Literarishe bleter · 1926-07-02 · 113 (2.7.1926) · p. Seite 435

435 ליטערארישע בלעטער 113 זא אייף יײן 6יס. אין םים*םןול: די ״סײנערנע נישעלן הײגן זיך א1יף, 6ארװ$רשן די קנאקנדיקע שגןוגלען אין מים א גרע• גערן לןזן זײ זיך קרײזן און נירקלען אינער די ריינעס. םיץ נןןגלײםער, דער אנרץנןן□ האס ןןם דעם *לעם, דוכט זיך, די נאגנע *ײם נישם געשענקס דעם םינדםסן נליק. ער ה*לס *לץ אין אײן רעדן *י םיר, אין אײן דערקלןירן םיר די ■רןןנלעםען סק דער ײדישער קאלאגייפעיע, — מןןס איז נעסער — קןןלױערסן (קןןלעקסיװע ױירס• ש*6סן) ןןדער איגדיװידיעלע קאלאניזירונגו ױןס איז גלײכער— אינער6ירן די שםעםלדיקע ײדישע נן)6עלקערונג א1יף נןענםער ערד — ד. ה. לענן זײערע אינסיקע װוינינגם-ערסער —?יער א1יף װײםער ערדז יעדןר םין ןןם די א61נ ם הןם זיך זײנע פעלות אין זײנע חסרונות. — אין םיק *רנעם — דערקלערם ער מיר םים זײן גוםמוםיקן שסייכל, װןןס שעילם, איםנאװוסט 6אר אים ןןליין, די גיןננע נייט א1יף זײנע ליין — אין מײן ארנעט 6יר איך םיך אז1י: איך ,װ*רף *רינער׳ נאכאנאנד עםלעכע ןרעםםםע ײדישע םשיח1ת 8ון די סןןרןןרעםםסע ײדישע שםעםלעך, — דערהייאט םון די גרענעץ-געניםן, װו 8*רןרעםסקײס אז שםןרקער, װי ערגעץ *נדערש — א1יף ערד-ארבעט. םים דעם, דערקלערט ער םיר, דערגרײכס ער נװײ זאכן: ערשסנם, םאכט ער םאקע םים דעם א היסש ביםל גר1י• םער אין שסעםל ני6א. און *װײםנס — אין דןס איז דער *יקר, הןם דאס א אםיכןלןןגישן ע6עקס אויף דער שסעםלדי• קער ײדישער נןן6עלקערונג: די געדריקםע שסיםוננ ה1יבס זיך, א1ינ זי 6*רשװינדם נישס אינג*נ*ן. — עסעס װערם דןןך 6ןןרם געםק סאר אינן... די ״װעלם' אין אונז םארם נישס 6ארגעסן... אגר. לעװיםין איז דער אסיניעלער ײדישער אגרןןנןןם בײם קי־ײזישן ערד״שארװאלםינג 6ון םאױרער קרײזן, *ולינ זײ. נע סיכםיקע אנראנאםישע סעיקײםן, האם מען אים ש1ין עם< יעכע םאל געסרוװט אריבעראירן א1יף אלנעםײנער אגראנאםי• שער םעםיקײם אינם קרייז, גאר ער װערם זיך םיט אלע כחיח. ער װיל סארבלײבן א1יף .יידישער׳ ארבעס. ער םר1יםש, אז איז די געגנט װעס נאך אםאל זײן אײ• נע פין די רײכסטע און אגריקולטורעל־בליענדיקססע אינם לאנד — אין ער באמים זיך דעריבער, אז אט יענע םײלן 6ון דער ארטיקער יןדישער באסעלקערונג, װעלכע גיידן אריבער א1יף ערדארבעם, זאל 6ארבלייבן אין אם דעם נעבענסשסן װינקל סון װײסריסלאנד — אין סאלעסיע... אין חוץ דעם: םיט דעם פארשסארם ער דאך זײ ה1צא1ת הדרך; זײ סעקלען אהער אלײן אריבער א1יף אײגענע 8ערד• איןיװעגעלעך זײערע בלבעלעש 6ון די נאענסע אלםע הײםען... — די שראגע איז נאר, װי נעםט םען אם דא ערד... די םלוכח־ערד איז אין דער *הלה־צײם םארניםען געװארן דורך די פייערן 6ון די ארוםיקע דערםער. די םליכה קדיגס סאקע די דאזיקע ערד ביסלעכװײז *וריק אס סק די §1יערן, אבער ס׳לוינט נישס, אז ילדן זאלן זיך לכחחלה באזעצן א1יף .קריגערישער׳ ערד. *אזע*ם ער זײ ליבערשס אויף ערד םון געװעזענע ,סאװראזן׳ (סאװעםישע םלוכה-װירםשאסטן), װי נאר ער דער• שםעקם אין דער קרײזישער ערד-םארװאלסונג, אז איא ,סאװ• ראו׳ האם ױך באסרײם״ האס זיך א1י6געלײזס-*וליב עקאנא• םיש-װירטשאסםלעכע םעםים — װענדט ער ש1ין אן אלע זײנע — שאםן, שאסן, *יסט גאך אלץ נישם סארשװונדןז חינ• דערסער יארן ש1ין אודאי, אז דו שאקלסם זיך *ײם דאזיקן 6ענססערל, הארם אונםערן אײנסלאנציקן דעכל שאקלסם זלך םיס סארגליװערםן יאוש און א1יסגאננםלאזן *ער-ני, װאס״זשע װעס זײן דער יוכליח דערסוןו נאר שאטנס װעלן אז1י גיך נישס שארשװינדן. נישס םריער, אײדער זײ װעלן איבעדלאזן נאך ױך געזינסע און םונ• םערע, נײע און *אנײסע גוםים... אונזער םירל װערס באגלײט 8ון א דיןידלנעם, װינדער• לעך־*יסערדיקן, נאענם־װײטן נעזאנג — א ציםערדיק חלוםדיק קלינגען 6ון םייקאםש ערגעץ אץ שסו׳סל. םען שםויםט אודאי *יםרינג. הײנס איז, הײסם עס, ערב״ש*ת אינם ײדישן םארשםאם. א *ײקל. א ,װעלדל׳ םון הונדערםיעריקע זקניםש*11י■ םער, אן אלעיע דורכן װאלד — און אט: חורבית זעען זיך 6ון דערװײםנם. ק1יםענס נאקעםע םםארםשען ה1יך אין דער לו6ס, װי רלזיקע 6ײנטלעכע שפלזן. נענסער. נענסער. ר1יםע בנינים, װענם, װאס שיילן םין זיך דאס לײב, ײי םזירעם. סענססער — *לינדע, אייסגערונענע אויגן. בלעכן קלאסן זיך אין װינם — דירך םאג, דירך נאכס; דװך םענ, דורך נעכם. נאכאנאנד, ש1ין לאנג, תםיד... באלקאנען הענגען האלב אין דער לו6ט, װי אינםערגע• האקסע אין נישט דערהאקטע לע*עדיקע איבריס■ א1יף איערן זײלן, אדערן-שסאען, אויף אדערן׳רעלסן העגגען *עבלוםיקסע הענס, םיס... געװען דא אםאל א באװוססע שװגל-פאנריק .מאלניע׳. *מעס א העלסס שםאם האם זיך נעשםײזס סון איר. בסעם די נאנ*ע שםאםלשע ארבעסס־ױגנס 6לעגם ױ אײנשליננען. ערשסע ארבעםער-ארגאניזאציעס, ערשםע שסרײקן, ערששע רעמאלוציא• נערןנ אויסבריכן, אולסירנדלקער רעװאלס-איםפעט 6אר גאנצער שסאם אין איסגעננם. אין איגס: 6ילשטענדלקער חיר*ן. ש1ין אודאי א יאר 6לנף.זעקם, אין די 6אנריק שסײם אז1י אץ רוינעס. נאר ם׳רוכם זיך דעם א1יג, אז דער חורבן איז 6ריש, — ערשם 6ין נעכסן. ס׳דיכס זיך דעבם א1ינ, אז די םםלקע, איבערנעזעסיקסע רויכלעך, װאס נאך א שרםה׳חירנן, קרײזלען זיך נאך אי*ס אץ דער לי6םן, אץ סראגן אונםער א װ1יל*גערוך םץ א רײנעם .בראנד• אפ6ער' *י די גיריקע נאזלעכער םינ׳ם .שר׳ ערגיץ, װאם איז דער םםינח א1יף חורבן אץ דער װעלם... א *יריק-א1יסשסעלינג 6ין חױכע אין אםגעשםעלסע 6אב- ריקן נײט איגט 8י1עריש אן אי*ער דער לענג אין דער 1רײם םינם לאנד; נאר צי אם דער 6א1י־יק איז נאך די רײ נישם געקוםען. און אפשר םאצן די דאזיקע ריאינעם אזא שװערן אײנדרוק, װײל אץ דער אםתן גײס נאך דא דער חורבן 6ריש אן, א6ילי אי*ם א1יך: די ארוםיקע םרידלעכע עלעםענסן, ליסם און װ נם, האלםן אץ איין נאכאנאנדיקן א5*ופ,, אפנײםן אץ אפנרעקלען שסיקער און שםיקלעך 6ון די םארלאזטע בנינים. קיין לעבעדיק באשעסעניש ארים. פארגליװערםקײט• װיס• םעניש. אן עלסער קאש*יאל װאס שסײס דא אודאי םון םלך םאביעםקאם *ײםן, און װאם איז חרוב נאך זינד דער .פאװ־ םשאניע׳, ה1יבס א1יף גלאנציקע צלםים אין םורעסלעך *ים היםל״צי. א1יף די םורעםלעך — אזעלצע םםאםיען םין ה״ליקע אויף די חײליקע קעפ, 'א1יף אזעלכע קײלעכדיקע ארגאםענט־ סליםיקעס, ססאםועסקעם פין שסיינערנע *ישעלן, װאס שסײען