Literarishe bleter · 1926-08-13 · 119 (13.8.1926) · p. Seite 529

529 ל י מ ע ר א ריש ע ב ל ע ט ע ר 119 זא ןןבער איך הוןב ביך דערפון ןןפנעזןןגט. גזטון ה?ב איך 09 דער6אר׳ וױיל כ׳האלם די שיל פאר אן ןןפשטארבנדיקע אינ• סטיטוביע און קען דער6אר נישט האבן דעם באװוסטזיץ, אז כ׳סו אןזיטיװע ארבעם. דערםאר װאלם איך מיט גריים באגײס■ טערונג געארבעט-ב־י א 6אלקם-ד.ויז. איך שטײ אויך אויםן ששאנדױנקס 6ון קלאסן׳קאםף. איך האלט די ײדישע קאלאניעס אין ראםן-םארבאנד םאר א דערשײנונג 6ון װיכטיקער באדײסונג. איך גלייב, אז נןןר אויף א געזינטן באדן װעט זיך קענען אנטאלעקן די ײדישע אײגנארטיקײם און באקוםען אלר תיקין. *..־ ♦1 ימנקל אדלער אץ ןן יהײזל — װאם האס איר געסון די לעבשע בײטו י — לעצטנס בלן איך געװעזן שסארק םארנוס בײ דער ארבעט 6ין א גרייס װאנט־בילד אין דיםעלדארף. עס איז געװעזן א קאנקורס, אלן װעלכן ם׳האבן אנטײל גענוםען 350 קינסטלער. אלך האב באקומען דעם ערשטן• פריז, א םומע 6ון סססב גאלד• םארק. נישט געקוקס דערייף, װאס איך געהער צו די םירער סון די םאדערנע דײטשע קינסטיער בײם רהײן, האט אט דער פריז נעשאםן בײז בלזט אלן געװיסע קרײזן און ם׳האט זיך געקלאגט דערייף, װאם דער פריז איז ארײנגעםאלן צי אן ,אםט־ײד*. םײנע בילדער געפינען זיך אין די פוזעומס: װאלף ריכארד אלן קעלן אם רהײן, דאס שטאסישע םוזעום אין דיםל- דארף, דאם מוזעום אין 6ראנקםורם אם מאין, די םאן בריענע אין בריםל, דאס שטאסישע מוזעום אין בארפען. — װי איז אײער םײנוננ מעגן דער נײער ײדישער קונסטו — זײער אן אנגעװײםיקסע סראגע. ס־םעלן :ישט אייף דער װעלט קײן קינסטלער םון ײדישער אפשטאםונג. אבער ײ ד י ש ע קינסטלער זענען םאראן, לײדעי װײניק. צו זײ געהער םארק שאגאל, סעגאל, מארק שװארץ, י. ב. ריבאק און איך. ס׳זענען םאראן נאך אנדערע, װעלכע זענען א1י6ן װעג צום ײדישן שאםן, צו זײ געהערן אזעלכע קינסטלער װי באר• םשינסקי, י. בריינער א. אז. װ. ם׳װאלס געװעון זײער גע• װונטשן, װען מ׳קען אויםגעםינען אםיםל צו קאנצענטרירן די אלע פחית בײ אונז, װאם זענען צעזײם און צעשפרײט. מ׳װאלט א6שר געדארםס גרינדן א קונםםיאינסטיטוס צוזאמען םיט א םוזעום און דארטן זאלן זיך קאנצענסרירן אלע ײדישע קינסט• לער. איך צוזאםען םיט םארק שװארץ װעלן דא מסתםא נאך רעק װעגן דעם און סון אלץ, װאם װעם זײן מענלעך. ױד׳־בית סנה איז א פשוםע: רוסלאנד איז װײגיק ציװיליזירס, דער רוסי• שער םענטש האט נאך נישט נעתאס די גאנצע ערסארוננ סון טעכנישע דערגרײכונגען און ער םײנם דאדורך, אז נײע ער• 6ינדוננען װעלן קאנען סארםרעםן קונסס-װערק. דער םערבי אײראפעישער םענסש קען נישש זען אין קײנע סעכנישע דער• גרײכוננען קײן שום אידעאל, אדער ציל. א1יב ם׳קען עפעס געשא6ן װערן, װאם זאל זײן שײן, װײסס ער, װעט עם טון נור דער קינסטלער אין נישש קײן אנדערער. - װי קיקט איר א1יף די הײנטיקע םאדערניםםישע ששרע• םינגען אין רער קונסס? - זײער א םילםרעננדיקע שאלה — שםײכלס אדלער. — אלנ6אלס זענען נײע שטרעפוננען א םיםן 6ון לעבן און שטרע• בינג צו באנײונג. דאם געםײנזאםע אין אלע נײע קונםט• שטרעםונגען איז דאס, װאם אלע זענען זײ א רעאקציע א קעגן איפפיעסיאניזם. ם׳איז פיד געוזאדן 6ין דעם קאלסן באאבאכסן, םון דער אז1י־נערו6ענער ,אביעקטיװקײם׳, װעלכע האש ארום• נעצ1יםט דעם אםאליקן קינסםלער, װי םים אן אײזערנער װאנד פ־סארא האס באקוםען 6ין אנגעשסרעננטער ארבעט אן א1יגן• ק־־אנקהײש, אן איםפרעסיאניםסישע קראנקהײט• װינצענץ םאנגאך, אן עקםפרעסיאנ םש, אױ קראנק געװארן א1יף די געהירן—דאם כאראקטעריזירם אםבעסשן דעם אינטערשיד צװישן אם די בײדע או6נים 6ין ארבעסן. דער ערשסער ארבעם םיטן זע-חוש, דער צװײטער-ם םן גאנצן םהות; דער איםפרעסיאניםס האס זײנע פעםםע אסטיש-קינםלערישע בללים, דער עקםסרעםיאניםס גײם צו צ זאכן ר1י, אוםדערםארן און בלוםיק, װי דאס לעבן אלײן. _ װעגן דעם, װי אז1י איך ארבעם? ק1דםיכל איז םיר שװער צו געפינען אן ,איזס׳ דערייף. כ׳קען אײך נור בקיצור זאגן, אז איך שסײ ק1דם׳כל אויסן ששאנדױנקט 6ון םון א ניצלעכע ארבעם. איר דארפט םיך נישט שלעכט 6ארשטײן, כ׳װיל נישט אז דער קינסטלער זאל זיך צופאםן צום 6אר• דארבענעם געשםאק פון פאלק. איך װיל אבער, אז דער קינםטלער זאל האבן םאר א הינטער• גרוגט א זאך, װאם איז בעצם אן ענין פון גע• בר1יך. ביזן הײנםיקן סאג זענען קונסס״װערק געװעון באזונדערע, ארוםגערעםטע שסיקלעך ה1יז-צירוננ. דער ב1י 6ון ה1יז, דאם םעבל און אלע אנרערע זאכן, װאס זענען גוצלעך און דאר6ען דערבײ זײן שײן, זענען געםאכם נעװארן סון פשוטן בעל• םלאכה. א י ך שםרעב דערצו, אז קונסם זאל װערן פאזיסיװ, אלשענלעך און פםילאאן אםתע סײל םוןפאלקס• שא־מענן. כיװעל אײך נעבן א בײשפיל סון םיר אליין: םיט א קורצער *ײט צוריק האב איך באקוםען א בריף םון ,זשורי 6רײע קינסש״אייםששעלונג׳, או איך זאל דארם פאכן ^א שול. אץ עװיץ-כ^ל י*נקל *דל*ר