Literarishe bleter · 1926-08-13 · 119 (13.8.1926) · p. Seite 543

543 ליטער&ריעע בלעטער 1$ו .זא •*■י איגגיכן דארסן באנדס װערן די ש$רשטע- לינגען אין $סטי$, בײ רײם, אינם!#נײטן אבלםי- סעןןסער, ײעלכער 6ארמ$גס כיז 10 שײזנט ערםער. ם׳װעלן ס$רגעשטעלס װערן קן)מעײעס אין טראגע ■ דיעס םץ די גריכישע אץ רײמישע קלאס-קעי. ס׳זע׳ נען אײך ם^רײםגעזען ןזלימםישע שםילן. ׳איא- די דײסשע *ענזיר ה$ט סאי-װערס עי דע מאנםסרי-ן דעם םילם #די כעייישע חתונה׳,, העע נאריים סין א. לינ*טש*רסקי. רער אינהאלט םין דעס סילם שטעלם 6ן)- ד^סלענן סץ א דעגענערירטן לאנד- כאזיצער, װעלכקר כי$רדעט אין לינע־התפעײת זײנע געלינטע, *װישן זײ אײך יענע סרײ, ױעלבע װיל אים אײםלליזן דורך איר רלדנע ליבע. צום םיף װערט ער םאריןגם אץ דערכלןרדעט װי א װילרע חיה. די דײםשע צענזור דזןס #נערקענס, אז דער סילם איז נישט רןזיא״יש. •*■יי די סי־ם־צעבזור א־ן אונגארן האט םארװערט צו דעמאנססרירן דעס בארימטן פילם ״קניאז ■א- סיןןמקיןי. אללנעײטיק האט די *ענזור סארײערט *װײ אנדערע רוסישע סילמען. ** עטלעבע מיטגלידער םין רער געװעזעגער .װיקס״ זװישן זלל רי ארםיסםן א. ר$מב, סןןניא אלםבײם, י. מאנדבליס מאכן * סורנע איבער סל$ז- קער קרײז, װו זיי ײעלן באזיכן די שטעט: ג$סשינין, גאמבץ, זשיכלין, דאגזשין א. א. ייייא• אין מל-אביב האמ זיך געגריבדעט א נײע מחיקאלישע ק$נםערװאט$ריע אונסער דער אבמירוגג 6ץ סרןז6. ד. שןןר. *■י .די ײילנער םרו*ע״ דןןס געפינש זיך איזט אײף א סורנע אין די אונגארישע שטעט 6ון טראנ׳ סילײאניע ה$בן אײסעושטלין גרויםע צרות מצד די סאגאםישע כלי-ק1דש. נמעס אין יעדער שט$ט אםרן די רבנים ײריש טעאטער און םארבלסן עו באזוכן יידישע םע*טער־פ$רשםעלונגען. ןןט ײןןס ם׳שרײגט דער שײשסילער י 1 ס ף ק א מ ע ן עו זײנעם ש 0רדנס אין בוקאיעשס; ,אין װעלכער שמןןס מיר קומען, אםרט אונז דער רב. דו װײסט, ײ$ס דןןס הללסש? דער רבי רו6ש גו״ זאמען *לע חסידים און זאגט זײ $ן, אז מ׳מאר ניס גיין אין טעאטער, הייל ס׳איז א גדויסע עכירה. אי? ועזש בין איך געגאגגען הערן, װי אזײ מ׳אסרם. כ׳איז איבטערעםאנט: אין גרײסן רביבס חדר ה$בן זיך םארזאמלם הונדערטער הסידים. ס׳איז ארײן דער רבי ױי א םלך און ה$ט געזןגס: 2%ותי, מיר הןןנן געםס אין שס$ט, ײדיש מעאטער• איר װייסס װ$ס הייםט ײדיש טעאטער? ד$ס הײסט, מען מאכט טעאםער סון ײדן און דער הןןס קוקס *ו, װי מען מאכט סעאסעד סץ ײדן, דער װעש קײן רו נישט ה$בן אײף רער אץ גישם אײף יענער װעלם״. ק-ל־^טװ־ .*יי ביי דער יידלשער ןןפטײלונג *ון >ורןי םןר סןולקט ■ אוניװערזלטעט ןןרגאנ־זלרט זיך א קאטןדרע אויף םןז־שן די יידישע שפדאך ■ צ דןר *רננעם זענןן *ונןצױגן גןודזןרן די םןםטן װיםנשאטטלןנע קרעטט;. רןדאקציע •םיטגלידער מ■ זילבורג '׳ נחמן מײזיל כ ר א נ י ק ** קדן ייזזרשע איז געקומען זו-פןרן וער נ*ק*נסעד ײדישער שרײנער 6ין *נלעריקע ד׳ר *. ג י נ ז נ ו ר ג, דער מתנר 6ון רי װיהטיקע װיסנ- ש*פמלענע װערק: .דעד יולמור-זײן *נמזזמײונג *ון *נסװיקיוננ״, ,די *נסשטײינג םון קריססנטים■, .ײדישע דענקער *ין נ*עטל *ין סיםי*לסער* *. *. רער חשונער געלערמער ס*רט *ינט פון ,ם*ר ■ װערםס״ *ין װעט נ*זוכן * רדל שטעט *ין ס־יין, רוד נערנעיס*ן *יז *װעקגעס*רן קײן ד*טנ6*רנ*נד, סין װ*נעס ער *יז *יײסגעסןרן *ין 1921. די גזננע 5 י*ר ר*פ ער פ*רנר*נט *ין י?דטשי*נד. ד. נערגעיס*נם .נזידת הדין׳, גע דריקם *ין .*ין ש**ן', *יז *ינערגעדריקט *ין מינסקעד ײדישן זשירנ*י ,שטערן״. י׳** שנת, דעם 14-סן *ויגיטס, 10 *ינדערסרי, קומט 6*ר *ין טע*טער .םק*י*י, װ*רשע, * ס*ריע< זינג פון ינחק ג*רדין *. ר. ט. זשער*נזםקי *ין סייםירםקי (די יענטע מ*היק*נער 6ון סװיישן ר* ׳ מ*נםיזם). די נדע סעגיענע נדםונג *. ב. .װ*רשע- װער עקפנרעם״, װ*ם הדינט *ן נו דערשדנען,* ה*ט *גאנזשירס *נגעזעענע זשירנאייסטישע *ון ייסער* רישע נחיח. ם׳איז * ערנםסער סרוװ ני ש*6ן * סרײע דעמ*קר*סישע טרינינע 6*ר די נויםן *ין נ*דער6• נישן 6ין ײדישן מ*סן-יענן. עס *יז ד* געװיס *ן *רט *ין יויין ס*ר *י* נײםיננ. *ין ס־ד*רף ה*סן, *ז זי װעם זיך *ייסטרעטן ין *דגענעם װעג אין װעט נישט גדן *ין די *1יסגעםר*טענע דרניס םון דער ײדישער פרעסע, װ*ס סירמיכט ד• *יינן *דיף די נדיסן 6ין דער נדער יױישער קויסיר. אאי נ*ך רעם ניקימען רי ידיעה װעגן דעם ס1ים םין רעס נ*רימטן ײדישן שריסטשסעיער ישראי ז*נגװיי ד.*ס דער װ*רש. ייטער*םן-6*רדן *סנעה*יסן * זינינג *ין נ*שי*םן נו נ*ס*ימענטיקן טעיענר* ■ סיש דעם װ'נע-ס*רז'נער פין ס*רדן ײםף רעםטמ*ן, װ*ם גע6ינם זיך *ין י*נד*ן, *ײםזידריקן מיטגעםןי דער 6*מ'ייע 8ין 6*רשט*רנענעס גדייסן שריםט- שסעיעער אין נ*סען םין פ*רדן *ין *1יך ני ם*ר ■ סרעטן דעם יענטן *ױף דער יױה. אין די נ*ענטםסע טעג װעט *ויך ס*רקימען *ין ײדישן ייטער*טן-פ*רײן *ן *װנס, װ*ס װעם זײז נעװירמעס ד*ם יענן *ין רי װערק 6ין י ש ר * י ז * נ ג װ י י. ׳**■ נחמן מײרי גרדם *ידס נומ דריק די נױיװ םין ׳. י. פרץ מים *ױססיריענע דערקיערינגען. *ין זדן רשוח געסינען זלך שױן העכער ססז נריװ■ ע־ נעס די *יע, װ*ס ה*נן *דער װײסן װעגן י־נעם נדיװ, תינף װענן דעם *ים מיםסײין, סעאטער אײ קונםט •■יי דער נײער רעװי״םעאסער .סמכסיון״, ני- זאמענשטעי *ון דעזשי סון ינחק נ*זשיק, װעינער ה*ס סיס * קורנער נדם געשפייס *ין װיינע פניט * גרױם רערם*יג, ר1ינט *ן די טעג נו שפיין *ין װארשע *ין סע*סער .סק*י*״. דער רענערםיאר נ*שסײט 6ון *קטיעיע ס*םירעס, ד,ים*דעסקעס *ױף **ייטישע *ין געזעישאםטיעכע טעמען, סראגמענםן *ון *ינסנעניזירםע 6*יקס-יױער. רי מיזיק *יז ק*מנינירס סונם ק*מ**זיט*ר ש. װײננערג. * **- זינרער *ױ8טערקז*מקדם װערם נעש*נקען דער קינססיערישער דעק*ר*ט־װער םײי, װעיכע *יז *י■ נערגעגענן געװ*רן דעם קינסטיער װ ײ נ ם ־ 1 י נ. נ*יעס *דנגעשטירידט רירך י. נר*נעעקי. ליטעראטור ** ר• ײדישע פרעסע *ין ג*ר דער װעים דױמעס *רסיקיען נום 70-י*ריקן גע*ירםס-ט*נ 6ין * ח ר - ה ע □, עם קומען *■שאנינגען *ין כאריק- ׳.׳עריססיקעם 6ון *חד-העמס סערזעניענקײם *ץ זײן ־*יע *ין ײדישן יענן 6*ר די יענמע סנ י*ר. *ײניקע נײסיננען ד,*נן *וגעגענן ספעניעיע *ײ־ יאגעס, געװױמעט *חד-העםען. ךער ערשטער נומעי 6ון רער הענרעישער װ*ננשריפש 6*ר קײםיר, -יסעראסור *ין קונסס .כ ח ו נ י ם״, װ*ס ערשײנם דירך דעם 6*רײן 6ון העכרעישע שרײנער אין *״י, *יז *רױס מיט *ן ערשסן *רטיקי *ינעד *חד-העם, געגעבן זײן יענס נייר. דער שרײבער-6*רדן *ין *׳י ד,*ס נ*שי*סן נו *רג*ניזירן * יישער*רישן ט*נד *ױף *חד-העםס נ*מען *ױף * סנים 6ון 1000 6ינס. דער *חד-העם-6*נד ז*י העי6ן *רױסנינענן ריואזת 6*ר הענרעישע שרײבער *ױף ני 6*רענ- דיקן *ון *רױסגענן זדערע װערק. דער י. י. פרץ שרײנער 6*רײן ה*ט *דנ- שסיםיק נ*שי*סן נו *ר*נזשירן * גר1יסן ה*רק*װי< *װנס, ינב1ד דעס נ*װוססן ײרישן םיי*י*ג *יעקס*גדער ה*רק*װי, 6*ר זדן י*ננ-יעריקער סעטיקײם *ױםן געבים 6ון ײדישער שנר*ך-6*רשונג *ון ם*ר זײן נײעם ײריש-רענרעיש-ענגיישן װערטער- נוך, מ*ס ער ד,*ם נ*ר װ*0 *רױסנעגענן. *** דער *ויס6*רשינגס-רינםער *ין װ*רשע פירס *ן *ױםס*רשונג קעגן דעפ. גריננױם, דיר ש*ב*ד *ון *יסער ק*ניזנע, װעיכע װערן נ*שײריקש *ין ט*רשפרדסן ק*םיניםטישע ליטער*סור. רי סעשר *יז *ז*: דער *נסקי-ק*מיםעס, גר*ש 6ון װעינן עם טסײען רי *ױננרערמ*נטע *ערז*נען, גיט *רױם *נסקיס װערק, *ין *ין דעס 8-םן נ*נד .הימ*רעס- קעם *ון יױער״, ה*ס םען *ױך *פגעדרוקס רי כונדישע .שנועה״, װ*ם *נםקי ה*ס געש*םן נ*ך נזיס 28 י*ר ניריק. ד*ס ר*זיקע יױ 6ינורירס *ױך *ין דער ערשםער *ױפי*גע, *רױסגעגענן *ין 922 ז *ין ד*מ*לסם ה*ש מען נישם ק*נסיסקירם די .שבועה״. *ינס *יז זי *נערקענט געװ*רן 6*ר -יידף *דן מען ה*ס קענן די *רױסגענער 6*ר6ירם * סר*נעס. זי רער ס*ר*נסװ*רסלעבקײט זענען א1יך ניגע- זײגן געװ*רן דער ס*רי*ג .נענםר*י״ *ון דער געקרעס*ר 8ון *נסקי-ק*מיסעס, נ. ר*זען. **י דער *רנימ 6ינם ד,יסס*רישן םייכר־סוזײ -.*ם נ*קומען סין .ר1יפס-װיסנש*סס* * נריװ םינם נ*רימסן שרײנער 0. פ. ד*סם*יעװסקי, ר*סירט -עס 20 י*נװ*ר 1872. *ינם בריװ ענםסערם דער שרדנער *ױף * נקשה טין * נעװיסער 8ירשסין, װעיגע נעם דעריױנן *יר *יבערזימ*כן *ײנעם םון זײנע ר*ם*נען *ין * די*מע. ד*סם*יעװסקי שרײנס: ,עס *יז 6*ר*ן * געװיסער סוד 6ון קונםט, לױס ־עיכן די עפישע 6*רם ק*ן נישם גע6ינען קדן ונטשפרעכיננ *ץ דער ור*ם*סישער. *יך גיױנ *סילי, *ז עס *יז פ*ר*ן עװײ נ*זיגדערע קינסס- ט*רםען, פונקם *זױ װי די זװײ *נסשפרעננייקע '־ען סוין •*עםישן גער*נק. *זױ, *ז *דן געד*נק ־*ן קײנס*י נישס *ױסגעדריקס װערן *ין *ן *נ- ־ערער, נישם *נםשפרעננדיקער 8*רם״. *ר1יסז*גנדיק די ד*זיקע **מערקינג, דעריױבס ד*םס*יעװסקי *יגם נריװ *ינערמ*כן זײן רןמ*ן *ין * דד*פע,