Literarishe bleter · 1926-07-09 · 114 (9.7.1926) · p. Seite 451

451 ליטערארלשע בלעטער 114 .ז א ןןנערקענענדיק די םןרזיכסיקײס אין דעם ערנסס, װ$ס צאראקסערױירס ם, עריקס אנאליזן, קןן איך פונדעססמעגן נישס םספים זײן *י זײנע א1יספירן װענן דער סעשה בריעה וזיםרה. אויםן סםך סין די עװײ נסחאות םין דער םעשה, װןס װערן גענר*3ס פון עריקן <אײן װערסיע לויס דעס םינכענער כתב-יד נר. ססז םון י. 1580 אין די עװײסע לוים דער װענע■ עייןנער אויסגאנע םון י• 1597), קום איך ני דער איכערנײ■ גוננ, *ד• 1) די װערסיע םון י. 1589, װזןס איז םארשריבן םין יבחק רײםליננען, א באארבעסונג םין אן עלםערן סעקסס, ױןןם באלאנגס נ$ך בו דער ם י ס ל ון ל ס ע ר ל ע כ ע ר ש ם י ל■ ם * ן ת ק י ס ה. 2) יבתק רײסלינגען איז בלויז א בזןןןרבעסער (אין נישם דער םחבר) םונם שםילם#ן*סעקסס און דערבײ 8 ג#נץ<אוסגעלוםםערסער באןןרנעסער. 3> דער װענעביאנער נוסח םון י. 1597 איז א באארבע■ סוגג םונס אורםעקסס און סראנס דעם שטעמפל סון דעם םסיל וסןסאם) םון א איבערגזןננם״בײם בװישן דער בװײטער אין דריסער תקיםה םון דער ןןלס״ײרישער ליםעראסור זםארגל. םײנע אויסםירן װעגן דער סכעמע ם#ר דער געשי5סע סון דער אלס-ײדישער דיכסונג). 4) דער שםילםאן־סעקסס, װאם האס געדינט אלס באזע םאר בײדע שפעטערדיקע באארבעסונגען איז נישס געװען קײן אריגינעלןרן ס׳קאן זןבער געםאלס זײן, אז דער שעילםאן האס אץ זײן םוססער דורכגעםירם א רײ ענדערוננען, ױי ס׳איז געװען דער פנהג בײ די ײדישע שםילפענער, װעל• נע םלעגן םזןכן זײערע םוםםערן װי ם׳נישס איז .ײ דיעלןך׳. _ און אס די ראיות, םיס װעלצע איך שסלץ אונסער םײנע אויסשירן: אדןןנק דער אוםנעלומםערטקײס םון יבחק רײסליגנענם בןןארבעסונג זענען אין זײן נוםח אויםגעהים א רײ שםורן םון דעם עלסערן סעקסם און עם װײזס זיך ארויס, אז רייסליננען האם געהאס םאר זיך א רײם־דיכםונג םון א שפיל• ם א ן. ם. עריק געםינס אין רײםליננענס װערסיןי בלויז א ײ ן ם א ל א רײם און האלם אים פאר א .סראדיביאנעלן סעצנישן רײם.אױסדרוק', װאם חזרס זיך איבער אין אלע ילדישע ראםאנען דער רײסלינגען־סעקסט אבער םארםאגס אין דער אמתן א חוץ דעם געגראםסן סוף םער װי 12-10 רײם־פארלעך; אם א םאר בײשםילן. .דש ער םיס אויערם יםר ר י ד ס דש ער זײן װילן דרײן גיבס איך װיל םק דש עש םים גרושר ערן ב י ג י ס ׳ ״דא ליש זיםרא אײן גרושן זיפבא אין זאך יי *1 (.מ8) דא זגס ער: איך װעלם נאך איץ בעם (•בקשח) אן דיך הין (•״״{) .אונ׳ װאלס אים די סוכסר אבר ניס ג ע ב ן אונ׳ זולס איך דארום קוםן אים מײן ל ע ב ן ׳ .דא ער הײם <קאם) אין זײן ק ם י י (•ז־תז״ו) דא םריבער יײן ייײ (•ז־מ״ז״ו[)' .דא װאושס ער נים װאו ער ו ו א ר (•״זױ) ער שריא אופרדי (•ז״ןזז־״ז;)' .אונ׳ װאלס זײן הענד ו ו ע ש ן , אונ׳ װאלם אויך ע ש ן ׳ .ער תאלם םין דיר ניס נ ע ב ן בײא םײנום ל ע ב ן. בלוםרשס באנוםען די געשילדערםע ריםער־װעלט. די םסיצאלאניע האס זיך ערשס געביסן אין 16-סן י׳ה און דאס בװײסע פאל ארום דער הןלסס 6ון 17.סן י׳ה. פיר באדבן בװײ קלאסישע װערםיעם 6ונם ײדישן ארםוסראפאן, װאם אילוסםרירן אונז זײער בולם דעם ערשםן םסיצאלאגישן איבערבײם. בײדע װערםיעס םסאםען םון דער ,בירגערלעכער תקוםה׳ ד. ה. סון דער בײם בװישן 1650-1500: אײן װערםיע איז א ,בענקל״געזאנג׳ א1יף דער ארסור.סעפע און בײלס אינגא:בן 23 ססראסן בו 8 שור1ת (בעת די ,ײםערלעכע׳ באארבעסונגען בײלן בו אײניקע סויזנםער שורותז; רי בװײסע װערםיע װידער איז א ו ר א ז א י ש ע און שםעלם םים זיך שאר א כאראקםעריססישן בײשםיל, װי דער ריסערלעכער רײם• ראםאן װענן א העלד 6ון דער ארםור־זאגע איז םגילגל געװאין אונסער דער השפעה םונם .בירגערלעכן פאסאס׳ אין א קיר• בער נאװעלע <םעשחלע) אין פראזע. <בײדע װערםיעס זענען איבערגעדרוקס בײם םיף פון ל. לאנדויס ביו ת״״״זז^״) א שאד, װאם ם. עריק האס זיך נישם אפנעשסעלס גע׳ נויער א1יף אס דער אנגעםערקםער ןװאלוביע, עם װאלש א ששײגער זײער א־נםערעסאנס געװען בו םאכן א פאראלעל םים אן ענלעכער עװאלוביע סונם ארטור-ראםאן אין דער דײסשער ליםעראםור. א1יך דא איז דער םיסלאלםערלעכער רײם־ראסאן **881018;^\״ (דאם םוםסער פינס ײדישן .ארסור״ראםאן׳) אין םשך 6ין 16־סן י׳ה פאיװאנדלם געװארן אין א פראזע־דער• בײלונג ארער אין א קורבן .*ענקל ■ געזאנג׳ (פארגלײך .(19 .ק8מ18מסא״11ס8)מ16> ס)1{ס111ס0 :סש11611ג .}־) עריקס אנאליין סײ לגבי דעם בבא־בוך, סײ לגבי דעם ארטוריראםאן װאלםן א1יך געדארפס 6ןרסיםם און דערגאנבס װערן אין דער פאלגגדיקער ריצםינג: אין בײדע שאפונגען איז שאראן א גאנבער א1בר פיןאריענסאלישע םא• ס י װ ן (בצלל איז דער גאנבער סיפעסנאסוראליסםישןר כאראק• סער פין די ריסער-ראםאנען א םתנה פונם םזרח) און דאס איי זיכער געװען דער װינםיקססער 6אקסאר, װאס האם בוגעבויגן בי זיך די א1י6םערקזאםקיים 6ון די ײדישע שפילםענער און זײערע בוהערער, א1יב די 6אבל• און לעגענדן״װעלס פין םזרח האם בײ די ריםער אויםגענוםזן א דאנק איר עקזאםישקײם, איז זי אויפנענוםען געװארן 6ון די אייראפעלשע ײדן װי א גרוס סין דער אלםער הײם, װי אן אײנענער געװיקס. װי גע• זאנס: דידאזיקע בוזאםענהאגנען םוזן ערשס גענױער אױסגעפאדשם װערן, םײן אינסואיביע דיקסירס םיר, אז םיר האבן דא א װיכסיקן שליסל, כדי װי געדעריק בו פארשסײן די עלסססע תקופה אץ דער ײדישער ליסעראםור. ודעגן ״מעשה בריעו־ז חימרה״ ט. עריק זאנס, אז ,םעשה בריעה וזיםרה׳ איז .אפשר די א ײ נ ב י ק ע ײדיש״סײםשע א ר י ג י ג ע ל ע ראםאנםישע נאװעלע׳• װענן דעם םחבר פון אס דער נאװעלע קאן ער נישש דערגײן קײן םאלק און ביענגם א רײ ארגימענסן, װאס םץ זײ קאן שונקם אז1י געדרינגען זײן, אז א) י ב ח ק ר ײ ם• ל י נ ג ע ן (א דײםשער ײד, געלעבס ארוס י• 1580) איז גע• װען דער ם ח ב ר פון דער םעשה-װי דער היפוך דערשון, אז ב) יבתק רײםלינגעז איז געװען בלויז דער ק א פ י ם ס פון דער נאװעלע. מ. עריק באניגנס זיך דערםים, װאם ער שסעלם בענויף די ראי1ת פאר און קעגן דער םחברשאשם פין יבחק רײסליננען האלם נישס 6אר םןגלען בי אנסשײדן די פראגע.