Literarishe bleter · 1926-06-25 · 112 (25.6.1926) · p. Seite 414

112 שא לייטערארישע בלעטער 414 הןגלרן־עסןסן, װןס ז<נען געשאסן געמןזרן 6ון די עכגוחז־יקע םעלקער, האבן נישס געהאם קײן גאריר-סונקסן סיםן יידישן לןבן. .ױ$ס פאר א שײכות בו אונז{ר לענן-סרעגט עריק— האגן געהאם די באשר ײבונגען סון קאם£ן און סורנירן, 6ון ריטערלעצער ליבע עון טרײשאםס, סון קריססלעכער התלהבות?' און ןר ענם6ערט דערייף: .נישט הןגנדיק די םינדסטע געםײנזןןםע 6עדיס פיס אונזער לעבן, הןןגן ריסער-רןםאנען אין ײדישן מלבוש געםוזם פארלירן זײער 6רישע, ענסוזיאס• סישע 6*רב, זײ האבן גענוזם װעי[ 6 ■ר^דוקט 6ון װילדער םאנםאזיע. דער ב ב א ר? ס $ו ן הןם געםוזם סארװןןנדלם װערן איןאבןןבע״פעשה, 6ו#ך, װןס איז נישט גע• שט1יגן, נישם געסלןיגן׳... א ן סלוג ז<ס אױם רער דןזזיקער א1יס6־ר, װי א ריכסי• טיקער• די פארװאנדלוגג פון בבא רןןמאן אין א בןבע־פעשה איז טאקע 6ארגעקוםען. עס פרעגם זין בל1יז: װען און בוליב װעלכע סבית? בי שיין־זשע אין דער בײם, װען אליהו בהור הןש דעם בבא־רןםאן איבערגעארבעס, דה״גי שיין ארום דאס יאר 1507? עריק פײנט, אז די ײדישע ראםאן-באארבעסונגען ה$בן עיין אין דער בײם םין זײער אויפקוס, (#לון אין דער בײס 6ון אן ערך דעם 14*טן ביז דער ה,לפס 6ון 16־םן י׳רס געסראגי דעם שםעפפל 6ון נאבע-פעשיית• איז דאם אבער דורכאי ם נישם ריכסיק. אין ער׳קן נעמם נקםה דער רײנער ליםןראםור־געשיכסלעכער און פילאלא• גישער םעס$ר. װןלם ער געזוכס אין דער ײדישער קולטור• אין זיטן-געשיכםע א םןן ס#ר זײן פןרשונג, װאלם ער זיכער געקוםען צו דער איבערבײגונג, אז רער באנע״ראםאן און בכלל דער גאנצער מין ריםער• און העלון־ראפאגען האס בײ ײךן בעתן מיסל^לפער און איין שסעטער ביז אן ערן דעם סיף 6ון 16-סן י׳ה אייםגענוםען דוקא װי א שאפונג, װןןס ה$ס א סך צוזאסענהננגען אינם י־דישן לעבן. די .ליםערארישע געס$' ד״ןם בעתן מיסלאלסער סונקם *זיי נישם עקזיםםירם, װי עם הןןם אייך נישם עקזיסםירם קײן געזעלשאסטלעכע געםן, קײן ןןסגעגרענעצסער ײרן״קװארסאל (יי געס$ איז-ווי באוזוסס— אנסשטאנען ערשס אין 16.סן י׳ד.). עס איז גענזג א בליק צו םין אץ די קולםור־גןשיכסלעכע הערק פון גױעפאן, בערלינער און אבראהאםם, אום צו געפינען אהיפש ביסל ידיעות, װעלכע באװײזן, אז די ײרן הןבן בעתן נאנצן ם סל8לסער ■ונקם אזיי ,נעײרלס׳, װי עס הןןם זיך בײ די שכנים ,גנקריםםלס׳, אזיי 8 שטײגער זענען ■#ראן רםזים, #ז םיםלאלסערלעצע ײדן פלעגן גײן אייף געיעגן און נוצן דערבײ געלערנסע וייבפײגל (£*לקן). אין שסאניע און אין סרן^װאגס פלעגן יידן םרןגן געװער און אסםםאל נעמען אנסײל אין די ם ו ר נ י ר ן סינ□ אול• אין ״ו־ישע הײוער אייף די מענס פלענס םען א0ס א1יפה,נג־<ן סאר שיינקײס שס:זן אין שװערדן. אין דן פיסל• אלםערלעכע םקורים װערן נישט־זעלםן דערםןןנם באריםסע יױי• שע ספארס-לײס, פעכסער אין שיצן. אייך רי ױיעית, חעלכע פיר פארםאגן װענן די ליבע םארהעלסנישן אין די ײדןשע קיבוצים בעתן סיסלאלטער׳ באװייזן, אז די ײדישע ליבע האם געהאם א סך ענלעכקײס צו דער ויםערלעכער ,םיגן׳• ס׳איו געגוג צו לײנען די ליבע-לױער ■־ן די גרייסע •יםנים, װי ר׳ משה בן עזרא און ר׳ יהודה הלוי-אדער די םוססרייד פון די פיםלאלסערלעכע רבנים קעגן דעם איפן, אויף װעלכן ס׳װערן בײ 8 טײל ױנגעלײם ,געפירם ליבעס׳ז נישם צו פאר• געםן איז אויך דער װיכסיקער פ8קם, 8ז דער ,פינע־דינםסי׳" .ד. ה. די ריסערלעכע ליבע) איז געװען 8 שסרעםוגג, 8 מ$דע• ׳ זאך, װןןס א ז געקומען קײן אײרן.פע פון ווײנן פזוח נו דערװײםערס 6ון דער העברעישער שםראך■ םים דער םינאגא• גאלער דיכסונג באשעפסיקן זיך נישם מער קײן געלערנסע םתברים, נארחזנים, מןס נעםען נישם־זעלטן אייס, װי די םיםי8לסערלעכע ם ר ו ב 8 ד ו ר ן און בעגקליזינגער... בעת חתינית און פארװײלונגען, װי 8 שםײגער ■וריס-ציים ארער שםחת־תירה, פלענן זײ ארייס• טרעטן מיס כלערלײ לירער׳ װןוס נישס־ז,לםן האבן זײ געדי8ס א בײגעשכ&ק פון קאס^װעסן׳ װ. 496). אין נײערע צײסן איז ארויםגעסרעטן מיט דער שפילםאן• סעאריע דער באוװססער ײדישער פילאלאג, ל• לאנדיי. אין דער איים8ירלעכער*הקדמה צו לאנדייס ביי ט19ז1?ו11ח0״ ״5י£ח696| (רי 8לם<ײדישע באארבעסונגען 6ונם ,ארטום• רןזמאן׳) געשלנס זיך 8 ג^נץ קןפיםל װעגן דעם יױישן שיילם&ן. װעגן יידישע שבילפענער האס א:יך געשריבן דער םחבר פיגם דאזיקן ארםיקל ׳זע זײן ,געשיכסע 6ון טע8סער׳קונסס און דראפע בײ ײדן׳, ב8נד [, בםרס די קאפ־סל״ך, אין הע־יכע עם רעדם זיך װעגן ײדישע ,לצים׳ און .נארן׳!• אין םײן בוך .װעגן דער פריםיםיװער סע8טעסקונסם ביי ײרן׳ <װאם װעש אינניצן דערשײנען 6לס דריםער באנד 6ון ײד שע םעאטער-נעשיכזע) איז זייער אייסםירלעך בא״ ה^נדלם די צח^םענדיזנגען צװישן דער 8לם*ײדישער דר8• ם8סורניע און דער שפילם8ן־קונםם. די שפילם^ן-השערה הןןט 8זיי צוזןוגן דאם בירגער-רעכס אין אונזער ליסעראםור-ױיסנש^םס. עם װאלם אינז צי װ־יס געפירס, װען פיר װאלםן ד$ נעבראכש צןסש די סאפע אינסערעם8נםע םרסים װענן ײדישע שפילםענער, װאם זענען אונז באװוסט ליים םיסלאלםערלעכע קולםור־געשיכםלעכע םקיריפ. גענוג דא צי באםעיק;, או אין דער פיםלאלםערלעכער רבנישער ליסעראסור װערן די ײדישע שפילפענער גערוסן .לצים׳ ןןדער .געקן׳ און אז םען געםינם אין דיזעלניקע םקירים ױיעית אייך װעגן ײדישע ,ש פ י ל• װ י• ב ע ר׳• עריק שפ־גס ויק ,שפ־לםאן־סעאריע׳ בלייז איי6ן ספך 6ון די אלס־ײדישע ראםאנען-באארבעטוגגען. ער ניצס דעפזעל• ביקן, רײן־םילאלאגישן מעסאר, װאם ל. לאנדיי. א שאד, װןס ער הןןס זיך נישם 86רםיםס אי, די יירישע קולםור• און זיסן־געשיכסלעכע מאםעריאלן, אן װעלכע םען קאן נישס מי געהעריק פארשסיין די אלם-יידישע שאםונגען. פןרדרלסלעך איו אייך, װןס ער האם נישם באםערקם און נישש אייםנעניצש אין זײנע אייםםירן װעגן ײרישע שפילםענער 8י8 אינט/ר/פאנסן סרס, װי די פאלגנדיקע שםעלע אין דער אלם-ײדישער ,פעשה בריעה וזיםרה׳: ,דא קםן די מלאכים... אונ׳ בױבםן אין ( זיםרה׳ן) אין דש גן עדן צו זײנער ליבשםן בריעה אונ׳ מכםן ( האבן געם8כם) אײן הויםשי ברוײליסם ( היישישע חתינד,). הקב׳ה פכס די ברכה אוג׳ די מלאכיס װארן ד י א ל צ נ י ם׳. זזן דעם סעקסס, מ$ס איז פארעםנסל־,כס אין עריקס בוך. זײם 171). דער םחבר 6ון דער נאװעלע האט זיך נישם געקאנס 6ארשטעלן/ 8י 8ײדישע חתונה זאל גזסר8װעט װערן אין גן״עדן אנדערש, װי אין געסןן. האס ער ם&קע פכבד געװען די מלאכים םים דער רןלע םין לצים-שפילםענןר. װעגן דעם איגי׳6לס םון די ײדישע שםילםאן-דיכסונגען און גןןרבעסונגען, איך בין נישם םסכים םיט עריקם אייספירן װעגן דעם עקזיססעגץ 8ין 6 ,ליםער^רישער געסאיי (ז. 02. עריק ד.6לט, #ז די ^לש״ײדישע ב88רבלטו:גען פו, ריסער,ר^ס8נען אי-ין