Literarishe bleter · 1926-08-06 · 118 (6.8.1926) · p. Seite 511

511 ליטערארישע בלעטער 118 ץא פין ם:י 8 ב8שײד 8לע ■רןעלעםען, 8לע רעטענלשן, םלס װעלכע א־ך לעג. אלך קען דעמןלם נלשם גײן זוצן קײן שײגקײס, װײל שײנקײם איז ק1דם-כל קל$ר, װי יעדע 8רײד איז קלןר, און אלך בלן 86רפל$נםערם. װערם ד$ס שרײבן 86ר םיר 8 םיסל זלך אויםבואלןנםערן, גע8ינען דעם גלײצסםן און קורבססן װעג בו זלך און םםילא אייך בו 8נדערע. םנחם שםײם א1יף און רעדס דןס װייסערדלקע, אום■ שםרײזנדיק איבערן ביםער: - ןס װעל אלך א״ך קלןרער ם^כן. װען אלך האב ןנ• נעהליבן שרייבן ,זאװל רלםער/ האב איך געהאס ם8ר זלך 8 פרןןבלעם, םײנם, 8 אלנערלעכם, און דורך די י^נדלונגען 6ון דעם םענסש, װענן װעלכן אלך האב דערבײלם, ה$ס דןס ■רן• בלעם פאר םלר נעד^רםס געלעזם װערן. געםלרם הןןב א ל ך ג*נץ ב&װיסשזיגלק הןןב אלך דעם םענםש נעפלרס םון אײן םלםואביע בו דער אנדערער. $בער דער א 1 6 ן םון די8נדלען אלן יעדער סיםו&ביע הןןב איך 86ר אלם נלשט בוגעגרילם. 86רקערם: זײן האנדלונג איז 86ר פלר 8לײן געװזנן 18 8נסע פלעקונג, האם 6אר םלר 8לײן א6-1געדעקם דאס אומבאװוסם• אלן םלר, װאס קען װע־ן דער באשײר• דערלבער הןןב אלך אייך אלן .זאװל רלפער׳ נלשס געקענם דערגײן צי 6 הויכער םדרגה 6ון קלנססלערלשער אביעקםלװקײט: אלך בלן* דעם םענסשן בו6יל דאנקבאר געװען, האב אלם םערזענלעך בוסלל ללב געהאט, אז אלך זןןל קענען אלננ^נבן שםײ1 8( 8 זײם פון אים. נאך װײנל• קער אביעקםלװקײם, ד^כם זלך, האנ אלך בו דעם םענסש פון םײן איבסלקן װערק, דעם העלר םון ,נלגול׳, און איך האב םורא, אז ,קלנסםלעריש׳ װעס דער איבםלקער זײן נאך םער ,^■געשם&נען׳, װײל סוף-כל-םוף זענען ד$ס נישם קײן .קלנסט• לערישע װערק׳, נןר רפואוי/ ײ$ס אלך ארבעט אויס םאר זיך אלײן אין םײן אײגענער אסםײק׳ און דל שײכות בװלשן םלר און םײן דור, װןם דארף זײן דל שייכית בװלשן שרײבער און לײענער, אלז נלשם אווי דל .קינםם׳ װי ד$ס בשותםותדיקע װײםיקן און די בשותפותדלקע באםױגג בו געפינען א רםואה בו זײ. — װ$לס איר דןסועלבע םארשפרי^ אויף דער ײדישער ליםעימםור נצדל, און ז$גן, אז זי הןם םאעביעלע אויפג&בן ן — עם איז נישט קײן פראגע 6ון אנדערע אייםג&בן. עם די8נדלם זיך אין דעס. װ$ם מיר 6לײן זענען אנדערע. דורכ• בופירן 6 ש8רסע ליניע םון חילזק בװישן אונז און דער װעלס איז אוםםעגלעך שוין בוליב דעם אלײן, װ$ס אויך די װעלם איז 6ון אונז ב8אײנשלוסס. אויף װיפיל די ליםער8פור 6ון דער װעלם איז עםיש, ■ר$בלעם8םיש, ■יןןע^ג&נדיססיש, םענ• דענביעז אין װעלכן זין עם ז$ל גישם זײן-איז זי 6 אוגזעריקע. דערםןר $גער װעש אײדישער רײן׳קינססלער קײנם$ל נישם אויםהאלםן די קןנקורענץ פון 6 נישם־יידלשן, װײל ער קען די םלאכה נלשם, װײל ער םוז 6ריער י אוירײגיקן זײן בלום םון 6לע ב8צילן 6ון נביאישקײס אין ^נדערע 8זעלכע ײדלשע .חולאתן׳, ביז ער װעס דערגײן בו רײנער םרייד םים דער אופםיסלב&רקײט, בו רײנער שײנקײם. $ס איז ד$ך אין אונזער ליסעראםור 8 געװיסע בײם געמין 8ן אויםשסאנד קעגן ,אינסעליגענסישקײס׳, 8 אידן6ל-ז8ציע פון עם-הארבות, װ$ס ה$ם זיך גענוםען 6ין דער בענקשאשם בום אוםםיםלב6רן. װןם איז דער סוף דערםוןז ב8נקר$ם1 ני םיר מילן בי מיר װילן נישס — ם י ר ז ע נ ע ן ן נ ד ע ר ע, אין יעדע ■ר$כע ד$ם בו ם&רלײקןנען, װעם ברענגען בי 8קר$ב8סיק. רײנןי קונםס װיל די נ8םירלעכע רישםישע ב8װןגוננ, אין א1יב םען קען ד$ס נישס, איז שוין גלײכער זיך בי ש$קלען װי דער ספסע נײם ד^װנען, אײדער ■8כן 8קר81$טישע קונבן• ד8קס$ר. שםעסער א;ן ז8םלבזך .נײע בײם׳, 8רויסגעגעבן 6ון $ גרואע דעם$לםיקע יינגע - דרײ ק88יםלען ■'1 8 ס$עםע ,שװ&רבע רויזן׳. אין די ,נ$לרענע סונקןן׳,—ד$ם ליד .קדוש׳. נ$צדעם אין דל,ללםער&רישע ם$נ8םשרי6סן' די ■$עםע .תפלות׳, אלן •רבעס .ײדיש׳ - 6ר8גםענםן 6ון 8 ם$עםע ,שלםה׳. שיעםער געדןנט אין םילןסער, געשריבן 8 רײ בנלדער 6ון ק$ז8רםע-לעבן, זיך אוםגעקערס בי זשורנ8ליםסלק אין דער בײט, װען עם ה&ם זיך $נגעהויבן דער ײדיש־םוילישער ק&פף און די ב$יק$ם־ב8װעגוגנ. עסלעכע י$ר אינג&נבן קײן 6ערזן נישם געשריבן, ביז דער ■$עםע ,םיילן׳, װ$ס איז געװען ד$ם ערשםע געדרוקםע בלצל אין אױ 8רויםנעװ8קסן םון דער שםי• םונג 6ון יענער בײם. 6לם 8 סײל פון דער ושורנ8ליםםישעד ארבעם איז געװען *ויך קריםלק 6ין ײדישן סעאסער, און גע• ענדיקס ה$ם זיך עס םים אן אײגענער לינרעסס$ בי 8 $סע• רעסע ,הןנקא׳, װ$ס איז שסעסער אק ױארשע אויםגעסירס נעװ$רן• פ&ר דער פלחםה איז פנחם $םגעפ$רן אין דער שװײץ און םון ד$רם, נ$ך 8 די8לב י$ר בײס, קײן 8פעריק<. םיסנע• 8רבעם אק פ&רשירענע בײםוננען, 8ז־יםגע$6רן איבערן ל8נד, געהאלסן $6רסר8גן, װירער גע&רבעס אין בײסונגען, $בער קײן י$ין 1$ לנםער&רישער 8רבעם זענען שוין אלן 8םעריקע נישס געװען. אין 1915 א;ז 8יויס ד$ס ערשםע ניך .6 ריגנ אץ דער קײס׳ — 8 ז&םלונג פון 8לםן און עסלעכע שוין גײ• $גגעשרינענע ז$כן, אין 1918 — ד$ם בװײםע בוך - .ז&םר*, אין 1922 — .ז$װל רי.םער', אין איבם גרײס זיך בום דרוק נ1$ 8 בוך — ,דער גלגיל׳. $אגעד,8קס, $בער םיס 8 סרר ד^רבײלם 8זוי םנחם װעגן זײנע ליםער$רישע עם&שן, שםעלם זיך $■ און םרעגס: — איז װ$ס װילם איר ױײםער פרעגן! — װי קוקם איר א1יף ליםער8םיר בכלי? די ■יאקע װערם װידער $נגעשם$פם, ■אירויכערם. עם װערם געם&צם $ז1י, װ: עם װ$לם אים נויסנק געװען 8ז1י *רום בו געפינען דעם ענס&ער. — דער $נד,1יב פון ,ליסער&סור בכלל׳ איז פאר יערן שרײבער ד$ם> װ$ם ער 8לײן גים. הייםם עם - וזי קוק איך ד1יף םײן אײנן שרײבןז איז דער ענין *זא: אין די,יונגע י$רן, װען םען ניס זיך װײני.קער חשב1ן $■, שרײבס אען בלויז װײל עס א'< י$ 8 דר&גג בו דעס. א1יב ם<ן ם*כם זיך דעס$לס אפילו םע$ריעם, זענען זײ אייך נישם םער זוי ש1 ם או־םן ברוידקן ש&סן. שבןםער, װען ד$ס ברויזן זעבם זיך $■, װערס דער ענץ קל$רער, דערזעם םען זיך 8לײן. און י1יף װ:פ;ל א.ך זע ז:ך-א:ז ל:םער8םור סאר םיר: ד ע ר װ ע ג 6 ו ן פ ע נ ם ש ב ו ז? ך 8 ל ײ ן. א:ך לײקן גישם די ,רײגע קונסס׳, די שפ;ל ביל:ב דער שפ;ל, די שײנקיים בוליב שײנ• קײם. $6רקערס: איך סיל דעפ נחת-רוח 6ין ■ערםער, װ$ם ב&נקעם אױס דץ 66נס8ססישע אװ$רן א1יף די סעסלכער אץ אלך װ:ל זײן 8רוםגערינגלם םים $ס דער שײנקײם. אלך ה$ב ליב אץ עס א:ז ם;ר גוס סים ד;, װ$ס קענען ז;ך שפילן ם:ם שנלבערײ א1יף םעבל, םיס פ$רבן א1יסן לײװנם, םים װ$רס און קל&נג אין ■ערז און ריםס. אין סיל, 8< $ם די 8לע ס$רםען םון דער ,רײנער קינםם׳, 8ר1יסקוםענדיק םון םענסש, זענען דורן אינז 8 הםשך 6ון ג$סס שפילן זיך םלם דער װעלם. איך 8לײן $בער - בי עס אלז גוס $דער שלעכם אין םיר-קען זיך דערםלם נישם אויםלענן. א6שר איז עס $ םץ ײרישער 8ם8װיזם-$ס ד$ס מוזן $רײנלײגן סיסע כונ1ת אלן געשרלבענעם װ$רס. $בער װען א:ך קום בו דער פעדער, ד. ה.-בו ויך, זוכן