Literarishe bleter · 1926-07-09 · 114 (9.7.1926) · p. Seite 450

114 זא ליטערגרישע נלןטער 450 ר$סור. 8ז$ ירעצםיקע דערדײלונג וױ ,ױד*' װןלס געקןנס *נגעשריבן װערן סו; אנ*סןןל פר*נס. ס׳איז בצלל פארןן *ז* כ*ר*קסעריססישע ענלעכקײס פונס שאפונגס׳סרןעעס צװלשן דער סרןנסישולע סיס א6*םןשון. דן ל1יסערע קעגיגרײך און אינסעלעקם. די *לנטויציע 6ון געדאנק. קלןרקײט. םיט דעם אינסערעםאנםן אידעען־סעריןד פארענדיקס אסאסאשו אן עסאס אין זײן אײנענעם שאפן אין פארענדיקס א8שר אן עסאס אין דער גאנבער ײדישער לןםעראםור. װײל אסאסאשו האס בו דער אידעישקײם א1י6גערו#ן א גאנבע גרוסע פון אונזערע בעססע דיכסער אץ אסעריקע, װאם הןןנן זי.ך ןןרוס אים גענוםען גרוסירן. ד$ס איז געװען א םין פארעטאפ בי $ נײעי 6איז 6ין זײן װײםערדיקן ש*6ן. און סין דער דןוזיקער אידעלשער רי1יך. צו װעלכער ער איז א1י6געג*נגען װארפם ער איצס םים זײן נײעם רןםאן ,סאסן' אלבער א בריק צו דער נעבולרן-װערנדיקער נײער װירקלעכקײט, צו דער נײער װעלס*ןנש1יונג צו װעלכער ם׳פירט װײםער דער װעג םון 1863. - דער װעג 6ין 1863 ביז 1925. העלדן. און דן װערם ןסאםןשי אײנגעװעבס אין געװעצ םון אידעען• יעדער קלענערע דערצײלוננ, סקיץ סראגט ש1ין א1יף זיך דעם ב1לסן שסעםסל 6ון דער אידעען־װעלם 6ון װעלכער ער איז פארבאםס. און זײן *רןבלאזן זיך אין די גרןןבנם םון אידעלן הןןם אים ןוננןהויבן אניםל פארפירן פון דער קינטטלערישער קריס• סאליזירסקײם, צו װעלכער ער האם דערגרײכס אין זײנע קיע־ נערע דעדצײלוגגען, װןזם א1יף דער א1יבער6לאך פון דער װירקלעכקײס, דער 6*רפלןןנםערטער לאבירלגס םון אידעען הןןם זיך אין אלם *רײנגעז1יגן אלן לײב, אין די א1יגן, נישם איבערלןזנ• דיק קײן דיםםאנץ פאר סערספעקםױו. דערלבער האנן זיך נײ אים אץ אײן רןןם*ן אין .1863' צוזאםענגערלקם *זעלכע קןז• לןםאלע 6יגורן, װי םשה העם, נארװלד, באקינין. און זענען *רויסנעקוסען פארהעלסנישפעםיק נישס םער װי סכעםאםיש. דער אידעען־קולם םון זײן ש*סן פאר די לעצםע יןןרן ה*ס סײלװײז פארםלײצס זיץ קינסםלערישע אײגנארםיקײם, זײן בולסקייט, זײן סקולססור־םעסיקע אויסדדלקלעכקײם. און נןןר אץ די צװישגם װ*ר£ס ער זיך דורך פי.ס עסלעכע קלענערע דערצײלינגען, װןןס גיבן * בלענד םים דעם שם*רקן םעכסיקן אפאטןשו און װדם דערםאנען אונז אין די בעםםע זײםלעך םץ דער ערשטקל*סיקער אײראסעלשער ליסע* אויפן ראנד פון מאקם עריהם בוך װעגז אלט־ײדישן ראמאו אװ נאװעלע ד״ר י-שיפער / װארשע אין דעפ א1םן, םים װעלצען אליהו בחור ב**רבעם דעם פרעםדן םוססער: ער שםרײכס א1ים א6ם ג*נצע עםיזןדן םין די ריםלר• לעכע *װאנסױרן אין רוקם**רוים אץ ם*דערגרונם בלעריײ קאםישע סצענקעם, ניצנדיק םיס * ב*זונדערער נ*םרידיקינג גי*בע םאלקס-װערסער. װ*ס דערם*נען אונז אין דעם באריםסן ,נירנבערגער םםיל׳ 6ון די דייםשע 6*םסנ*כס-שסילן פון 5 •םן י*רו,ינדערס. אץ אונםערשײד צו דעם .בגא־ביך׳ איז די עלססםע ב**רבעםונג 6ונם .*רסור-ר*ם*ן' אויפגעקיםען אין דער נ*ך נישס ,פ*רםונקלםער' ריםערלעכער מקיפה. די *רגו- םענםן, מיס װעלכע ם. עריק װיל דערװײזן, *ז דער ײדישער שסילםאן, װ*ם ה*ם ב**רנעם דעם .ארסור-ר*ם*ן', ה*ם גע• שא6ן * ,ריםער״ר*םאן *ן ריסער און *ן ריםערלעכקײס׳ שסי• םען, אפח, פיס זײן םע*ריע װעגן דעם .ליסער*רישן געט*', װעלכן ער סר*נס**ריבער נ*ך אץ פיםר*לסער, זײ ה*בן מיך *בער נישם א-בערצײגם. איך ה*ב געלײענט דעם ר*פ*ן 6ון *נד.1יב ביזן ס1ף אק ביידע װעדםיעס, װעלכע עס ה*ם 6*רעםנםלעכם ל• לאניײ מא״סזז^) ״יז *ױ ה*ב *ר1יםגעםר*נן דיזעלבע אײנירוקו, װי בײם לײעגען דעכש דײםשן םוםםער 6ון די ײדישע ב**רבעםוגגען (1831018^). די ס*ר שינוים, א1יף װעיכע עריק װײזם**ן (ז. 119—120> פארגלײכנדיק די ײדישע װערסיעס םיםן *ריגינ*ל, זענען ניצער צופעליקע, װי * ס1על-י1צא סק דער .איםריםערלעכער׳ •סשי• כ*ל*ניע, םיס װעלכער דער ײדישער שסילם*ן ז*ל ה*בן .111 װעגן,בבא־בוך״ און,ארטור־ראמאן״ דעם גל*נץ-סונקס סון עריקס בוך בילדן זײנע אויםפירן װעגן דעם .בבא-ביך׳ און דעם .*רםור־ר*ם*ן'. ד*ס זענען םםשי,ק*בינעם שסיק׳ 6ין װיסנש*פםלעכער פ*רשוננ, מען לײענם זײ םיס דער נרעםסער שפאנונג און םיס * םי6ער ב*■ פריריקונג. אין דער װילדער צײם פון ביליקע, א1יבנא1י6יקע ק*םפיל*ציעס זענען עריקם עינססע *נאליזן *ן א)יסג*ם. םען זעס ד*, װי יעדער ז*ץ איז געבוים נאך לאנגע. ל*נגע 6*ר• שונגען און דורכסר*כשיננען. בײדע ר*םאנען, סײ דער ,כבא״דאסיןן׳, סײ דער .*רםור- ר*ם*ן' שעסן דעם שם*ף םונם קעלםיש-יןםאנישן זאגן-קרײז, װ*ם ה*ם זיך געשסינען *רום די סערז*נען פונם .קיניג ה*רן' (בבא-בוך) און דעס ,קיניג *רםור׳. צו די גלענצנדע *נאליזן םון עריקן האב איך װינציק-װ*ס צוצוגעבן. איך ה*לס אליהו בחורם בא*רבעסוננ םונם .בבא-בוך׳ (1507) 8*ר * פרןדוקט פין *ן איבערגאנגס-צײם, װ*ם שםײם אויף דער גרענעץ םונם ,ריסערלעכן׳ ס*ס*ס (זע פײנן א1יססירן זועגן דער סכעםע פון רער *לס-ײדישער דיכםונג). עם ר1ישן נאך די פליגלען סון די ה1יפישע עסיג*נען־דיכסער, *בער ם׳הערם זיך א1יך דער *נז*נ 6ון * נײער תקופה. ס׳קוםס *ן * תקו6ה, אק װעלכער דער ,בירגער׳, דער שםאסםענסש ה1יבט *ן צו שםײכ• לען איבער די ריסערלעכע .*װטנסױרן׳ און צו װיצלען זיך איבער זײ סיס דעם ברײסן הום*ר פון דער הום*ניםסן-צײם. דער ד*דקער ,בירגערלעכער׳ אונסערם*ן פערקט זיך ס*קע