Literarishe bleter · 1926-07-23 · 116 (23.7.1926) · p. Seite 479

479 ליטערארישע בלעטער 116 ז1א דןזיקע חכםים, און *ען יןןר נןך שלום״עלינםס ג1ים הענגס ער זיך ןןן אויף אים *לם 8 .רבר/ סראכס-אויס װעגן אים אוםדירדיקע םעשיות װעגן .פארל^זן 8 גןןרד׳ עוליב געשעסש, װעגן 8 ,ס*לנער רבי/ סשעפעט אים ןן עעעס אן עם־הןרעישן פסוק, װןןם 8םילו צו .סביה דעם םילכיקן׳ קלעפם ער זיך, װי 8ן 8יבעם צום ײ8נם, — און גײ לײקן אים?פ, 8ז ער איז 8 ליגנערז גיי דעם עולם הײםם דןןס, אז ם׳בןװײזם אים ׳״ליםיעריכםען םון דער ,אינםיםער' זייס. עס װערס איגט םארענדיקם אין דרוק ,דןס של1םיעליכם• גוך׳, װו דורן םענסשלעכע דןקיפענכן און אינםיםע שריםסן װערם גאלויכטן םײן מאגם לעגן, אינערלעך און אויםעולעך, מיסן ליכם םון א ם ת, -און ערשם דן װעם מען קאנען ס״ל• װייז זען, װי שײן ער הןם געלעגט, און װי אוםגעלוםפערט עם איז די םןרשטעלונג סון געװיסע פארשוינען װעגן זיין לעגןו עס איז 8 הארגװײטיק םאר םיר או, םאר םײנע קינדער אי, 8 ש$נד םאר אונזער ליטעראסור, װןןם גירט זין םיטן נן• םען ,שלום-עליכס׳, אז 8>8 סןןרס ,מעמוארן׳ װעגן שלום-עליכם זןןל עוגעלןןזס װערן גי דער עםנסלעכקײט. 1יי״יערק, 20-טן ייני 1926. מאקם עריקס בור ראמאן אוז נאװעלע״ ע ר / װ א ר ש ע בײ וי ײדן געת דער ציד־יםער דיעלםס סינם 16-טן י. די. און װ$ס איז בײם ס1ף םונם רןןזיקן יןןרהונדערס ס^רײניקס נע• װןרן אין דער געשט^לש 6ין דעם ,םעשרי־גיך׳. שסערק שכיגס זיך דערבײ אויף דעם א1יך שסײנשנײדערן ב^װוםסן 86קס, װןס אין אײניקע פתב-ידן זװ: דער םינכענער פתב יד נ. ססו, יער קןרעקם #פענהיים 1706 און דעד פ^ריוער פתב.ידנ.58וי פון די יןןרן 1:79—1580 זענען אויםגעהים קלענערע אין גרע• סערע זאםלונגען םון םעשיות, װאס זענען שפעטער ארײן אין דער באז,לער אויסג$בע םון י. 2סױ. ם. ע ו י ק גאגרעניגס זײן שןרשונג און גאשעםטיקס ז־ך דער עיקר מ ם דער!#פלזנג םעשיית, װןם איז גוגויסגע• שסעלם ארום דעם י$ר 1580 ם ן דעם דייםשן ייד יגחק רייסלינגען נםינכגנער פתב.יד נ. 100י. ער קומם דערביי גו פןלגנויקע אויםםױן: א) יגחק רויסלינגען איז געװען בלייי 8 ק 8 ם י ס ם 0ון וי םסרשריבעגע דורך אים מעשיות. ער הןם זיך אבער נישם באנוגנם בלויז םיט איבערשרײבן דעם סעקסס, תעיק עי ה8ש נענוגס, נןר ער ה$ס $םטמ$ל א1ין שס$רק ג ע ק י ר ג ם די םעשיות. ב) דער םעקסס, װעלצן רױסלינגען הןס גענוצס, שםןלט ם$ר 6 ,םעשה-בוך׳, װןןס איז דערשינען נןך פ$ר דעב יןר 1580 און װןם איז נישס םער אויםגעהיס. ג) דןם םעשה-בוך אין זײן ב$זעלער געשס8לם (1602,׳ איז דןס מערק פון א ײ ן רעדאקס^ר(0, 8 װערק פון אײן פ ע ר ז ןן ן װמם ה$ש נישם ק$םפילירם םארשידענע םעשה• ביכלעך, נןר װןם הןס אלײן איבערנעז,גם די תלםודישע לעגענדן, גח^סענגעבונדן םיט אנדקךע לעגענדנגיקלען און גוגעגעבן 8 רײ םעשהלעך, װןם הןבן פינדלעך קורסירס אין א1י0גודי8לסן זיך און זײן גרייסע םפםילי^'... ם י ס פ ב 1 ד — ד$ס איז געװען דער גרונם*שסריך אין 8לע זײנע ריסנדלונגען פים זין 8לײן און םיס םענםשן, דןם 6יז געװען דער גרונט• שםרין םון זײן כאראקםער. װײניק םענסשן אין קיעװ הץבן געװוסם זאויסער עםלעכע גןר נןענטע םרײנטו, אז םײן ס^ן הןס אין 8 נײם םון נוים גײסװײליק דורכגעפירם 8 גע• שעסםלעכע של חוח סאר דער געזעלש^םס .י8ק$ר' - און נישט אין קיעװ, נן־ אין םוןסקװע. װײניק םענםשן דיןבן געװוםס, אז דורכן אינזשעניער שלםה לוריא <רער הענרענשער אינער• זעגער 6ין הײנע און שסעסער ק עװ<ר ר$בינער), װ$ס איז געװען דער םמםעםפסישער קאנםסריקםןר םון דער געועלשאםט ,עקװיסעבל׳ אין רוסל^נד, ה$ם שלום־עליכס ג$קוםען 8 גרויסן אנ^נס פון דער זעלבער געזעלשזםש םארן .קול םבשר׳, און ם$ר דעם געלס, גיזןסען סיטן געלש, װןס ם־ר הןבן ב#קום<ן סיןרן ר ע ש ם סין םײן גירונג, ה$ם ער עס ארויםנעגעבן אין אדעס, אין 1892, דעם .ק1ל םבשר׳. די ג$ס־םענםשלעך הןבן ד$ם $נער, װײזס אויס, דערשםעקש, און עם זעגען מסתמא ב8ש6$ן געװ$רן לעגענדעם םים םעשיית לויס ז י ע ר השגה און לוים ז ײ ע ר געשםאק - או, $ס קוםם אײנער 0ון די אויפז ראנד פון ״װעגו אלט-ײדישן ד ״ ר י• ש י פ ׳\1. װעגן דער אנטשטײאונג פונם ,מעשה־בוך״ זינס ם. שםײנשנײד^ר אין ם. גרינבויס. װ$ס ה$בן זיך (דער ןרשסער ם״ס 8 י$ר 65 און דער גװײםער םים 8 י$י 55 גריקי נ.ןשעםשיקש םייס דער װיםנשאםםלעכגר א1יםש$ר שונג םונם הויפםװערק 6ון ד*ר 8לם-יירישער ל ס^רססור, פון דעם ,םעשה-בוך׳, זענען גו ם^רצײכענען קוים גװײ פ$רשער, װ$ס ה$בן םיט רער נויםיקער וויסנש^םסלעכער גיגרײםונג ם$רסנעזעצם די ם$רשונגען פון די דערם$נסע געדערנםע, װ• ש ם ע ר ק (יע יױן ײעיק: -81661 ת116ם15נ161)-.1)0ן 016) (1928 .\׳ו/ .ב .!)!חסז7)—מ96חע2)56ז156) א.ן םסקס ע ר י ק, װ$ס גיס $פ 6?^זינדער קפפיםל םון זײן זו<רק םפר ד,ס .םעשה־בוך׳. די דערגרײכונגען אויםן ו$זיקן געבים זענען נישש ק־ין פ1יגלדיקע. און ם^ר רער ײנגער ,יירישיסםיק׳ בלײבם נ$ך א םך אויפגוםון. מ. עריק חורש איבער נ$ך ש.ערקן די עםװ$ס םןל8נכ$לישע $םש6צ>נג, ,או כיר זענען סוףיכל־םוף נישט מײם $װעק םון שטײנשגײרערם אין גיינבויםם ס$רשונג?ן װענן דעס ^נסשסײן םון דעם .םעשה בוך׳, און םיר געםינען זיך נ$ך $לץ אין דער װ<לם םו, השערית. דער װיכסיקםסער א1יםשו 6ין שסײנשנײדערן איז געװען, װ$ם ער ה$ס דערװױן, ד$ס וי עלסססע ב$װוססע אויסנפבע םינס ,סעשהיבוך׳, דהײנו רי ב#זעל,ר אויסנ^בע םון י. 1602, שםעלם גישם ש$ר דעם עלםסםן סעקסס. שסײגשגײדער ה*לט, אז ד$ס םעשה-בוך איז אגםשטאנען אין די לעגסע דרײ י$ר• גענדליקע םון 6 >סן י• ד< ש ט ע ר ק גײם אין זײגע $נ$ליזן $ שריס װײטער און ער רערם װעגן א ,םעשה-ליםער^סור׳, װ$ם ה$ט זיך נעשפינען