Literarishe bleter · 1926-06-25 · 112 (25.6.1926) · p. Seite 416

112 .חא ליטערארישע בלעטער 416 געחארן א צייניסט (.אך, פיך שםעכם די פרעמדע ר1יז!י). איי האב געהאט דערפין גריים פארדרוס. איך הןב אים ןנגעשריבן א בריװ אזן בתמימית געפרעגס די באדײסונג און ה$ב זןגאר אים א ביכל געםרםרט. פײן בריװל האט אים שטארק סארביכערט. ער הןט מיר געענט6ערט אין א בייזן טאן, ןבער 6ון דער בװײטער זײט האט ער זיך פארטײדיקש... דאס היןם ם ך דעמןלם שפארק געפרײט״ און עם הןט מיך $נגעהויבן ביען קײן װארשע צו םרבן... — (הםשך קוםט) הזןט זןםגעדרוקט אין ,ליטעראטור און לעבן׳• אז1י בין איך גע• װארן פיט אים ,קװיט׳. % ערשם נןכדעם װי איך בין *ון סלוזשבע א 23-יעריקער יינגעגםאן געקוםען אין םינסק, האב איך אים װידער ביגע־ שיקס א פאר לידער. ער הןןט מיר ש1ין געשריבן אין א מער קןןלעגיאלן טאן, הןם ם־ר זןזגאר געמאכם א םאר קאמפלי■ םענסן און האס באדןיערם, װאס ער ניס איצט גארנלשט אר1יס• באלד נ$ך דעם האס ןנגעה1יבן בו ערשײנען ,דער ײד׳. אין די ערשםע נוםערן הןב איך באגעגנס פרצס א קלײן לידל; פין װעלכער איך האב םיר א1יסגעטײטשט, אז ער אױ דער אוצר אונטערו ״בערגל מיסט״ משה זילבורג / װארשע דער סאביאלער מאטיװ ביי אברהם רייזענען איז נישם קיין ,סןציאליםטישע טעמע׳ — ער איז געפיל, קינםטלער• חוש, א באזונדערער חוש, װאס זײן 6ונקציע איז צו לעבן דןןס לעבן פון צװייטן, צי ז־ין די שטים, ײןס פאנם און דער• מאנט דעם זכות 6ון מענטשן א1יף אן ,ארט׳ אין דער װעלם. דאס איז יענץ געםיל, װןס װעס לעתיד״לביא זײן דער פונדא• סענט, א1יף װעלגן עס װעט געב1יס װערן די םענסשלעכע הארמאניע. — און ןם דעריבער, צוליב ד;ם רײנעם אור־פענטשלעכן ,נעשיל׳ אלײן, װאם רײזען האט םיטגעבראנם אין דער ילדישער ליטעראטיר, איז לחלוטץ פאלש די קריםישע ןןפשאצונג 6ון זײן מכל1מרשש קבצנישער װעלם-באנעםונג. דוקא $ס ד$ס עכסע געםיל היס אים אפ און לאזט אים נישם נןזכגיין אין די טרים פון דעם הײנטילן ייוישן שרײבער, װ״ס האס זיך אװעקנע־ לןזזם פיט אזא א־םפעט, ןןן יעסװעדער ,נעפיל׳, אן יעטװעדער װעלט־באנעמונג, א1יפן ברײסן שונד־טראקט פק דער װעלס• ליםעראסור. דןזס איז יענער זשאנגליןזר, װןוס פאכס בײ אונז הײנס םים דער פאן פון נאציןזנאלן אדער סןןציאלן פאטאכ; ןונשסאט .גאסס נענאד׳ פארמאנט ער סאלאנט; אנשסאט אינע■ װעניקםסער שליחית—האס ער זשעספ; ןןנשסאט לעבן—טעםע; אנשטאם הײמישקײם — £אלשן אײראפעלשן ע װונג. און אס דאס ,נעפיל׳ רײזענס הןזט אים אומבאװוסם גע• םירם צום היימישן ארעםען פענסשן און נישם צום .באלעבאס׳. װייל רײזען האס דעם קבצן נישם גענוםען, װי סתם א .םא■ טעריאל׳ 6אר זײן קונםט, װי דאם טוש זײן חבר מיטן ,בא• לעבאס׳. װײל רײזען האס אין דער ארעםקייס אוםבאװוסם נע• זוכם יענע עשיר1ת, יענעם א1צר, װןזס איז באהאלםן אונטער ׳איר ,בערגל מיסם׳. װיךל רײזען הןןט געלעבס םיט דעם אלםן, אײביק אמתן קריםפום־געדאנק, אז אין דער ןןרעםקײט ליגט די גאולה פון מענטשן, אז בל1יז דער ןרעמאן שסרעבט סון דער הײנטיהער נומער 2*1 איז דער לעצטער פוז צװײטן הװארטל (אפדיל־ױני) באנײט שויז דעם אבאנאמענטן א םערסל יןור — 5 גילדן. אין אװסלאנד — 1 דןןלאר• ערשם איצם, נןןך א םך טומלדיקן יארן, װייזט זיך אר1יי׳, אז רייזענם .בערגל מיםט׳ — יענץ שורהלע פון זיין םיף-אוםע• סיקן לידל, װןןס האט, לויס דער אפשאצונג 6ון דער קריםיק, כאראקםעריזירט רײזענם קבצנישע װעלס־באנעמונג — באהאלס אונטער זיך א רייכן א1צר, װאס שעםערירם םיט א לענענדא־ רישן נלאנץ — , װייל רײזענם גאנצע שאפונג געהערס צו יענע פארבןזר• גענע א1צר1ת, ײאם די פןןלקס-לעגענדע באהאלט 8אר די ,נליק■ לעצע׳ און דוקא אונסער א ,בערגל פיסט׳; דערין ליגם דער סיפער רםז 6ין דעם אלסן און אײביקן מוםר״השכל, אז דער ,גליק׳ נעפינס זיך נישט גראד דארם, װו דעם םענטשנס אוינ זוכט אים. און א. רייזען איז נעװען יענער בי-מזל, װאם האס אנס■ דעקט דעם א׳צר, הגם ער איז געװען בײ זיך געפאין און תסימותדיק געקװײגקלם, צי האס עפעם א װערט אזא נין איצר, װאס ליגט אונטערן פיסט. דער ח'תם םון אברהם רײזען איז ג ע ס י ל א ו ן ה ײ ם י ש ק יי ט• עס איז אויםגעקריצט א1יף זיין פנים, װי א לאזינג םון הײליקער שליח1ת,— אט דער ח1תם םון .נאסס גנןןד׳, װןןס סעלם אפילו בײ די פארשטארבענע גרעםערע סאלאנסן, ש1ין אפגערעדט 6ון זײנע לעבעדיקע חברים. א חי1ת םון הײםישקײס שװעבט א1יף אלץ, װןןס רײזען הןם געשאשן. זײן םק1ר א־ז די סיםע ןןרגאנישע ש־יכות פון נשמה צום אר,םען ײדישן װינקל א1יף דער גרויסער ערד. היינט, שטייענדיק בייבם גר1יסן בארנ מיםם, װןןס דער װירבל םון דער צייס הןט א1יף אונז ןנגעקנרם, םעלס דעם יידישן שרייבער דער ש1רש, עס פעלט אים יענע קינסםלערישע אונסערבאוױססע יניקה, אן װעיכער יעדע שעפערישע נאםור קװארט און פארםריקנט. דער הייליקער ח1תם 6ון הײםישקײם םעיט א1יף זיין פנים. איצט װײםן םיר, אז לעבנדיק בײ יענעם הײםישן ,בערגל פיסט׳, איז די א1יםגעװעקטע תםים1תדיקע זיערקענסניש געװין א םך לויםערער, דןןס געפיל צו םענטש און װעלם עכסער און טיםער, די אילוזיע םון דער גליקלעכער םענסשלעכער צוקונפט— אן אן ערך פארביקער• און װען איך זןןג ג ע 6 י ל צו מענסש און װעלס, ם־ין איך לחלוםין נישט יענע פאלשע םטבע שון נדבנם .מיסגעםיל׳, װאס א םך םון אונזערע שרײבער שענקען דעם ארעמען םענטשן