Literarishe bleter · 1926-07-09 · 114 (9.7.1926) · p. Seite 449

449 ליטערארישע בלעמער 1,14 .זא לירן 6ונם ײרישן יחום, מיטן יחוס ײין 8 לײדנדיק 6ןןלק ״םיט 8 געשיכטע/ װי דאס האבן זיך *#םים *ו ט§ן די גר^סערע םײל 6ון אונזערע שרײנער—און דער דוןזיקער קלןרער נ#קע• טער אםת ה$ט אים געסירט א1י6ן װעג סון אוניװערסאליזם 6ון אלםענסשל^כקײם. דער װענ, װןןם הןןט אים גענראכט נו דעם אײנציקן קינםטלערישן אםת, װאס איז סארן קינםטלער העכער םון יעדער #נדער אמת. דורך 8 גאננע גאלעריע טיםן םון םארשידענע ראםן, װעל• כע ער ה$ט אויםגענוםען מיס דערזעלבער ןניעקשיװער קינסש ■ לער שער ערלעכקייס, װי טיסן 6ון זײן אײגענער ראסע—הןט אים דער דןןזיקער װעג נעפראכט נו זײן אםתער קינססלערי• שער אנטםלעקונג — נ ו זיך 8 ל ײ ן. םיט זײן אײנגעב1־רענער קלארקייט, םיס זײן דלסניפלר• נירטן ארט דענקען, ביט זײן גאנצן באװוססזײן הןןט ןןסאסאשו דערםילט, אז אלן דער ײדישער ליטעראשור-נװישן די העכםטע נװײגן םונם נײעם ײדישן װארס, װןס םארײניקס רוסלאנד םיט אםעריקע און צװישן דעם שםאם 6ונם יידישן ױארט-איז םאראן א גרויסער בלויז. אז דאס נײע ײדישע װארט, װאס װאקסט מיט אזא אינ• טענסיװיטעט אי אין רוסלאנד אי אץ אשעריקע אי אין ס1ילן— איז אינדערלוםשן, איז נישט אםעקורירט, ד.$ט נישט אונשער זיך קײן געזונםע שםןןלנן, אז ם׳םעלן אײנ6אך שטאבלעס װןס ז$לן םאכן םעגלעך דעם צוזאמענהאנג סון די נװײ ליטע• רארישע עסאכן א1יף רער גיעניץ 6ון װעלכע םיר שטײען■ ער הןןט דער6ילס און דערזען א בלויז. און נןןך שסאר• קער האט ער דערםילט, אז דעם בל1יז מוז םען אויסםילן. און ער חןןס זיך גענוםען םארטי6ן אינם זץ פון דער ײדישער געשיכסע, אר1יםבאקוםען 6ון איר די אלגעםײן-מענטש• לעכע אוניװערםאלע םאםענסן, ער האסגענוםען דערגרונטעװען די אידעע םון יעדער גיויסער גןשיכשלעכער פאסירונג און ם־ט א סיםטעמאשישער סלאנמעסיקייט זי איבערשםעלנן אין ראמאן, אץ אז1י ארום ןנהויבן די ארבןס 6ון אויסםילן דעם בל1יז פון אונזער ליםעראטור. ער האט זיך 6ארטיםט אין די אידעען פון אינזער געשיכטע. ס׳איז זעלבסס6ארשטענדלעך, אז ער האט נאך דעםאלם נישט געקאנט אסשאנן די יידישע געשיכסע פון א ריין קלאסן■ שסאנדסונקט, םיס דעם ס־ינניפ 6ון קלאסן־קאםף און קלאסן נעםײלונג, װײל די סאציאלע קאטעגאריעס זענען נאך נו יע נער נײט געװען א1יםער דעם באװוסטזײן םון דער יידישער ליטעראםור. די ײדישע ללםעראטור האס צו יענער צײם נאך נישט געװוסס דעם װענ צו דעם נײעם סאניאלן אמת פיס װעלכן ס׳אלז רײך געװארן די ײדישע אקסיװע װירקלעכקײט םארן לענטן יארנענטליק. ער האט מיט דער דאזיקער םאם נישט געקאנט צו גײן— און האט דך דעריבער 6ארטי6ט אין רער אלגעםײן-םענטשלע• כער אוניװערסאלער אלדעע םון דער ײדישער געשיכטע. דא הויבם זיך א6שר בצלל אן דער דראננ נאך אידעישקײט אין דער ײדישער ליםעראסור 6ון אסעריקע. ס׳הויבן זיך אן גרוסירן ארום . אים - לײװיק ש1ין 8 םעוברתער םיטן ,גולם׳, לעיעלעס מיס ,שלמה םלכו*, װאם איז אדירעקטע אנרעגוננ 6ון אסאטאשוס גראבן זיך אינם א-נגעװײד םון דער ײדישער ליסעראסור םיט אירע גר1יסע םראגישע שארף, גענונ קאלס אץ נאקעם, װי א כ־רורג האס ער דאס דאזיקע סראנלעם א1י6געעםנם, עס דוררכגעלאזס דורך זײנע סערםאנאזשן און םיס דערזעלבער כירורגישער קאלסקײט נעלאזם אונסער זין. שארף און בײניק װי שארף און בײניק זײן אייסדריקלעך געזיכט איז. נײ דער קאלאסאלער סראדוקסיװיטעם זײנער 6ילט זיך סונקט אזא קאלאסאלע סלאנםעסיקײט, װי בײ א ארכיטעקס װאס װייםט פארםלאכן דעם סלאן םון זײנע ארבעטן — ביז די קלענססע דעםאלן. דאם איז א1יך א-ינע 6ון דל אײגנשא6טן, װאם ער האס גענוםען בײ דעם ארגאניזירסן אסעריקע• ם׳איז זיך זײער שװער 6ארנוששעלן, אז ער זאל ארבעטן נײ א שרײביסיש, אסאסאשו דארף ארבעטן נײ א שרײב״װארשטאט. און 6ון דעם שרײנ־װארשסאט רײס; זין אראס צו דער ײדישער ליםעראסור זײן גריים קינםםלעריש װארט. ם׳איז קײן סםק נישס, אז זײנע קינםטלערישע װענן םירן נו קאנססרוקסיװיזם. צו דעם םאשינםעםיקן ארגאניזירטן, אקטיװן םענסשלעכן אויסזען און דאך בײ דער נאננער קאנסיקײט און ארסקײט האם ער דאך דןרגרײכס אץ א־יניקע זאכן נו אזא םענםשלעכער סששות, צו אזא ה1יך מענטשלעכן אמת, נו אזא דינער, צארטער שםילקײט מים װעלכער ס׳גרענינם די ר1ישיקסטע שטילקײט צו רער אוםענדלעכקײם, אץ םיט װעלכער ס׳װערס געבענטשם יעדער אםתעד קינסםלער. אץ דער יידישער קינססלער-שער פראזע, װאם איז םון אײן זײם ארוםגעװיקלט םיט דער העלער כםעט סריילעגער באריידעװדיקעם 6ון אשן און םיט בערגלםאנס אש-גר1יער קאס■ ריזןר סארנעסלסקײם סון דער נװײסער זײם,—האט אסאסאשו ארײננעטראגן געזונטע שםײ8ע םענלעכקײט. ער האט ארײננעטראגן דעם פענלעכן קאליר סון י א ך, 6ון הארעװאניע, 6ץ הארעסאשנעדיקײם( ער האט א1י6• געהילם דעם װאכנטאג, סײ אין זײנע טעסען, םײ אין זײן ארס שרײבן. דעםאלט װען בײ אשן 6ילס זיך שםענדיק דער גאלדיק• צעשםאלגענער שבת פון ײוישן לעבן, און בײ בנרגלםאנען ששענדיק די 6ארכםורעטע נאך-הבדלהדיקײט, װען םען רעדט נאך םיס א האלנ שבתדיק מ1יל-,א1יפן װונק/ נײען בײ אסא■ טאשון געשפאנם די םארהארעװעםע פרײדיקע נו6רידענע װאכנ• טעג-נעשפאנסע ,פיר אין דער ברײט׳ איבער דעם גרייםן װעג פונם םענטשלעכן לעבן. זײ 6ירן םארשםענדלעכן םענסשלעכן צער און סרײד אן רםזים. אן 6ארשטעלטע אננוהערעניש;, אן איבערטרײבונגען- רעאליסטיש־ערלען, געסריי און סשום םיס בײדע 6יס א1יף דער םארשטענדלעכער קלוגער ערד, אז1י װי זי איז. ער איז א6ס דא ברוטאל. װײל ער װיל דעם נאקעטן אםת נישם אײנװיקלען אין מענסעלעך 6ון םהרה און קױשה; ער 6ארשםײם,אז ם׳שסינקם שוין 6ון רי זײדענע אנעסשקעלעך אץ װעל• כע ם האם אײנגעהילם און אידעאליסטיש אײנגעזײערם דעם סא• סענטירםן 6ארבענקסן און 6ארחל1םטן נודניק, דעם ,םײנעם ײד׳ און די םארחלוםשע בת־םלכה םון בארדיםשעװ, דאט- ײדישע א1יםדערווײלםע טעכםערל. ער האם זײ נישט נוגעפארנט םיט די ססעציעלן שנת״קא