Literarishe bleter · 1926-07-30 · 117 (30.7.1926) · p. Seite 501

501 ליטערארישע בלעטער ־ח ז\ו איליא ערענבורגם כוליא כורעניטא •ינעיגזזעזס םין סנחם סי*קסער, 6*רל*ג .קײסיר-רינע״, 'יזןרסזנ 26*1, 390 ז. י• ראפאפארט , װארשע װערק םין יןןפילערן אײרןןיע. אין אין ד*ר אםתן, כוליא כירעניטן איז דער נרעםסער שןסן אין ביך, װאם טראגס זײן נאםען. ער איז נלייז א עיםעליקער 6ןרבינדער 6ין די קאפיטלען. ער איז נלויז א נישס 6ארשטענדלעכער גוגאנ נו םיםסער קול, בעת אין דער .נעשיכטע 6ין אייראםעס אונטערגאנג׳ איז דער העלד, דער בוריק עאלעבטער כורעגיס$, א טעסיקער םאשיניסט 6ין דער עעשסערערישער םאשין, װאס הײסם םיםםער קול. כוליא כורעניםא אלם קינםטלעריש װערק לײדם זײער שטארק אט םון דער אומנאסירלעכער םאסיװיסעט םון איר ה1יםט־נערװ. דעריבער 6ארם כורעניםא ארום אין שליחותן, װאם זײנע שילער 6אישםייען זיי נישש. ערשט 6ון כורעניטאם .עװײםער 6איבעסערסער א1י6לאנע', דערװיסן מיר זיך, װאס ער 6לעגס םון (װאם ער האט געדאר6ט טו;!) אויף זײנע רײזעם. און דעריבער איז א1יך אום6ארשסענדלעך און אוםנא• טירלעך, װען כורעניסא באגײם זעלבסםםארד א1י6ן ארינינעלן, צורעניסיש, שטײגער: דורך א םאר נײע שסיװל. מיר 6ארשטײען נישט םארװאס האם כורעניסא באדארםט םארענדיקן זײן לעבן, בעת ער האט נאך נארנישט געטון■ אבער םיט די דאזיקע שטארק־שם־רנארע פעלערן אםירי א־ז כוליא כירעניםא א שעםעריש װערק םון א גר1יסן םארנעם. ערנבירג האם אין אים נישט אנטדעקט קײן אםעריקעס, אבער די װיכטיקססע אםתן םונם בענקנדיקן װעלט• און• לןבנס• גע6יל *ים נײען םענטשן חאם ער א1יסגעדריקט םיט א גר1יסער קראםם םער געגאסיװ אבער א1יך אםט םאזיסיװ, אין דאזיקן *עשטערעריש-םוםיקן, טראגיש׳דורכגעגליטן באםרײעריש• לאכנריקן ניך• די איבערזענינג קען 6אירעכנם װערן *ו אונזערע איבער■ זענונגען םון בעסערן מין. כאםש עס שםירט זץ־ א6ט די איבע־זעצוננ םון רוםיש, און ם׳איז א1יך ערםערװײז *ו בא• 'םערקן א נישס םאסיקער װארם־גןבר1יך. עם טרעםן זיך א1יך םארגרײזטע װןרטער אין א נישט דערלאזלעכער ב1י 6ון זאץ• כ׳װיל דא ברײנגען א םאר בײשםילן *ו די אייסגערעכנטע איבערזע*ינג־6עלערן. ,יהידהשן שבש׳ אנשטאס .שבם יהידה׳, װאס איז דאך אננענוםען אין ײדיש. ,םסתמא דער6אר איז דאם, אין יענ;ם נעשיכססלעכן אװנט 6ון 25-טן םערץ 1913, אנד,1יבנדיק זײן לערע, דער טײערער כוליא כירעניטא צוגעגאנגען דוקי *י םיר׳. .קײלער-נעװעלב׳ אנשטאט .געםיזע געװעלב׳ ,ב להא• קאװ׳ אנשםאט .בילגאקאװ׳ זא נאםען סין א רוםישן פילאזאף). .קיעסין׳ װערם א־בערזעצט םיט ,םויל״װערים׳זז) .אייםמערקזאם דןרקלערם׳(?) .*ו אלע םערד• און• נישט . 6ערד . ססאטיען'(?• ,דער גאנצער ה1יף 6ון דער פארשעםטער, ס1ף כל ס1ף, װעכ• סערין׳. .ע6נסלעכע הײזער׳ אנשטאס ,שאנד־הײזער׳. .אלעקסײ סםירידאנאװיםש האם, נאך זײנע סענענאלישע נ*ח1נ1ת, נישט געקענם םער ארויסרעדן׳, אנשםאם .נאך זײנע סענענאלישע נצה1נ1ת האס אלעקםײ סםירידאנאװיטש נישט געקענם׳. אין דעם םרס זינדיקם דער איבערזעגער *ום םערססן. .אן עקלדיקע 6ליםיקײט, רוישיקז!!) אנגערו״ן קאניאק׳• .םיסםער קול האס םארנעלײנט אײנ*י6ירן םאר די, װאס װעלן איבערנײן *ו •ראדוקסױוער ארבעם וװאםז י.ר.), די חברםע נאזי• פאװא—איז גענוג(?!) םאר םאראלישער םראםאגאנדע׳. ,דאם דאס איז דאס ערשטע גרייםע רוסיש־ילדישן שריפםשםעלער א1יף ײדיש. און נאסש דאם דאזיקע בוך איז לתלוסין נישט דאם בעסםע 6ון ערנבורגן, איז עס דאך די באדײטנדסםע ערשײנוננ אין אונזער איבערזעצוננס״ליטעראסור םארן לעצסן יאר. איליא ערנבורג האט א סך ב1לםע םעל1ת און א6ט — קעגנזעגלעכע. ער איז, בלתי ספק, אײנער םון די קלוגסטע שריםסשטעלער *װישן דער יונגער אײראםעלשער ■לעיאדע 6ון װעלס• און לןבן־שסורםער, און גלײכצײטיק איז ער אויך אײ• נער 6ון די גרעםסע *יניקער. זײן *יניזם און זײן קלוגשאםט זענען אז1י ענג *וזאםענגעװאקסן, אז *ײםנװײז איז באםת שװער *ו לעק די בכלל שװערע םראגע: איז די קלוגשאםס א *1על־י1*א 6ון זײן גר1יסן *יניזם, אדער פארקערס, דער ציניזם זײנער שיײזט זיך 6ון זײן היםערטראפירסער קלונשאםם• ערנבורג איז רײך אין שעםערישן םארקאים (:אטש ערםערװײז שאםס ער ש1ץ אלײן א ערנבורגישן םארקאזם-שאבלאן, װעלכן ער קאםירם געםרײ) און איז א1יך ליריש אםאל ביז די *ארםםסע סענער. און די דאזיקע אלע מעל1ת האבן *ום ערשסן םאל זיך דורכנעבראכן א תעג אין צוליא כורעניסא. און דאם גים *ו פארשםײן דעם כאראקסער 6ון בוך. ערנבורג האס צום ערשםן םאל זיך אראםגערעדם 6ץ הארצן בריים, 6רײ, שפעדיק אין שסראםיק. דער6ון שםאםט די שװאכע פארבינדונג 6ון די קאסיסלען *װישן זיך. ם׳װאלם געקענם ארױסנעםען א סך קאפיםלען 6ין בוך אין סארקערם *וגעבן א סך, נישס ענדערני דיק דערנײ לחלוםין זײן םהות. םיט דעם ערקלערס זיך א1יך דאם, װאם פםעט אלע װיכסיקערע באשםאנדםײלן 6ון דאזיקן ביך זענען דורך ערנבירגן נאארבעם געװארן באזונדער, אין -- - —'־״ - — — - םונקטנװײז צו אארװירקלעכן. די סלחםה, די ריםלשע רעװאלוציע און די רוסישע עםיגראציע זענען סיסער, קינססלעריש׳בולטעי און סארקאסטיש שםארקער געשילדערס געװארן אץ ערנבירגס בעססע װערק, אין .דאם לעבן יון דער ס1יט םון ניקאלײ קירבאװ׳. אסילו די זעלםענע לירישע טענער םון נוליא כורעניםא (זײן סר1ים װעגן דער ליבע 6ונם קיםענדיקן םעגםשן, זײן באגענעניש אייפן גאס םיטן װיגעלע-קינח זענען אין דאזיקן בוך דןרה1יבן אין קורנאװם לינן (װי נכלל אין דער דאזיקער םאנוםןנםאלער םיגיר 6ון א נײעם אסקעם״סי■), צי אן ערנםם אין צארםקײם, װאס גרעני*ן םים רעליגיאזיסעט. כורעניםאם קונסם-קייטיק און ק־נםם-םעאריע איז פילשסענדיק א1יםגעב1יס אין זײן ביך .און םונדעםסװעגן דרײם זי ױך פארט׳. כירעניסאם 6ארניכסנדע קריסיק 6ון דער אײראפעלש־אםעריקא• נישער לעבנם׳קולםור האם א1יך געםינען א פולקאםען א1יסדרוק אין ערננירנס .געשיכסע 6ון אײראםעס אינטערנאננ׳. דאס דאזיקע לעצםע בוך איז 'אײגנםלען אביםל א םאר• שפעםיקסער ס1ף 6ון כיליא כורעניסא, אדער ריכסיקער א פארנעםןרונג 6ון כוליא כורעניסאס גרעםםן 6ןלער. דער העלד םון דאזיקן נוך סוט דאס, װאם כורעניםא האס געדארםם םון ל1יס זײן גאננן םהות: ער פארניכםעס אײראיע. נישס אום• זיםם זאגס ערננורג אין דאזיקן בוך, אז דורכלעזנדיק כיליא כורעניםא האס זיץ העלד באגרי6ן זײן א1יםנאבע: *עשסערן