Literarishe bleter · 1926-08-13 · 119 (13.8.1926) · p. Seite 532

119 זא ליטעראריעע בלעטער 532 ראמעו ראלאן״טאלםטאי״ ידיס א• ןדליך, פארלאנ ש, נןזרדטןןרב װארשע 1926, ז. 256 י. ראפאפארט װארשע יענער טײל פין גוך, װןס דעקט א1יף דעם םד*גישן קאםף צװישן טאלסשאיען דןם קינסםלער אין טאלסשאיען דעם מארןןליסם, צװישן טןלסטןןי דעם אפת׳זיכער און סןןלםטןןיען דעם ליבעיפרעדיקער, אין דער עיקר צװישן מןלםטןים לערנען און לעבן,— דער דןזיקער סײל 6ין ביך איז אום&ןזרגלײכלעך אטימגישע שײנקײט במשטראלט םײ דעם שילדערער, סיי דעם נעשילדערטן• און קײנער איז עס םאקע נישס בכח געװען #ז1י צו באלויכטן װי רןלאן■ דער גרעסםער הײנסצײסיקער קענער אין 6ארקערפערער 6ין די אײביקע סראנישע קןנטליקטן א־ן דער מענסשלעכער נשםה. װאם שײך דער איבערזעצונג איז ש1ין, דעם אםת געוןןגט, פארםיאוסס געוז$רן איבערציחזרן דןןם זעלבע, $בער םים גאר■ נישס אפפטרן קען םען א1יך נישם. די שפראך 6ין דער איבערזעצונג איז אין א גר1יםן טײל פון בין א ליסערארישע. װען ם׳זןול פזןרנלײכן זי נישס פיסן ןןריגינאל, לאזן זיך צענדליקער זײםלעך לײענען ןזן א םכשול, אבער װי נעזאגט נאר אץ גרעסטן טײל. אין אנדערע ערטעו טרעםן זיך ש1ין *זעלכע קײ־יןןזן: ,און דער קלײנםשיקער, ארעמער אינסערלײטענאנט, אינג#נצן א שײנענדיקער אין צו• 6רידענער םון זײן ערשטן ערםןלג, צעגײם זיך *זש 6ון נחת, גרײם יעדערן צו 6אלן א1יפן האלדז, און ריפם *ר1ים צו זיך אכטונג םיט א?םול׳שםײכל ציגלײך, װעלכער האם זיך םלוצ׳ לוננ נענימען דןם לעבן װי פעטיא רןםטןװ* (דער שם־יכל, הײםט עם, האט זיך גענוםען דאם לענן... י. ר.). ל1ים דער איבערזעצינג קומט א1ים, או די ,הינדיםן און װאנראלן׳ האבן 6ארניכסעט רי אלטע ציװיליזאציעם, בעת אלע װײסן, אז דאס הןפן געםון די הונען. גאר אימפארשסענדלעך איז דןןס, װאס אין טאלםטאים א בריװ איז צונעגעבן א פראזע, װןןס געפינס זיך נישט אין אריגינאל (אין פראנצ1יזיש), בעת אין א ציטאס פון סאלםטאים לעצטע װערטער איז 8ר1יסגעװןור6ן 8 װיכסיק װארס. שרייבן שור1ת אונםערן פםײדאנים ,טאלסטאי׳ און רע־ דאגירן דעם אםתן םאלסטאי איז אזא קולטורלאזיקײט, װאס קען ש1ין באםת םיט קײן מירוץ נישט 6ארעלס6ערט װערן. דןןם איז אזא אופנ1יטיקער אוםזץ, אז ס׳איז געװען שװער צו גל1יבן די אײ• נענע א1יגן. אבער בכלל איז שװער צו 6ארשטײן םארװאם זענען אץ בוך ארײננעפאלן 6 סך 6עלערן און אוםפינקטלעכ• קײםן (לםשל, אנשםאט ,צב־ע1ת' שרײבפ רער איבערזעצער ,חניפה׳, ,נישט לאזן ליגן׳ אנשסאט .נישם זאנן קײן ליגן׳, .שבת הנדול׳ אנשטאש ,הײליקער שבת׳), װײל פון ,דער איבער• זעצוננ אין אלגעםיץ איז קלאר, אז זי איז ל1יט די כח1ת 6ץ איבערזןצער. א באזונדער ארט קופט אפצוגעבן דער קארעקטור גין בוך. אין דער הקדמה צו דער 6ערטער א1י6לאגע, שרײבס ראלאן, אז די פראנצזיזישע איבערזעצער האבן אז1י 6אי• קריפלט סאלםםאים װערק, אז ם׳דארף סאקע זײן 8 טאלםסאי כרי צו בלייבן גר1ים נאך די דאײקע א-בערזעצונגען. די זעלבע װעיטער קענען אנגעװענדט װערן א1יך א1יף ראלאנם בוך װעגן סאלםטאיען. װאם פאר א װונדעילעכער בוך אױ עס, אז נישש געקוקט א1יף דער ש1ידערלעכער עקזעקוציע 6ונם קארעקטאר בײ דער פיסהילף 6ונם איבעיזעצער, לײענש עם ,זיך דאך װי א סארכאפנדיקער ראםאן. טאלםטאי האט געהאט א נר1סע השפעה א1י6ן לעבן און שאפן 6ון ראמען ראלאן. די דאויקע השפעה האט זיך אננע־ ה1יבן אויף דער שיל באגק און נאך אײדער ראלאן איז אר1יס א ן לעבן אױ זי אץ א־ם סארפעםםיקט נעװארן א1יף אײביק דורך 8 רירנדיקן םאקש, װאש אױ כאראקשעריםסיש םאר די דאזיקע צװײ גי1יםע מענסשן. װען טאלםםאי איז ארייסגעסראטן קעגן דער א־יראפעלשער קונםם און םים זײן בערישער קראפס צעשםעטערט די געסער ציזאםען םיט די געצן און געצנדינער, — האט דער צװאנציק׳ יאריקער ראלאן נעהאם אויסצוששײן א שװעין געװיםנם׳קאמף. עי האס נלײך ליב געחאש און פארנעטערט דעם צעששערער און געששעדשן: טאלסשאיען אין בעסדיאװענען. פון איין זײט האס ער נויסיק געהאט װי בר1יט און לוםס כעטהאװענס םוזיק, אץ 6ון דער צװיישער זײם האש איה געצ1יגן צו זיך דער םאראלישער םאגנעם פין דער װײטער ,יאםנאיא פאלאני8'. און דער צװאנציק׳יאריקער אוםבאקאנסער םטודענט שרײבש א כרץו צוס װעלט-באריםםן טאלסטאי און בעט בײ אים הילף אץ זײן פארצװײפלוננ. אין א פאר װאכן ארום איז אנגעקומען 8ל ענסםער 8ון .יאםנאי8 פאליאנא׳ א1יף 38 זײטן• סאלססאי האט נישס אפגעס1־ס אין ראלאנען זיץ ליבע צו בעטהאװענען. צװישן ראלאנס העראלשע ביאגראפיעס פארנעמען זײ בײדע אן אדס אײנער לעם צװײסן, אבער די דאנקכארקײם און די ליבע, װאס טאלססאים םעגסשלעכע טאט האם 8ר1יםגערופן אין דעם דאך׳ששיבל 6ון ױננן ראלאן, האכן אץ א פערסל יארהונדערט ארום געװארםן זײער שײן אויף ראלאנס זײטלעך װענן טאלסםאי. ראלאנס ,סאלססאי׳ איז נישש קײן ביאנראפיע אין נע־ װיינלעכן זין 6ון װארט אין א1יך נישש קיץ קדיסישע אפ• האנדלוגנ. איר 6עלם די גענ1יקײט און די םלסטעמאטישקײם. דערפאר איז זי אבער א1יך םרײ 6ץ דער קריטישער שװער• קײס. ראלאנס ביך אױ א דערצײליננ װעגן א םענטשלעכן לעבז, װאש א־ז נוס באקאנט אין שסארק באליבט. עם האט אין זיך די קירצקײס און פליסיקײט פון א באנײסטערסעד און דאך גוס דורכגעטראכטער רעדע. די דערצײלונג איז קאנצענסרירם, װאיש-קנאפ; דעד איבעיגאננ 6ון איץ טעםע צי דער צװײטער קיסש 6אר כםעט אוםבאמערקם אז1י, אז װען מ׳ענדיקם דאם ביך, דאכש זיך, אז ם׳האש עס נאר װאם אנגעה1יבן. ראלאנם ,סאלםשאי׳ געחערם צו דער םעריע ,העראישע ביאנראפיעם׳ און העראלש איז םאר ראלאנען בלויז דער קאםף װעלכן דער םענטש פירט קענן זיך אלױן אץ נאמען פון זײן אידעאל. אץ װאס םער דער םענסש גײט ארויס צעבלוטיקש 6ין דאזיקן קאםף, װאש א1יםזיכשסלאזער דער קאפף איז, אלץ טי6ער איז ראלאנס ליבע צו אים. און דאם בוך איז דורך און דורך ליבע צים דאײקן ,לעצםן נביא׳, װעלכעד ,שטיעבט זיץ גאנץ לעבן צי אן אידעאל, װעלכער האלט זיך אץ אײן דער• װײשעדן 6ין אים׳. ,ער איז געװען שװאך. ער איז געװען א םענטש. אין דערפאר אײגנסלעך האבן םיר אים ליב׳. כ׳װײם נישט צי אידערע האבן ליב סאלםטאיען דערפאר^ אבער דער גאנצער זץ 6ון ראלאנס בוך װענן טאלםטאיען לינט אין די דאזיקע װערסער. גלײך פון אנהויב װארגט ער: ,ם־ר װעלן זיך אפילו נישם באאיםרולקן צו געפינען אן אויסגלײך צװישן די אלע םתירותדיקע ששעלן אין זיינע װערק׳...