Literarishe bleter · 1926-08-13 · 119 (13.8.1926) · p. Seite 541

541 ליטערארישע בלעטער 119 .ז(א װיזן אויף דער גרויסער ארבעט, װאס װערט געסון אויפן געביט סון דער ײדישער װיסנשאםט און געקוםען צום אויטפיר, אז איצט מוז די ײדישע װיםנשאפט װערן ארגאניזירט. דער לכקטאר האט דערבײ באקענט דעם עולם מיס דער ארבעי״, די דערגרײכונגען און די צילן םון ײדישן װיסנשאפטלעכן אײסטיבור, לסוף איז אנ־ גענימען געװארן א באשלוס מיטצוהעלפן דער אובעט פון אינסטי• טוט און אונטערשטיצן אים מאטעריעל. ארץ־ישראל + לויט דער איניציאטױוע םון א בא.־ פרײנט איז אין עםולה געשאםן געװארן א שםיץ-גרופע םארן ײד.' װיסנשאפטלעכן אינסטי• טוט, װעלכע האט זיך געװענדט צים ארגאניזיר־קאמיטעט צו געבן זײ די געהעריקע אנװײזונגען װי אזוי/־ו פירן דיי ארבעט. ארגדנטינע ־ די ײדישע ראציאנאליםטישע געזעלשאפט אין ביענאס־ אײרעם האט אויסגעדריקט איר גו־ײטקײט זיך צו באטײליקן אין דער ארבעט פון ײד. װיסנשאפטלגכן אינסטיטוט . אין ארגענטינע. זי האם אויך צוגעשיקט א מיטט־ילונג װעגן דער זײער אינטערע• סאנטער קולטור• און דערציערישער ארבעט פון דער געזעלשאםט. רונןעױע דער סטודענטן״פארײן א. נ. פון י. ל. פרץ אין בוקארעשט. ארום װעלכן ם׳גר־פירן זיך חברים פון אלע שטעט און שטעטלעך פון רומעניע האט באשלאסן ״ו גרינדן א בױרא, װאס זאל דינען אלס צענטראלער זאמלפונקט ון עטנאגראפישן' א. אנד. מאטעריאל םאר גאנץ רומעניע. די זאמל־ארבעט פירט די בױרא דורך ד סטודענטן און דורך אײניקע קולסורעלע ארגאניזאציעס יאין לאיר. אויף דער קאנפערעגץ צ-דן דער ראדיקאלער ײדיעער סטודענטנשאפט םון רוםעניע װאס האט גדדארפט םארקומען סוף ױלי אין צוזאםעגהאנג מיטן אלגעמײנעם ײד-ישן סטו־ענטןיצוזאמענ• פאר האט דער סטודענטן-פארײן א.נ. םון י.ל. פרץ אין בוקארעשט באשלאסן אװעקצושטעלן אלס א באזונדערן פוגקט פון טאג-או דנונג: ״אזנזער ארבעט םאר דעם ײד. װיסנשאפטלעכן אינסטיטוט״. ־ די בױרא בײם ,י. ל. פרץ-פארײן״ האט צוגעשיקס צירקולארן און אנקעטע־בויגנס צו פיל חברים א־ןי גאנצן לאנד װעגן דער זאמל־ארבעט פארן אינסטיטוס. א געװיםער סכום מא• טעריאל איז שוין אנגעקורען. ת־ דער צ. ק. פון דער קולטור־פעדעראציע אין בוקארעשט האט באשלאסן צו נעמען אויף זיך די אנפירונג מיט דער ארבעט םארן אינסטיטוט אין רומעניע. צו דעם צװעק האט דער צ. ק. צע־ שיקט א װענדונג צו א רײ פרײנט םון אינסטיטוט, אויפפאדערנדיק זײ זיך אקסיװ צו באטײליקן אין דער ארבעט. עס װערן אויך אויסגעארבעט אונטער דער אנפירונג פון פרײנט בארבו לאזארע• אנו א צירק לאר בריװ און אנקעטע־בויגנס, צ-געפאסטע צו די ספעציפישע אײגנשאפטן פ.ין די רומענישע פראװינצן. פרעסע פאר דער צײט םון לעצסן באריכט זענען װעגן ײדישן װיסנשאפטלעכן אינסטיט-ט געװען געדרוקט פאלגגדיקע ארטיקלען און נאטיצן: אין ״אונזער ו־עג״, בוקארעשט (פון 1^/4, 11^/16; ״נײער םאלקסבלאט״, לאדז (םון 1^17, 1/א/22); ״פאריזער בלע• טער־, פאריז (םון 19 יוני); ״לובלינער טאגבלאט״, לובלין(נומ 146); ״די צײט׳, פיעטריקאװ (פון 2 ױלי)׳, ״נײע פאלקסצײטונג״, װארשע (פון 4 ױלי); ״די 'םרײע ױגנם״, װאו שע (נומ׳ 7); ״אונ• זער װארט׳, בוקארעשט (פון 15 ױני); ״נײס׳, קאװנע (נומ׳ 3); ״װאלקא׳, קראקע (אין דער ױלי־אױגוסם׳העפט). אדרעסן: ט1נ11ץז3מ1 סן)©1ז81ז\\ס1>ץ1/ סױוז3ז25ז3׳ו\ס'1" .סגז!!,^ ,18 3\13111[וו1סכ1 .^\ ,680זױ0ז1ג131י1 ./גי ת11זס8 ,145 ט338ז831מ1113(1 ,זסזױס^זט^ס^ז .£ .}1זס¥ זױ6א ,661זז5 178 .£ 982 ,ץז21)13)5 .( .ז□ סיבות פון דער ײדישער םאסן-נויט אין םזרח-אײראפע, די אנט• שטייץנג םון די ײדישע קלאסן-ארגאניזאציעס, װי ״ צעכן, קהלות אלס ארגאנען םון װירטשאפטלעכן קאמף, םאדערנע פראלעטארישע ארגאניזאציעם, האנטװערקער*פארײגען, םוחרים־פארבאנדן א. ד. גל.) יױיסער מאכס ד׳ר שיפער אויפמערקזאם, אז די היסטארישע סעקציע דארף פריער םון אלץ באארבעטן יענע תקופות סון״דער ײדישער געשיכםע, װאס זענען ביז איצט נאך נישט אויסגעפארשט געװארן די געהעריק״ פאר אזוינע האלט ער די צײט פון 1569 יאר אן. צו דעם צװעק דארף מען צונויפזאמלען די שאלות־ותשוב׳־ת, סליחות, אנגעשריבענע צוליב געװיסע היסטארישע געשעענישן, :ראניקעם' סאלקס׳לידער םיט א היסטארישן אונטערשלאק; די םא• טעריאלן, װאס געפיגען זיך אין פארשידענע קהלות, שולן, קלײז- לעך, האנטװיערקער־ארגאגיזאציעס אין פוילן, דערהויפט זי פנקסים פון אזוינע חברות, װאם האבן זיך אין פיל ערטער נאך אויפגעהיט א,ין האבן אגעװאלסיקע באדײטונג פאר דער ײדישער געשיכטם־ פארשוגג; ענדלעך קוםען אין באטראכט די אקטן םון די מלוכהשע און קאםונאלע ארכױון, װי א שטײגער, םון װארשעװער צענטראל• ארכיװ' װו עם געפינען זיך די אקטן סון דער קעגיגלעכער קאנ• צעלאריע פון לובלעער קרוץ־טריבוגאל (װאס האט געמשפס בלוס• בלבולים און דורכגעםירט פאליטישע פראצעסן)" סון ראדאמער פינאנץ טריבונאל א. אז. װ״״װי אויך פון״די לאגד-ארכױון' אין קראקע, לעמבערג, פויזן, לובלין, װילנע און ענדלעך פון די אר• כיװן װאס זענען פאראן כםעט אין יעדן גרעםערן שטעטל. כדי איצופירן מיט דער דאזיקער ארבעט דארפן געשאפן ־יערן 2 קאמיסיעס: אײנע זאל זיך םארנעמען מיט דעם םאטעריאל, ־ואס געפינט זיך אין די מערב-אײראפעישע ביבליאטעקן; די צװײ• טע זאל האבן איר זיץ אין פוילן, און דארף זיך 'םארבונדן מיט אלע ״ײדישע ארגאניזאציעס, װאס האבן דאקימענטן םון דער ײדישער געשיכטע, װי אויך ארגאניזירן פריץפאר סטודענטן, װאס שטודירן געשיכטע, זײ זאלן אויםדיכן און קאפירן די נױטיקע דא• ־ומענטן אונטער דער השגחה סון דער קאמיסיע. ארגאניזאציע פוילן י־ לויט דער איניציאטיװ פון א גרופע אקאדעמיקער איז אין לויצק געגרינדעט געװארן א גרופע םרײנד פון ײדישן װיסנ• שאפטלעכן אינססיטוט. אויף דער גרינדונגס־פארזאמלונג םון דער גרופע איז באשלאסן געװארן אײנצוסײלן זיך אין דרײ קאסיםיעס: א עטנאגראפישע, 'היסטארישע אץ עקאנאמיש־סטאטיםטישע. די עטנאגראםישע קאמיסיע״האס שוין אויפגעזאםלט און צוגעשיקם העכער 200 נומערן מאםעריאל. די היסטארישע קאמיסיע האט זיך פאר דער נאענסססער אויפגאבע געשטעלט אויסצופארשן די פנקסים אין ארכיװ םץ דער לוצקער קהלה; די עקאנאמיש־סטא• טיסטישע האט סארגענוםען אן ארבעס איבער דער 'נאטירי־עכער באװעגונ סון דער ײדישער באפעלקערונג אין לויצק לויט די םא• טעריאלן פון דארטיקן ראבינאט. אמעריקע דעם 17>טן מאי ה. י. איז אין ניו־יארק סארגעקוםען א צ׳זאמענםאר םון די לערער פון די ײדיש־װעלטלעכע שולן אין אבעריקע. אויף דער קאנםערענץ זענען געװען איבער 200 דעלע• גאטן. ד׳ר יעקב שאצקי האס דעם צחאםענםאר באגריסס אין נןן■ פען פון דער אמעריקאנער ״סעקציע סון ײדישן װיסנשאםטלעכן א־נסטיםוט. אויף דער קאנםערענץ איז אײנשטיםיק אנגענוםען גע• װארן א רעזןןלוציע, אז יעדער לערער דארף װערן א מיטגליד פון דעם אינסםיסוט און מיסהעלפן אין זאםלען דעם װיסנשאפטלעכן נ־אטעריאל פאר די סארשידענע סעקציעס און קאמיםיעם םון אינ• כטיטוט. עסטלאנד + דעם 8>טן םאי האס אין רעװעל דער דירעקטןןר םץ דער דארטיקער ײדישער גימנאזיע ד״ר ש. גורין געלײענט א לעק• ציע א• ד. ט.: ״דער ײדישער װיסנשאפטלעכער אינסטיטוט און זײן באדײטונג״. דער לעקסןןר האט געשילדערט די אנטװיקלונג פון דער ײדישער שפראך פאר דער לעצטער צײט, געגעבן אן איבערבליק איבער דער אנטשטײוגג םון דער ײדישער שול, ןןנגע•