Literarishe bleter · 1926-07-16 · 115 (16.7.1926) · p. Seite 471

471 ליטערארישע בלעטער 115 תא ו ו ע ן ער װעס קימען אורײסן א1יף א װײסן אײזל — אין 8ז די קאנסטעלאציע איז געקומען, זענען צענסליקער ײנגעלײם אויםגעשםאנען םון דעם װילן 6ון די שטעין און פראקלאמ־רם זיך אלס משיחים, און נישס אנרערש איז עם געװען מיםן געקרײציקסן ייננן םענםשן םונם גליל. און די עװאנגעליע דער• גײלס, אז ער האט געםון דעם אדער יענעם שריט, בכדי ס׳זאל דערשילט װערן דאס, װאס ס׳שטײם געשריבן. װו איז דען גע־וען נעשריבן? אין די שםערן. דאם עװערסישע געבים איז אלזא דןןם געביט 6ון םראבלעמאסיק, דאס אלץ, װאס איז א רעטעניש, װזןס הארס אין שסום;ר םראנע, סעזאם, צו װעלכן מען האם םארלארן דעם שליסל, — און אלן דעםדאזיקן געביט גיאבט זיך אדײן עװערס םיס דער לײדנשאפם און ענטוזיאזפ 6ון א צסנת־פענח, וואס גל1יבט, אז ער הןןס געםאקם דעם אמח םאר די הערנער, אז ער האס געםונען די לעזונג, די אײנציק-מענלעכע לעזונג דעי דאזיקער לײדנשאפטלעכער און גלויביקער ענסוזיאזם איז אײנער 6ון עװערםעם סיםפאסישססע שסריכן. זײן ענס6ער איז נישט אלע םאל דורנגעםראכט, אבער אלע םאל או־םשעםנדיק; נישם אלע םאל באפרידיקם ער, אבער תםיד אױ ער אריגינעל, שארפזיניק און אינסעיעסאנס; ער קוםס ם׳רוב אומגעריכס אוןי פאראדאקםאי, דאך םאכס ער נישס, װי דער ר1ב סאראדאקםן, דעם אײנדרוק 6ון א שפיל םיס װעיסער אדער געדאנקען. דער שטאף 6ון דער םראגץ, פונם עװערסישן פראבלעס, זענען ענםװעדער אלםע, אייםנעלאשענע גלײבענישן, 6ון װעל5ע ם׳ם־ילם אונז אפ א תהים םון דור1ת, און םאר װעלכע מיר האבן לאנג פארלארן װעלכן ס׳איז םארשטענדניש — אין דעם 6אל איז עװערסעס סעםיקײט ראמאנםיש: ער רןיססאװרירס די סארלאשענע רעסענישן, םארםולירם זיי אויםםנײ, באמיס זיך דערװײזן זײער מציא1ת אייך אינם הײנסיקן לעבן,—ענטװעדער זענען עס הײנסיקע, אדער תסיד אקסועדע 6ארװיקלנע און םונקעלע םראגן םון דער םןנםשלעכער םסיכיק. םון דאנען איז אר1ים דער שםורעם קעגן עתערסעס שאםונג - םון דער סעםע, נישס פון איר קינסטלערישער רעאליזירונג— װאס זאגם באלד עדית 6ון דער קלײנבירגערלעכקײם םון די ,אנסיעװערסיסטן׳. װארים זײן םעמע איז דאס פםיכיש-אומנאר• ם-.לע, דאס סאי־ױערסע, און ב6רם דאס עראטיש םארװערסע. אין אײן סראכספולער נאװעלע באהאנדלט עװערם דאס פראבלעם 6וי סויםן־שענדוננ; אין אן אנדער-די פם־כ־ק םון סעקסועלער און קינססלערישער איםפאםענץ; אץ א דריםער-דאס פראבלעם 8ון םרידלעכן געשלעכסלעכן צוזאמענלעבן 6ון אן אלטן מאן און א קינד; אץ ,דער שפין׳ נים עװערס אן אויסשעפגדלקע אפהאנדלונג נ שט נאר 6ון די יםורים 6ון היפנאפישן װירקן, װאם ברעכם דעם װילן און די אינדױוירואליסעם, נאר א1יך דעם זיםן תענוג, װאם מישם זיך א1יס אין פײן. די עװערסישע סעמע איז אלזא דאם פסיכיש־קראנקע, סםעציעל דאס ער>.ט*ש• קראנקע. םון דעם דארף זײן דער פ1על י1צא, אז א1יך די קמסט, װאם ש לדערם אזעלכע קראנקע, םערװערזע דערשײנונ• נען אי*קראנק, איז שעדלעך׳ זי איז א פראדוקס 6ון א 6אר• װילדעיסער 6אנשאזיע. נאך נישס אנהײבנדיק דיםקוסירן, דארף מזן פעססשסעלן, אז ליידער האט די װירקלעכקײס, די תקוםה 6ץ די לאנלריס, םון די מיליארדער־זונדלעך אין סשיקאגא, 6ון די םאדאװסקים, 6ון דל הארמאנס ש1ין לאנג איבערגעשסיגן די פראדוקםן פון דלר עװערסישער םאנםאזי^. און װײסער דארף דעיסאנס װערן, אז געװיינםלעך שילדערס די ליסעראםור אדער נארםאלע מענםשן אין א נישס־נארמאלן, א1יםערנעװײנלעכן פעריאד םין זײער לעבן, אדער קרענקלעכע, לכתחילה נישסנאר םחבר איז .דער װאםפיר׳ פארװאנדלם געװארו אין א ראםען• ראםאן. די םעל1ת 6ונם .װאצפיר׳ דאיף מען זו5ן א1יף די זײסװעגן, ק1דם>בל אין דער םונאנדעראיבעסונג 6ון דער עסיזא• דישער סיםואציע. זי איז א פסיכאלאנישע, און דאם נײס, װאס עװערס האם ארײנגעבראכס אין דעם ליםעראסור-פסיכאלאגישן םעסאד באשםײם ע ר ש ם נ ס אין דעם. װאם בעת 6ריער האם מען זיך באנרענעצט מיםן ססיכאעאנישן אנאליז 6ון דער םענטשלעכער נשמה און םון אירע אינװײניקססע נעשעענישן, שפרייס א ם עװעים א1ים א1יך אייף דעם א1יםערלענן געשעע• ניש, די א1יסערלעכע םיםואציע. נישם די נעפילן םונם צוקו• קער װערן געגעבן; די פסיכאלאגישע אנםװיקלונג װערם פאר• ועצס אינם נעשעעניש ני6א_ װי ס׳װאלס נעלעבס אן אײגענעם לעבן, װי ס׳װאלם געהאם אײגענע דינאמישע געזעצן• צװײ ם נ ס, — דאס איז םענלעך געװארן נאר א דאנק דעס, װאס עװןרםעס סםיכאלאנישע דערשײנונגען װערן רעגירס• אין קעגנ• זאץ צו דער נאםוראליספישער שול, נישם דורכן דאזיקן פייג• ציפ, װען אײן םיבה רו6ם אר1יס די אידערע, נאר ל1יסן פרינ• ציפ 6;ן אן אײגענער 6אסאלער באשטימונג, װו דער ם1ף איז לכתחילה געגעבן, און צו איפ קײםלס זיך די אנסװיקלונג• אז1י ארום ניש עװערם די סעלעאלאגיע פץ סיםואציעס, צי איז עס די פפיכאלאגיע 6ין א שיף, װאס װערס געטריבן םון אײן פארם צום אנדערן, םחםת ם׳בושעװעם א1יף אים דער געלער ם1ים, און ס׳לויפס צו א סונקעק און 6אסאלן ם1ף; צי א ז עם די באשרײבונג 6ון אן אקסן.שלאכס, צי סון א םעקםיקאנישן סאנץ; אוםעסום צאםלם זיך די סיםואציע אין די נעצן 6ון דער אײגענער פרעצעםס־נאציע. םיםן 6אםאליזם םון דער פםיכאלא• גישער אנםװיקלוגג דערנענסערם זיך עװערס אסמײםםן צו דער צואה 8ונם גר1יסן פא, דא געװינם ער םאכס, װארים םעלעא• לאניע איז םאכס סאקע צוליב דער געגעבנקײם 6ונם ם1ף׳ אס איז די װיצסיקססע סיבה פון דער געװאלדיקער סוגעסטיע סון עװערסעם קינםסלערישן מעסאד. אין דער םיםואציע אינסערעסירם אלזא עװערםן ה1יפט• זאכלען איר פראבלעםאסיק, ס׳איז כאראקסעריםטיש 6אר דער גאנצעי ריכםונג םון זײן קונםס. עװערס האס א פראכםפיל א1יג; א6ילו 6ון רײן-רעאליססישן שסאנדפ־נקם לעבך זײנע סיפן, זײנן סביבית, א שסארק בונסן לעבן. און דאך גײםיזײן קינםם פארבײ דעם יחיד, זײן אינדיװידועלן לעבן, דעם סיפ, די סביבה, דעם םלאנםער 6ין דער אינםריגע — זאצן, װעלכע זענען אז1י עיקרדיק בײ פארערן, — װארים זי איז פארקיקם, פארשון אין דער פונאנדערארבעסונג 6ון א באשסיםסן פראבלעס. לעבן דןם הייפשפ־אבלעם, ,דעם װאש.י.־יזם/ באםראכס עװערם כלאחר־יד א רײ אנדערע; םא:כע באהאנדלם ער םנאב־ש נישס־ א1י6ריכשיק אץ גרינםאוים 6איש; אז1י צ.ב. װעגן די םיםסישע אײגנשא6םן 6ץ אײדעלע שםײנער; ארער די בײיםע, אריגי• נעלע, אץ דאך קינםסלעכע סעאריע 6ון םאדאםיזם. מאנכע װ־דער אז1י ם־ף אין אויסשעפנדיק, אז זײ קענען רו?ק איבער• גיץ אין דער װיסנשאפם און. װעין א באזע 6אר גרינםלעכע פארשונגען, אז1י צ. ב. די פראכשפולע דעפיניציע פונם זין 6ין אסםראלאניע. אששראלאניע, זאנם עװערם, איז געװען א װיסנ• שאפם, אן עכםע װיםנשא6ש, װארים םען האס אין איר געגלויבט, װארים ל1ים איר, נישם ל1ים די אםתע פןקסן, האם מען גע• שיכםע געשריבן און נעשיכםע נעםאצם. זל איז געװען אן אםתע װיםנשאסם, װארים איר צוליב האם םען נעפעלשס דאס לעבן, און האבן די פאקסן נישם געשםיםם, זענען זײ, די פאקסן, געװען די ליגנערס, נישש די אםםראלאגישע געזעצן• א1יף די שסערן איז געװען נעשריבן, אז םשיח ד א ר ף קוםען אץ