Literarishe bleter · 1926-08-13 · 119 (13.8.1926) · p. Seite 536

119 .מא ליטעראר?שע פלעמער 536 ידיע1ת פױ ײד. װיםבשאפטלעכז איבסטיטוט בומער 14 13 אויגרםט< 1926 אק נןרםאלע םןןרהןלסנישן, נישס קארגנדיק אייף ■ןםס־דיוצאית און פאפיר. העהער פערגיק םחנרים 6ון דעם לאנדיי-בון, עווישן זײ כםעם אלע אזיינע, װאס האנן דאס שסודיום פון דער ײדישער שפראך און ליסעראסור געםאכס אאר זײער םאך — דאם איז אן אקםױו, םים װעלק קײן שום װיסנשא6םלעכע איגססיםועיע װאלס זיך א8ילו נײ גליקלעכערע נאדיננונגען נישס נו שעםק• און אזוי װי די רשיםה 6ון די נעםען איז א רעםרעזענ• םאניע 6ון אונזערע םילאלאגישע כ1חית (הגם עסלעכע געװונ• שענע םיםארבעסער פעלן נאך), אזייאיז א1יך דער כאראקסער פון דעם באנד אן אםשםיגלונג פון דעם אינסיקן נושסאנד פון דער ײדישער שםדאך• און ליםעראסור-װיםגשאפס. נישם נאר דערפאר איז אז1י גרייס די נאל ארסיקלען <און םםילאקלארער דער 6ארנעם 6ון יעדער אײנעס), װײל אלע תלםידים און גוסע׳םרײנם האנן געװאלם ארייסװײזן זײער רעסםןקם םארן נעל־היובלן ןס איז םאקע נישם פעגלעך, או ארבעסן װעגן ײדישער פילאלאגיע זאל הײנם זײן עםעם אנדערש װי םרס• ארבעסן. מיס קנאםע 15 יאר גוריק, װען עס איז ארוים ש. ניגערם ,פנקם׳, אונזער אלעםענם שםאלץ עד׳היים, האם םען נאך ערשם געשסעלם די םראבלעםען: איז דעריבער נעװען פאסיק און מעגלעך צו שרײבן װעגן די אייםגאבן 8ון דער יידישער סילאלאניע סתם, װעגן ײדישער 6אנעםיק סתם. יענע בכורים פארשונגען האבן אבןיר ביי אונז אייםגעװעקם דעם חשק בו דערגרונםעװען זיך בו די אײנבלהײםן. זאל אװעקגײן נאך א געװיסער פעריאד 6ון אינסענסיױער קלײנארבעס, װעלן זיך די פילאלאגן איבערניים נעםען בו די גרויםע פראבלןיםען, 6ון דעם אפאדיקסישן גאננן דורך אנאליםישער בעגלידערונג צים םינסעםישן גאננן—דאס איז דער װעג םין יעםװעדער װיסנ• שאפס. איצם האלטן םיר בײ דער םיםלססער ססאדיע, און דאם שפיגל-בילד, דאם לאנדיי-בוך, איז געגליק נום אביעקס. * * אומאפהענגיק פון די זאמל׳װערק, װאם װערן געגרײם דורך דער היסםארישער און דער עקאנאםישער םעקניע, איז אויך די פילאלאגישע סעקניע, צוגעםראםן נום צונ1יפשםעלן נװײ װייסערדיקע בענדער שריפםן. גענייערע באריכסן װעגן זײ װעלן נאך זײן אין די ,ידיע1ת'; דערװײל זאל םארצײכנם װערן דער אלגעםײנער םלאן. אײן באנד װעם םראגן, אז1י װי דאם לאנד1י׳בוך, דעם כאראקםער 8ון א פילאלאגישער גײסשדיםס. עסלעכע ארסיקלען זענען ש1ין אנגעקיםען, אנדערע זענען גוגןנזאגם אדער בא• שסעלט. אגרויםער פלאץ װעם אפגעג^בן װערן 6אר אקםועל; פראבלעפען 6ון דער ײדישער שםראצפארשוננ און ליסעראסור• :עשיכםע, װעלכע זענען נ1גע נישס נאר פאכלײס, נאר א1יך ברײסערע קרײזן. דער אנדערער באנד װע• זיין אםגעגעבן סםעניעל םאר עסנאגראפיע און װעם ברענגען א םײל 6ון די גרויםע זאםלונ• גען, װאס געםינען זיך אין רשות םון דעריןעםנאגראפישער קא־ םיסיע• די רעדאקציע 6ון דעם בוך געםם א1יף זיך י. ל. יכי!ן אין נױ־יארק בײ דער םיסארבעם 6ון ם. װײנרײך. דער ערשטער באנד שריפטן אין דער ארבעט 6אר דעם ײדישן װינסשאפםלעכן אינ• םסיסוס איז דאם ארויסגײן פון דעם ערשםן באנד שריפםן אן אנזיכםיקער םײלן׳םסויפ. םענ מען, םוז םען דעריבער זיך אפשםעלן א1יף א װײלע, בכדי אפצושאנן סײ דעם עצם-פאקס, סיי דעם אינהאלם םון דעם .1,־. געװים װאלס געװען בעסער, װען די נענסראלע יידישע װ־כנשאפסלעכע אינסםיסוניע װןלס געקענס אויפנעג1ים װערן דורך אן אקט סון רענירוננען, באװארנם םיט דעם געהעריקן בױדזשעם און דעם געהעריקן םערםאנאל. דאם איז םאקע די פאדערוננ, דאס איז די שםרעבונג פון די ײדישע םאסן. אבער בײ אונזערע םארהעלםנישן, װו ײדישע װיםנשאפםלעכע ׳ ארבעם איז נאך אלץ א זאך פון פרײװיליקייס און אין א גיויסער מאס א זאך םון מסירת׳נפש, איז נישם נעװען קיין אנדער װעג: נאך אײדער דער אינסםיסוס ני6א איז פאראן, נאך אײדער עם זענען אפילו פעסםגעשםעלס געװארן ענדגילסיק די פרינציפן, לויס װעלכע ער װעס זיך פלרן, זאלן געב1ים װערן אײנציקע קעםערלעך 6ין אינססיסום—א1יף װאםער פעלד עס װעס זיך לאזן און אז1י גום װי עם װעם זיך לאזן. װען די 6ארבארא• סינג פון אויניסס 1925 האם פארמולירם דעם דאזיקן גאננ, האבן א סך אויפריכסיקע פרײנם ג;האם ס6ק1ת: צי װעם נישם אזא ,לאחדים'־ב1ױנג נעברעקלען די אויפמערקזאםקײם און *עסרענצלען די ענערגיע. אבער דאס אװעקגעגאנגענע יאר האם נאװיזן, אז אויב דער װעג פון דער פארבאראםיננ איז אפשר גישס קײן גיסער, איז אב;ר קײן אנדער װעג איננאנצן נישםא. די קולםורעלע באדערםנישן פון די ױדישע םאלקס־םאסן זענען שיין אז1י אויסגעװאקסן, אז די שא6ונג פון א צענסראלער װיסנשאפםלעכער אינססאנץ איז געװארן םמש א לעבנס-פראנע. בלויז דערפים לאזם זיך דערקלערן, װאס םיס נישםיקע נראשנם איז אין 6ארל1יף פון א קנאפן יאר אויסגעכאן געװארן אזא נרויםע װיםגשאפסלעכע ארבעם םין א בל״בנדיקן װערס. הונדער• סער באשײדענע סוער אין אלע 6ארװארפענע װינקעלען־ האבן געגעבען זײער צושסײער םיס װיכםיקן פאלקססיםלעכן פאםעריאל, אין צןנדליקער ערםער האבן זיך געבילדעם גרופעס 6ון פרײנס, װאס 6ירן קאלעקםיװ די זאםל׳ארבעם פאר די קאםיסיעם 6ון אינססיסוס. םען םעג זאנן דרײסס, אז נישם נאר זענען אין די סעקציעס און קאםיסיעס (עסנאגראפישע, סערםינאלאגישע א• אז. װ.) אנגעקליבן געװארן א1יסערגעװײנםלעך װיכםיקע װיסנשאפט• לעכע בוישםײנער, נאר אין דער נאנצער ײדישער קולםור• ארבעס האם זיך פיס דער פראקלאםירונג םון איגססיםוס אריינ• נעריסן א פרישער שסראם. אבער דאם װאם עס איז געזאםלם און אפגעקליבן אין די קאםיסיעס, ליגס נאך דערװײלע אין די שא6עס און סעקעס, *וםצוםריםלעך פארן ברײסערן עילם; דער באנד שריפםן, ,דאס לאנדוי-בוך׳, איז דער ערשםער עפנסלעכער עקזאמען פון דער ײדישער װיםנשאפס װאם גײם זיך נענםראליזירן. און פיר םענן זאגן נוזאםען םים א גאגצער רײ שםרעננע קריסיקער, אז דער אינססיסוס האס דעם עקז*םען אויסגעהאלסן. ער האם באװיזן, װאס ער װאלט געקאנם אויססון, װען ער זאל קענען ארבעסן