נןשטאנען םיט זרי נאנצער שרעקלעכקײט. ןר האט אונז נןדריקט אץ האט אונז געסײניקט- דל ניןם, או דל ראשנםאבט האש באשלאסן צו באזא־נן די ילדישע כאםן ם־ט ןרד, איז דעריבןר גןװען סאר אונז א גליקלןכע בשורה און יןדער נרום חןגן דןם ערםאלנ םון דןר ײדישןר קאלאנלזאציע ־וסט ארוים בײ אונז די גרןכטן פרײד. נאר אונז סײנט, או אויב אײך איז ניסט אלץ באקאנט, װאם בײ אונז קומט 6אר, וױלן םלר דןריבער, בי דןר געלןננהיט, איך גןבן צו װים;, אז די ױדיסן שריבןר אץ אםןריקע, װױניקםםנם דןר נאנץ נררםןר טױל 6ון זי, האבן צו דער ה־לםסיארבןט םא- דןר ילדישןר קאלאנלזאציע אלן ראםנםארבאנד ארױםנןװיזן א גאנץ אקטיװן אלנםערעם און אױב די ױדלשע באםןלקן-וננ אין אםןריקן האט זיך אזױ װארןםי, אםנעדופן און איז נעקוםען צו הילף דןד ילדישעד קאלאנלזאצ־ן אי. ראטנשארבאנד, האבן אין דןם, אן צװײש־, נעהאט אגרויםן, חלק ד הינע ילדלשע שרײבער. װעלכן האבן אוישגןקלןרט און געװןקט ד ילדישן עםנטלןבן ם־נוננ װענן אש דער גרויסער װיכםיקעד אונפער נןמזננ. דל ם־ליאנען דאלארם, װאם זןנןן לעצםנם נעזאםלט נעװאי־ן צװישן דל ױדן אין אטןרלקן םאר דעד ױדישער קאלאניזאצין אין ראטנ- םארבאנד, איז דןר בןסטעד באזיז, אז דל ידלשע באסעלקןרוננ אין אטע־יקע האט באגריםן די נ־ויםן באדללטוננ 6ון דןר ארבעט, םאר װןל5ןר זל אוז נןרוםן געװארן צו הילף. און די הללםם-ארבןט דא 6אר דן־ ילדישער קאלאנלזאצין אי ־אטנםארבאנד אלז נאך װײט נישט סארענדיקט. זל װעט־נעװלם םארגע- זןצט װןדן. אין איר טעגט זײן זלכןױ, אז די ײדלשן שדילבער װעלן אויך װײטן־ דן־שילן זילןר הוב און טץ אלץ. װאם און זײןרע בחות, םלטצו־ הןל6ן דעם ער6אינ םץ דער ארבעט. איך װעט גןװלם אלנטערןםיר! צו װים;, אז דער י.ל. ש־ץ-שריבןר־פארין האם באשלאםן אדױסצילאזן א םפןציעלן או.6רוף צו דןד ײרישער באםעלקןרוננ אין אםערלקע װןנן דעױ ידלשער קאלאנלזאציע אין ראפנשארבאנד און אױך אםצו- האלם־ א נ־ױםע םאם;*6א־זאםלוננ אץ נױ־יארקשאר דןם זןלבן צװעק. טלר הא6ן, אז דאם װעט םלל םיטהעלםן דןר ארבןט און װןט ארױם- ־יםן נאך םןד אלנטעדןם צו איר. איד האט אונזןר הילף, חבדלם סדײבעד שון דאטנםא־באנד. לאםלר צוזאםען אדבןטן און צוזאםען סטדןבן צו םאכן אט דןם;ײןם ײדישן בנין, װאם שטאדקןר און װאס זיכערןר. ם-ם קאלןגיאלן נרום; י. ר. פרץישרײבע־־שא־ײן. ניי יאדק■ הלל ראכאף, ■רןזלדענט חײם ליבערמאן, םעקרןטאר.