Literarishe bleter · 1926-07-09 · 114 (9.7.1926) · p. Seite 446

114 זא ליטעראריעע בלעטער 446 אי־םער דעם ה*ב *יך נעהאס נןוך א ם*ר הונדערס םלאכית• כ׳הןןנ דןוס יןןר *רייסגעגעבן דןס ערעסע בוך ,*ינםןר דער זיך. *ז םיבאלם מלעצס ס*ר בעלעססריסםיק, װײסס *יר *לײן, אבער צ'ד*נק ג*ס, *ו כ׳דןרף ניסם עולײגן. *יך בין *ײך ם1דה, *ז כ׳װ*לס שסזןרק נעװןלט םיך ערגערן םון דענש, װאס 5׳6*ררין *ז1י װײניק 6.ן םײן שרײנן. לײדער *נער ק*ן *יך עס נישס. — אם הןןב איך גענעבן *ין ,םרײהײס״ נװײ *רםיקלען * װ*ך. שםעםגר, *ז פ׳הןןט נישם גענןןלם, סראכם *יך םיר: םײ־װי־םײ ב*ים םען נישם — הלםאי נישט גענן זעקט *רטיקלען * װ*ךו-*ין *װי ה*ב *יך ם*קע נעםין — װאס זןןנם *יר װעגן דער הײנםיקקר ײדישער ליםע• ראשור אין רוםלאנדו — *יך קאן זי װײניק. כ׳געדענק פע6ערן, כאריקן. סא לענםירםע חברה. *יך געדענק *ינערר.1יםס נישס קײן נעםען א־ן ם1ילן זענען *1יך פאראן עםלעכע נוסע שריסםשטעלער, ד* הוןש װןןרשע *1יםגעהערם גי געבן דעם םאן, װי *ם*ל, װע ביאש איז געשםןןנען פרץ. כ׳ה*נ $ן באגייף, *ז *יר שטײפ1 םיט ןןן א1יער בײם שליםל־לןןך פון ןןםעריקע. רעדנדיק װענן ריכםונגען *ין ליטעראםור, זןןגם פשה נאדיר: נישם םןןרןןן קײן גרעסערער בלןף. װי ליטערארישע שולן. *ם *יז *יגט פאראן אץ ןןפעריקע ,אינזיכיזם'. לכתחילה איטםאנירם *זון װארם, ןןקוראט װי *םאך ןןנדערע װערסער אימםאנירן *ין זײבר עײס. ערשס שםעםער װײזט זיך ןןר1יס, ןןז םער װי ד*ס װ*רס הןט םען ד* גןןרנישם םחדש געװעזן. בללל זענען ליםערארישע שולן * םח1רה *1יף עקםםןןרט. *ין דער ליםעראםור ןןלײן זענןן 6ןןר*ן בל1יז בװײ שולן: םןןלענ• טיזם און גר*6*םאניזם. דןוס זעלבע איז םיט דער שםרעבונג צו םימבאליק. פל-זםן ם׳האס נו םץ םיסן נ*םען םץ ןןט״דער שול דוכס זיך םי-י1רע װ*ס דערפון װעט *ר1ים• דערנ*ך, *ז ס׳קוםס נו דער #־*קטיק, װײזס דך *ר1ים, *ז די *ײנביקע עובדה םון סיםב*ליק איז נו םארשסעלן *ון פ*רדרײען ד*ם װןס ם׳ק*ן *ומגעשטערט *ר1יםז*גן *6ן *ון קל*ר. פארװןם ז*ל פען גײן קרום, װען ם׳ק*ן גײן גלײך, ה1יב *יך נישם *ן 9*ר י שםײן. *יך האלם *1יך נישט פון דעם רעש װעגן דער שליחית פון דער ליםעראםור, װ*ס ה*ט גר1יםע*פרעםענזיעם *ון ק*ן נישט *נװײזן *1יף קיין םעשים. פ*ר מיר *לײן בלײבט תםיד קונסט עםעס שײנס, באנאל גע־ןדט: * בלום. םשה נ*דיר רעדם *יבערנײגנד *ון װירנם נו זײנע רײד םים םיינע משלים *ון *ײנ6*לן. * װײלע, דוכט ויך, *ז נאדיר ק*כם זיך, װי ער װ*לם געה*ס םאר זיך * געפערלעכן געגנער. *בער ב*לד שײנם *ויף *ין זײנע םקחותדיקע *וינן * תמימית-גוטער שםײכל. ער ניט *ײן אין זיך סיף דעם ר1יך 6ץ ניגאר *ון כ*םם זיך, *ז *פשר *יז גןרנישם געװען פר*י *י ייייז ייד״• ירד־ביר־ז א בוך פאר יעדן ײדישן ארבעטער און פאלקס-אינטעליגעבט *ן *1נר פון אינםערעסאנםע שילדעױננען *ח גלענצנדע כ*ר*קסעריססיקעם װעגן דער ײדישער *רבע. טער-און קולםור׳באװעגוננ *ץ *ירע װיכםיקע פ*רשסײער- ײי< א. ליטװאקס ,װאם געװען/ לײענט ד*ס בוך: םןןדיס*... יעדעם קינד דארף זיך אלײן *ויסלערנען גײן א טא־ לאנם, װאס איז תיפף רײף, מאכט אויף מיר אן אײנדרוק, װי א קינד, װאס איז געבוירן געװארן מיט * בארד... יא, איך ה*ב אלזא געװ*לט מיט דער קונםט אפנארן אנדערע. אויסגעלאזט *בער האט זיך עס דערמיט, אז די קונסט האט מיך *פגענארט. װ*ס װײטער איז געשען קען מען שוין אלײן װיסן. אײנם בלויז װיל איך אײך באמערקן: ם׳איז נישט אמת דאס, װ*ס מ'ז*גט *ויף םיר, *ז איך בין אהומאריסם. איך פלעג שרײבן דעם נאקעטן אמת װעגן ױך, די ״מבינים״ האבן דאם א נאמען געגעבן הום*ר און איך פוז פון זײ לײדן. עס מעג בײ *ײך אויםזען װי א פארא• ד*קס: איך, ה*לם, אז הומ*ר איז אנידעריקע םדרגה אין דער ליסעראטור. ם׳איז אנב אױך נישט אמת, אז ײדן זענען הומאריסטן. ײדן מ א כ ן הומ*ר *ון רעליגיע, *בער אלײן זענען זײ נישט הומאריסטיש און נישט רעליגיעז. — און װי ד.*לס איר םין דער *ז1יגערוםענער .םר*לע• םןרישער קונםם׳ז — יעדע אםתע קונסש *יו עםיש *ין םמ־לא רעװ*לו■ גי*;ער. א1יף *ז1י6יל ק*ן די קונסט זײן פר*לעם*ריש.. *בער ם׳ד*רף זי נ שם פ*רבײסן מיס פראפ*נ*נדע ליכ^ר*סור אין סע^טער, װ*ם איז נ*ר ב*רעכםיקס *לם *זעלכע. אםתע קונםם איז *ײביק, *יך װעל סיך א1יםדריקן: * ש*םן, װעיכן מיהןם נזנעשל*גן *ון באםעםסיקם... — װי זעם א1ים איצט די נײע ײדישע ל-טעראסור אץ *םעריקעו — די אםעריקאנישל ײדישע ליםעראסור איז דערםים ענ• לעך נו דער *םעריקאניש־ענגלישער, ױ*ס די פ*עזיע פ*רגעפס בײ זײ בײדע פער *רם, ױי די םראזע. איך װ*לס געו*גס, *ז *לע *םעריקאניש׳ײדישע דיצםער ױגגען נוז*מען נישם שלעכם *ײן לידל. ם׳זעם *בער נ*ך נ־שם קײן אײנניקן סיציף, װ*ס ז*ל זיך ל*זן באזוגדער *נקיקן. דער ם*דערניזם, װ*ם הערשם הײנט *ז1י שט*רק אץ דער דיכםוננ, *יז בטבע * ברײסער מ*נטל, להיםוך נום קל*םיניזס, װאס *יז בטבע גע• װעזן * גןרסעט. *ינסער קלאםיציזס *יז שװער געװעזן זיך נו ב*ה*לטן. אונםער דער םעלערינע םץ ם*דערניזם 6ארב*רגט זיך ■*קװעם דער נר*0*ם*ן, דער ליםער*רישער ש*רל*ט*ן און נ*ך *זעלכע. ם'ד*רף ה*בן נײס, *ז ס׳ז*ל ױך עםעם דערפון *ר1יסשײלן. אץ ת1ך ה*לם איך ■*עזיע 6*ר דער עסענץ 6ון ליםער*סור. נ*ר םענסשן, װ*ס האבן א ם*ך צו זאגן, ד*ר6ן ב*נוצן אט-די 6*.־ם. באניצט זי דער, װ*ם ה*ם זוײגיק נו ז*גן, ם*כס ער פון *יר * תל. בנלל איז *ין שײ• נעם װ*רס נישס דער עיקר ד*ס װ*רט *לײן. די װערםער זעגען *ײגנםלעך נאר די שס*כעסן צװישן אײן פ1יזע *ון דער נװײסער, װו ס׳ב*ה*לם זיך ד*ם שײנע. *יך בין נופרידן, װ*ס ײדישע ליסער*סור ה*ט *1יפנע• הערם נו זיץ * דבד־שבקדושה, װ*ס ם'ה*ס געה*ס אײגגעװיקלס *ין םענסעלעך• *יך ר.*נ נישס ל*נג ניגעזען, װל א דײםשער ק*סירער ה*ס זיך ס1עה געװעזן בײ *ר1יסגעבן בילעסן. *יך ה*ב ד*ן געזאגס נו מיר: נו, *1יב * דײםש ק*ן זיך ס1עה זײן, הײסס עס, *ז רי װעלם שםײם נישם א1יף *ײן *רס. *ז די ײדישע ליםעראסור שסײם נישם *1יף *יין *רם, ב*װײז איך דערמיט, װ*ם ם׳ה*ם זי *1י6געהערס צו קנעלן *ון ם׳ב*■ נובם זי ם*ר לײעןים*טערי*ל, װ*ס ם׳איז באםת דער צװעק 6ון יעדן שײנעם װ*רם. — װ*ס םוס *יר די לענסע צייםז — םײן פרנםה ה*ב *יך גענ1יגן םון * םענםי*נ*ם.