Literarishe bleter · 1926-08-06 · 118 (6.8.1926) · p. Seite 512

$זז זא ליטערארישע בלעטער 512 6ון דער 1ײם און איז דעריבער םער בוגעפאסם בו די *יבןיר• קערענישן און איבערװאנדלונגען, װןןס הןבן אים געביירן. עס קלינגס םליבהדיק, $נער איך קען אנדערש נישם קוקן א1יף די בװײ גאנץ אפגעגרעניבסע ד1רית, װעלנע איך ה;ב דן געסרן][. עס װןןלם נעװען אן עולה סון ם־ין זײם נישם עו גל1יבן, או בײ דעם גר1יסן ןסקל&נג, װןןס די יידישע ליםעראסיר נעסינם דן, איו די םולע אויםלעבונג םון װארשעװער בענסער בלויז א 6ר*נע 6ון בײט. — און װ$ס זענען אײערע ליסערארישע םלענער א־ן דער עוקונפס ז מנחם הןןש ז־ך בעשםײכלם: — איך הןב אםןל אין א ליד אין םרןזע דערעײלס, װי איך לײג א1יס פלענער פים םאסעםאסישער פינקםלעכקײס, דערנןך קופם עסעם און קערס זײ איבער, ןןבער די םלענער הער איך םײ װי נישם א1יף בו םאכן, בדי דןןם .עפןס׳ זןןל הןןבן װןןס איבערבוקערן. אודאי הןןב איך ליםערןןוישע פלענער. ןןס ארבעפ איך איבם איבעי 8 ביבלישער דראסע, האב ןןנגע• בײכנט;■ עםלעכע אנדערע דראםאםישע װערק, ה^ב ןננעהויבן דרוקן אין נױ־יןןרק קאפיטלען סין 8 ר^םאן 8ין 8 ײדיש שסעםל אץ אםעריקע און םיל, *ז איך בין שולדיק 8 נרויסן ח1ב נױ־י^רק און דער באקאנםשאסם םיט דער 8לזײםיקער נױ־יןרקער ילדישקײם, װןןס איך האב געהאם די געלעגנהײה בו מאכן. ןבער אין פיסן די 8לע פלענער אױ געקום״ן ראס ,עפעס*, ןם דער דראננ אהער, דער װילן בו דערסילן דעם פ-לם םון נײעם לעבן ין נאך די 8לע איבערקערענישן — און װי קען איך װיסן, װיהין דער נײער םענםש, װןם ב1יס ז־ך י8 *1יף דןר זײם — אוי£ן דניעפר אפשר מער װי א1יף דער װײםל — װעם םיך סארסירןז ד^ס װײניקםםע, װןס איך דערװארם סון פיין איבטיקער נסי;ה אין פ1ילן אין אין ראשנ• םארבאנד, איז 8ן ןפנרישונג אין דער קלןרקײס אין ש8ר6קײס פין די קולטורעלע און מענסשלעכע איבערקערענישן, אן 98• סרישינג, װאם ז$ל געבן א1יסד1יער און שפרפערע נאבלונג עו דעם ילדישן לעבן א1יך אין פםעריקע. ^בער איך םיל, אז א,יױ יעי זײם ד8 גײען אום אויך נײע ,ענםסערם*, א1יב נישט קײן פפרסיקע, איז אזערכע, װאס בײםיקן זיך, און אויב די רײזע םײנע װעס דערװעקן אין מיר נאנץ אוםנעריכסע איכפ־לםן — איז די םיר בײ כיר ם8י זײ ^פן. איך געהער נישס בו קײן ריצםונג א.ץ סר^ג נישם קײן ק^לירסע ברילן, און זאל םיך ד^ס געזעענע בװינגען איבערבוקערן 8לע פײנע פלענער אין ^נהויבן איגגאנבן םון ד^ס נײ װעל איך םסתם8 פח ה^בן בײ םײנע קנאפע פערביק י^ר ם1חל זײן אייף 8לץ, װ^ם איך האב זיך שו ן אײנגןקויסס, און כ׳װעל זיך אונטער• געבן. ל1ים דעם, װ^ס ליסערפסור איז 6אר םיר, קען עס בײ םיר אנדערש ג^רנישם וײן• ױדיבית ביבל־־^יאטעה מ• ראקאװםקי שוין ערשינען: פאנאיט איםטראטי קירא היראלינא י 8 ם א ן םיט אן הקדםה *יז ראמען ראלאן ,דער באלקאגישער גארקי״ — רופט אים אן ראפען ראלאן םרײז 3.60 זל- הויפט-םארקויף: ג י .6• סתנבס.! ,סז*ובס5וס^\ ,חו^ספוא .8 םיר גײען 8ריבער בו דער ױנגער יידישער לישעראסור אין פסעריקע אץ םנחם ז^גם: — ךערװײל הץם זיך נ^ך דער ױנגערער ילדישער שרײ• בער נישם אײגנעלעבט אין פסעריקע אזוי, אז דער ם8סערי8ל, װץם ער שעפם םון איר, זאל אים קענען געבן אםתע קינסס• לערישע בןפרידיקוננ. דערםאר זענען זײערע װערק א1יך קינםסלערישער דעם^לט, װען זיי שעפן ד^ם םאטעריאל םון דער 8לםער הײם• י8 קומש א1יך בו די סערספ6קםיװ, װ$ס העלסם זען די ^סנערוקשע הײם אין איר גאנבקײם 8 סך קל^רער• *ין 8 געװיסן זין איז יעדעם װערק 6ון היגן לעבן, װ^ס כ׳שרײבס אץ אםעריקע, פםילא ה־סםאריש. געבן ^בער ד^ם ילדישע נױ־י^רק, ^ס דעם בבל 8ון לש1נ1ת, אפשסאפונג^ן, קאליין• קל8סן, שיכסן, זיבנדיק 8לײן אץ דער מ־ס 6ון דעם 8לעם, װןלם םען געקענס נןר דעםןלם, װען םען זןל בו דעס װײניקםסנם ה8ק די סערםפעקס־װ פין 8 בענםרןלער אידעע, און פסתסא איז נאך ד^רם די אידעע נישט^. װןם מיר הןבן בונעשראגן דער ליםערפשור דןרט — איז דער אםעריקאנער פארנעם, די עקשנ1ת, די ארבעטם־שעלקײם. עס איז םןר קײנעם קײן ם1ד ניעם, #ז ילדישע ליםעראסור ײעיט ד8 8 םך םער געלײענם װי בײ אונז, אץ דער עלנט, אין װעלכן םען לעבט דןרם, װ^לם געק,נס ברענגען בו דעכןר^ליזןביע. ^נששןש דעם ^בער רו6ס עם ןרױס נאך םער עקשנות אץ װיק דורכבוברעכן דעם נלײכגילס. אז1י ארום איז אונזער ליסעראםור דארס 8 סרןדוקס 6ון א קעםםנדיקן ד1ר. ^נגעהויבן הןס זיך דער ק8םף 6ון נןטירלעכן װידערשםןנד, ^בער װןם װײםער קוםם 8רײן 8לץ םער בןזינונג אין אים, און פיס דער באזינינג װעם א1יך קוםען דער אםעריקאנישער אינה^לט. דןס איז װידער 8םןל די אידעע, װ;לכע אונז פעלט. איך װיל זיך נישם אפשםעלן אויף אײנבלנע םענטשן און אײנבלנע דערגרײכונגען, װעלכע זענען געװיס בןקןנם. אבער װען םען נעםם די אםעריקאנער יונגע ליםעראסור אין דעם ליכס פון 8 נײעם גר1יםן ילדישן ישוב, בײ װעלק עס ה1יבס זיך ערשט 8ן 8ן אײגן היססאריש לעק, װערם יעדע דערגרײכונג בל1יז 8 התחלה אץ 8 בוזןג א1יף 8 נר1יסע שאפוננ׳ װאס ה1יבם זיר?ז• — װץם איז אײער אײנדרוק 6ון אונזער ליםעראסור דאז — פרענ איך. די פראגע, זעס א1יס, האם געסי^ק םנחםען אביסל אום• געריכס, און דער ענספער קוםס פםעם אין נעבײלםע װערסער: — א1יף װי װײט איך האב, זײענדיק אין אםעריקע, נישש נ^כגעשפירס די ליסערארישע ארבעםן פון דאנען, א־ז עס אבער נעװען בײ םיר בל1ױ װיםן• דעם ריח האב איך נישט געםילט און קײן םילן אײנדרוק נישם געקענס הןבן. םון די עסלעכע םענ אבער, װןם איך בין י8, דאכם זיך םיר, אז אונזער ה־גער עולם הןש נ^ך נישס אינגאנבן איבערגעלעבם דעם לעבםן בענדליק יןרן. אין דער 6ארל1ירנק־יס, װאם איך שפיר אץ אײניקע 6ון מײנע חברים, זע איך דעם בראך פץ אט דיןיץין• די נײע װינםן אין פ1ילן, אין װעלכע איך האב געהאס דאס םזל איבם ארײנבוםאלן, דערװעקן אין םיר דעם גל1יבן, אז עם װעם קיםען 8ן אינערלעכע נייסטיקע סטאביליזיריננ א1יך בײ די, װאס האבן דל יעבס* יפק פאר• ל1ירן זײער פעםסן ^נהןלם. — װען איך זע די לעבנספעלקײם אין ענערגיע, װ^ס עס װײזפ דער ױנגערער ליםערארישער ד1ר ד^, װעלכער איז א1י6געקומען אין דער בײס 6ון דער םלחםה און שפעםער, םאלם םיר אײן, אז ער איז וױ אייםנעקוםען פין דער םסכײע