Literarishe bleter · 1926-08-13 · 119 (13.8.1926) · p. Seite 533

533 ליטערארישע בלעטער 19 י תא אוייפז װעג צר א דראמאטיש טעאטער איז װארשע ד״ר מ. װײכערט/װארשע; ■יעסז. הגם םיר פןזרבאהזורנן נישט, *ז ס׳שסעקט דערץ 8 סכנה און ןן גרוי״ע פערװןןלסוגנען בײטן זיך. ז> געשס*ק ה$ם יעדער םיסגליד פון פארײאלסונג אן $נד;רן. מעגן זעם, װ$ס ס׳איז קונסם און װןס נישט — זענען אייך ם*ראן חליקי דעית. און אינגאנבן פרײ םין זײסיקע נונית קןןן םען אייך נישם זײן. בפרס װען םען איז $לײן $ן ארסיסם און ם׳הןןס $ גוסע ראל אין א פיעםע. $דער ס׳האנדלס זיך װעגן $ שסיק װןס סידארף שפילן — $ בװײםער, אמןןל $ גאססראלןר, װאס נעםם אװעק נישס בלייז די רןןל, נןר אויך ד$ס ארס אץ םעאסןר און — און הארץ 6ון ■יבליקום. באשאםס זיך ןן6ס א פלןןנםער און ס׳איז שװער זיך סאנאנדערבוקלײבן, װו ס׳ענדיקם זיך די סובה 6ון םעאסער און ס׳הײבס זיך ןןן דער אינםערעס פון יחיד. םען געדענקם נאך די םלחפה, װןןס ס׳הןם געפירס םים עסלעכע יןןר צוריק די סארװאלםוננ םון םארײן קעגן ם$לי פיק$ן• א םלחםה, װ$ס האם זיך געםוזם ענריקן םים $ פילער קאעיםולאביע םבד דער פארװאלםונג. םונדעססװעגן — װי געזאגס — הײנם זענען בײםן אנדערע• דעפןןלם האם װארשע םארםאגם צװײ דרןםאכישע םעאסערן, הײנם איז נישסא אפילו אײנס. הןןס די כארװאלסונג 8ון $6רײן דאם 6ולע רעכס צו םץ אלץ, װאס נייםיק, אז אזא םעאסער זאל אין דער ה1יפסשסאם געשאפן װערן. ז ון א ז ו י גכשאפן װערן, $ז ל1יס פענסשלעכע א1יכרעכנונגען זאל עם האבן קינססלערישן אץ םאסעריעלן ערםאלנ. דא דיויבס זיך אבער $ן $ סדרה, פון װעלכע זײםיקע מענםשן הויבן נישם ןןן צו װיסן. זײ װײזס זיך אוים, *ז ס׳איז נענוג א באשלוס 6ון דער םארװאלסונג, דער גוסעד װילן םון דעם ןןדער יענעם םיסגליד, כרי אדורכצופירן דעם דאזיקן באשלום. $ װילדער םעות.׳ בײ די היינסיקע אופשםענדן םאדערן זיך חדשים און יארן םון;ןנגעשסרענגסער ארבעס, אײזערנער ענערגיע, פארעקשנסער אויםנעהאלסנקײם, כדי צו ש$םן מער נישם די פןןרבאדינגונגען 6אר א דראםאםיש סעאסער. דןן איז ק1דם כל $ פרןןגע םון יאקאל. םון די הײגסיקע בײדע סעאםערן סוינ קײנם נישם םןןר א דראםאסיש םעאםער. בלית בריוה װןןלם םען געםוזס ם$ר ליב נעפען אײנןם 6ץ זײ. אבער םים אן אוםגןהייערן שןןדן 6אר רעפערסואר און אויםפירונגען• איז, כל זםן עס איז םאראן $ האםנונג אויף $ דריםן ל$ק*ל, דארף םען $לץ כון, כדי עס צו באקוםען. און *זא האםנונג איז םןןרןןן. זײם חדשים םירן זיך אונסערהןזגד. לונגען אין דןם ענין בײ דער גןןר נןןענםער םיסױירקונג 8ון םרעזידיום סון פארײן. דאן איו די םראגע 6ון צונויפשםעלן.די סרופע. אין װארשע, װי אין יעדער הויפסשםןןם, קאן הןןבן ערםאלג בלויז א םרוםע, װןם װעם באשכײן 6ון ערשם־קלאסיקע כחית. ב6רם, אז אינםער דער נאז איז םאראן די שסארקע קאנקוכענץ פון די פוילישע םעאםערן, װאס װערן, כױוע, צום גרייסן םײל באזוצס םון ילדישן פובליקום. און עס איז 6אר קײנעם קײן סוי נישס, װי שװער ם׳איז צונ1יפצופארן ג ו ם ע ארםיססן. אץ ב6רם גוסע י י ד י ש ע ארםיסםן, 6ון װעלכע יעדער װיל דאך ש*ילן די ערשםע םידל. און דאס איז א פראגע נישם בלויז א סינםסלערישע. םון דעם צונויםשםעל הענגם אפ אין אגרױםער סאס דער רעפערםואר. 6ון בײדע: צונויסשסעל און רעפערםואר — דער באזוך. אונזער אקסיאר ארבעס נישס אויף םארגאנגענע װאך האס דער ארסיסםן-6ארײן אײנגעארדנם א קבלת״פנים 8אר יולױם אדלער• עם איז נישם געװען קיץ אסיציעלער באנקעם. םער נישם א באשײדן גלעזל םײ פאר חברים־ארסיסםן און םרײנם 6ון דער ליסעראסור און ■רעסע• די שםיםונג איז געװען א װארעםע. ארסיסםן האבן דער• צײלס זכר1נ1ת םון פארגאנגענע צײסן, לישעראסן האכן נערעדם װעגן ילדישן איםיסם אץ ילדישן םעאסער. צװלשן אנדערע האס אויך גענוםען דאס װארם אין נןמען פון .ליםעראוישע בלעםעל׳, נ. םײזיל. ער האט אננעװיזן אויפן נידריקן מצב פון הײנסיקן ילדישן סעאסער. ער האס געםאצם שװערע סארװורסן דער םארװאלסונג םונם ארסיםםן־פאוײן. און נישס אזו־ סיל דער סארװאלסוננ, װי דעם םארזיצער אירן. .װען םיר <דאס םײנס: ליםעראםן) האבן א״ך נענעבן דעם ה׳ װײכערס קענן זײן אײגענעם װילן — האס געזאגס ח׳ םײזיל — האבן מיר געהאפס, אז דאס ילדישע סעאסער אץ װארשע װעם זיך א הײב סון ארויף׳. איך האב נישס נעהאלםן ארס און צײס סאר ■אסיק אויף צו ענס6ערן. אבער עס איז גישם דאם ערשסע םאל, װי םיר קיםס אויס דאם צו הערן. א1יך אין די ,ליסער. בלעסער׳ איז ח׳ םײזיל ארויסגעסרעסן םים דער דאזיקער םענה. םאר איך זי נישם םיזרשװײגן. איך װאלם קאנען גאר לײכם אפפםרן די גאנצע זאך. דער ארסיסםן׳םארײן איז אפרא6עסיאנעלער םארײן. די םארװאלסונג האס א ח1ב צו באשיצן בלויז די פראפעסיאנעלע אינסערעםן םץ די פיסגלידער. אלץ אנדערס ליגם נישם אין איר קאספעסענץ, נײס נישם ארײן אין איר רשות. פונקט װי דער פראפעסיאנעלער פארײן 6ין םעםאל־ארבעסער קאן זיך נישס אפנעבן פיס דעם אנםװיקלען און אויםאײדעלן די םעםאל• אינדוססרי, איז דער ארסיסםן-פארײן גישם מחויב אויפצוהייבן דאס םעזסער א1יף אהעכערער קינססלערישןר מדרגה. דאס איז נישס בל1ױ א תירוץ, אן אויסרײד. די רײכע און םעכסיקע ארגאניזאציע 6ון ילדישן ארטיסט אין אםעריקע, די ,ױניאן׳ ה ם א׳ר ■ראםעסיאנעלן כאראקסער װי אן א1יג אין קאפ. זי װײכם בכיװן 8ץ יעדע קיגסכלערישע אזן קזלמורעלע טעסיקײס. עס האם אפגעקאסם אן א שיעור נח און םי צו פ1עלן בײ איר, זי זאל צולײגן א האנם צום ילדישן םעאסער• םוזײ אין גי־יארק. און ער איז דאך ס1ף כל סיף א1יך אן ארכיװ םאר דער פראסעסיאנעלער סעםיקײם םון די פיםגלידער אירע־ נישס בעסער איז א1יך אין פיילישן ארםיסםן-פאריץ. ער האס א6ילו נישס דאס װארם ,פראסעסיןנעל׳ אץ זײן קעפל אין זיין גאנצע סעםיקײם איז װײס פון קלאסן-פאליםיק. א1יף אנדערע געביםן סון קולסור איז ער דוקא סעכיק (סעאסער• אינסםיסום׳ םעאסעסזשורנאל, קאפיםיע 6אר אן אײנהײםלעכער אייסשפראך אץ אנדערע). אבער םשפיע צו זײן אייף דעם קינססלערישן ניװא 6ון דעם אדער יענעם סעאסער, אייםן רעפערסואר וב הים ער זיך א1ים. איך בין װײס דערפון צו פארװםן זיך א1יף דער אפע• ריקאנער ױניאן און א1יף דעם ■וילישן ארםיםםן־פארײן. אין אן אנדערער לאגע געפינם זץ־ דאס ילדישע םעאםער אין ■זילן אץ אנדערע םיםלען פאדערן זיך. שרעקן םיר זיך נישם צו זאגן א דעה בײם צוג1י6שסעלן א סרואע, בײם אויפפירן