Literarishe bleter · 1926-08-06 · 118 (6.8.1926) · p. Seite 515

515 ליטערארישע נלעמזר 118 .זא פון סלעקן, און די םענםשן, דער עילם, קוקט יייס- ײי 8 81׳ װענונג 6ון 8 װאלר, ןדעד סון זאנגען. דער קלנא שבײגם שיין איעס 8יבער דעם סעאסער םים זײנע אוםבאגרענעבםע בילדער. — ױןים שײך דעם םםיל, ה$ט םען 8ל8גק די רעװן׳ לוביאנערע באםױננען, אים שיין לאנג 8 ששום געסון םארייס. די נײע נענעיאעיע שריםששבעלער הןןגן באנײס אין גארײכערם די שסראך, *עברעכנדיק די 8לסע םןןרםען, די קןנװענניןנעלע פןרמען. דער םטיל איז 8ן אינססרוםענס, װןם ד^רף זיך 6אר6ולקאםען, װי 8לע אינססרוםענםן. — אין הןב תפיד בוג נזבן 8 גרייםע װיכסיקײס דעם ײדישן גײםם אין דעם ייירונג 6ון דער םענכשלעכער און כן• רןלער ןסןזיביע, װןם דער דןזיקער גײםס הןס סארשפרײט אץ דער ױעלם, אלן דער *יים 6יגם יידישן גיות. עפלעלע םאל באהאנדל איך די דןזיקע םראגע אין שײן ביך די ,םאר• קײםלונג*, װו איך זאג ם־ך אולשסענדיק ארייס איבער דעם געדאנק• םון דער בװײטער זײס, איז די 6ראנע 6ון די סיאע אײנאלוםן אונם ײד שן גײסס געװארן 8זיי װיכסיק בײ םיר, אז זינם א יאר *ײם שםידיר איך די אסשםאםונגען 6ון קריפסנ■ סוס. איך ד׳8לם בײם שרייבן איבער קריסםוסן גװיי תערק: אײנם א רײן ארביםסישע, דאם בװײסע אין דער 6ארם 6ון 8 עםײ, א דאקוםענטאלע ארבעס, װו איך װעל האבן די געלע׳ גענהײט בו סרעביזירן מײנע אר1יסנעזאגטע געדאנקען איבער די םעלות אין די חםיונית 6ון ײדישן סאלק (לױס םײן פײנינג שסיינן די םעלות אריבער די חסרינות/ דארם - אוי6ן אריענם, אויםן בחײכן עק 5ון גיגאנטישן קריגס׳גראנס־, האט זיך אפנעשפילט דאסזעלבע װאם אונסער די אײראסעישע היפלען: םענסשן הרגענען אײנער דעם בװײסן; זעלנער, אפיבירן 6אלן; נוים, הונגער, אוםגערעככיקײס. ןו ר אינשערן ענגלישן 6אן 6ון א לײב און א אײנהארן. האבן זיך םענסשן ארײנגעװארפן אץ כאקי׳פלבישים, ארײנגעכראסן אץ 39.סן שיםער-באםאליאן, אדער אין ,ײדישן באסאליאן*, אין דאיס אייף די גרעניבן פון אז־ע און אפריקע האק זײ נעפירם זײער א כרויעריק לעבן. םען האס בו זײ אזוי נעזאגס: די דאז קע ביװיליזאביע• םדחםה װעם באסרייען אײער פאםערלאנד• נןםענדיק דל כלי׳זין אין האנם, גײם איר *יריקשסעלן אײער הײליקע הײם, װעלכע איז זינס דירות אװעקנענוםען געװארן פון אײך. א םך באגײססערסע ױנגעלײם םים נאביאנאלע געפילן האבן םיס שמחה אונםערנ;חתםעס דאס שסיקל סאסיר, װאם םען האס זײ ארונםערגערוקם אין זעגען אװעק זיך שלאנן. דארס, סונקס װי דא, האס םע גזהאנדלם םיכן אידעאל, כדי בו באקוםען םלײש םאר הארםאסן. דארם, ױגקס װי דא׳ האבן די בעכסע לײם שנעל באםערקס דעם שקר, ס״ר װעלכן זײ זענען געפאלן קרבנית. זײ האבן זיך שנעל ארוםנעזען, אז קײן א״ן הנסחה איז נישס דערםילס געװארן. 'פים די זעלנער אייםן פראנם איז םען זיך באגאנגען װי מים געסאנגענע, זײ זענען ברוסאל בא• האנילם געװארן דורך די חעסלענע אויםגעלאסענע אםיבירן. דאס בוריקגעבן ײדן סאלעססינע איז א *ופעליקײט, א אי• לוזיע, אין קײנער 6ון די גז־ויסע םלוכ1ת װעין קײגמאל נישם זײן 8עיק בו רעאליזירן זײערע הבסחית. אבער דער ײדישער אידעאל איז פיל נרעסער, מי דער אידעאל פון א נאביע. די ײדן דארפן אײנהיסן און שסײזן זײער גרויםן אידעאל, נישם אויף ארײנבושסארן אים אין אזא קלײן װינקעלע װי סאלעססינע, נאר *ו םארשפרײסן אים בװישן די םענםשן און באאײנפלוסן זײ-זײ זאלן דערפילן די גרייסע ארבעס 6ון באסרײונג אץ נערעכסיקײם. סענסשלעכער דראםע פון דער װעלםינעשיכםע. םיר איז דא געלוננען *ו םאכן אסך נאראקםעריססישע סינםעץ, געבנדיק א םפשיתדיקן אינהאלם און רײכע לעקביעס. איך האב ארײננע■ לײגם א םך פאלערישע סרסים אץ די דאזיקע פארקירבםע דורות. דער דאזיקער בוך באװײזס אין זײנע איבערבליקן די םיםעסריע און די אחדות םץ פארשןדענע חיםסארישע באװע• גונגען, אץ יערלויבן בו מאלן א1יס6ירונגען 6אר דער קעגנװארם און סאר דער בוקונפס. ם׳םארשםיים זיך, אז דאם דאזיקע בוך שליננס זיך נישם, װי א קײםינעלער ראםאן, א־ער ם׳װעם קיפען 8 בײם, װען דאם בוך מעס אסגײן נישס ערגער 6ין אנרערע. - װאס שײך ליסעראטור און קינסם, האב איך סערזענ• לעך אין םײנע ביכער תםיד אויסגעםיםן, װי א סלאג, זעלםענע םאלי, די אנאםאלע םיםואביעס. אין דעם סרס האב איך תם־ד נעהאס סיעסענזיעס בים גרייםן נשםה-גרעבער, דאסםאיעװםקין, 6אר די אנאםאליעם״ װאס ער פירס ס׳ריב אין זײנע װערק. איך שםרעב בי די גרייסע, אלג;םײנע אײביקע שסעלן, בי די נרייםע אינדיװידועלע איבערברוצן: זקנה, ליבע, סייס, בו דער גרייםער קאלעקסיװער ניים, בו דער גרייםער קאלעקסיװער נענעזוננ, װאס ברייזס, װאם איז סאטעםיש■ בגיגע סארם: — ם׳איו געקוםען די בײם בו רעװידירן די פארהײליקםע פארםען-בו *עשטערן די אלטע אסנעגובםע פארםען• לאריר נעםען, לםשל, דעס ראםא;: - ןר איז ש1ין אויםגעניבס. דער אינהאלם זײנער בא• פרידיקם אינז ש1ין נישם. ער איז געװארן א.ם־םל*, װאס איפיםירם זיך אלײן, סונקם װי א פאבריקאביע׳אויסארבעטונ^ װו ס׳םאדערם זיך קנאס געשיקסקײס, בדי אים ריכסיק נאכבו• ארבעטן. ס׳שסעקס 6ין אים אלםקײם. 6ארן איבטיקן נעראנק, סארן איבסיקן םאדערגעם לעבן, סאר דער פאנםאםסיק סין דער #ילםאכיקער דעקאראביע, װאם רינגלם אונז ארום, פאדערם זיך א ברײםע ראם, װאס זאל זיץ ןנלעך בו א גרויסער עפיסער פאעםע, *י די דאנםע־״סכיםים׳ אין אפילו בי די רײכע בר״םע .סוד1ת* װאס דער קלאסיב זם האס זיך פארנוםען) ס׳טארשכײם זיך, אז דער בוריקקער בו דעם דאזיקן נרײםן פארנעם םין פארםען, דארף!אדײטן דער *יריקקער בו א התחלה און נישש א חזרה ליישנה. ס׳האנדלם זיך װעגן דערהויבן די פארםען 6ץ אויסדרוק, אץ נישס ארויסשלעפן דאס, װאס די אלסע עפאכן האנן אנגעװארפן אין זײערע קינסם קאנססרוקביעס• ס׳םילם זיך אג1ים ארײנבוםון װאם סער זאנן אלן ביכער, ק1דם דארף םען ארײנםירן דעם קאלעקםיװ אין דער קונסט דערםים װעלן םיר דורכםאכן א ברײסן אוםנעהויערן עםאפ. דאס קונםס״װערק איז בסבע אינדימידועל און איר אויפנאבע איז פאנאנדערבונײלן. נען דארף אר״נפירן אינם װערק דאס גאנבע, אבער נישם א1יף אן אבסםראקםן אופן, נאר א1יף 6 לע• נעדיקן א1םן. ם׳איז, לםשל, זײער אינסערעסאנס אין רירעװדיק *ו באװײזן אינב װערק א זעלנער, װאס לײדט פון דער םלחמה. אנער ס׳איז סיל אינסערעסאנםער און פיל רירעװדיקער, א1 ב םען קען זיך אזיי אויםדריקן — בו באװײזן סויזנסער זעלנער װאס לײדן. דאס, סארשסײם זיך׳ האם א גרעסערע מאראלע אץ קאנםסרוקםיװע באדײסונג• — בי האבן םיר דען איבם נישס, אץ דעם איבםיקן ד1ר, נײע דערשײנונגען 6ון זאק, װאס זענען םער פארפולקאסס אץ םער 6ארפ־ל6אצסז װען םען פליס דורך א לאנד׳ א1יף 8 8עראפלאן, זוי םיר איז אויסגעקיםען, זעם םען דעם פלאן םץ דןר נאסור אץ גרויםע שםיקער,->שס*ט אין דער פןרם