Literarishe bleter · 1926-05-18 · 111 (18.5.1926) · p. Seite 406

111 .זא ליטערארל׳עזע בלעטער 406 ידיעות פװ ײדישו װיםנשאפטלעמ אינסטיטוט 18 יוני 1926 מאםעריאלן פארן ארציװ פון י. װ. א. האגן צוגעשיקס: םשה £ײנקינד (םיעסריקיווס-אלטע ײדישע צײםונגען און אנד. מאםעריאלן; םשה לערער (װארשע)-װ#ל• ליםעראטור אין אנד.; דויך דער געזעלשאפט ,סרײנד •ון ײדישן װיםנשא£טלעכן אינסטיםום׳ (יולאעלאװעק): אײננםיםער 6ון דער דרוקערײ ,עקםפרעם'׳ ה׳ לעםעל—דורך ארײנס ח. גרײםםאן, אסיש;; ש. האראנםשיק—עטלעכע סאלקם־ביכלעך; א. קוםשינסקי (סלוזשעװא) —2 אלטע דאקוםענםן און א פאפיר פון פעסראגרא• דער סאלדאםן־ראם אונטערגעשריבן 6ין טרוםםעלדארן, ש. װינ• טער—ביכער םון א. מ. דיק א. אנד.; עיםליך און 6אגעל (װארשעו—עלטערע ם6רים. 0יןגיאמין, א6ישן א. אנד; גבריאל װײםפאן (רידאם)—אםישן; ח. שעסקין (נראדנען-רעצעפטן־ביכל פון 1857. פארשידענע גראדנער דרוקזאכ; מאיר בערנשםײן (װילנען-פראסאקאל־בוך 6ון דער געזעלשאםם ,אחוה׳ א. אנד. פאםעריאלן; א6ריס גרינבערג (באסושאן, רופעניע) - עלסערע ײדישע אויסגאבן 6ון רוםעניע; ם. אונגער, י. פעםערואל (תל• אביב)—זעלםענע ײדישע דרוקזאכן 6ון ארץ״ישראל; ל. באפפער (װארשע)-קיטנער פאסעריאלן; ם. םאנדעלםאן (שעדלעץ>-שןד■ לעצער דרוקזאכן; אזע (בערלין); פאלקס-ביבליאסעק םריםק- הגדה לליל שיכורים; פארװאלטונג סון ײדישן לערעסםעםינאר (װילנע); י. שסערן (לודמי'ר)-א 6אסאגרא8יע 0ון א ײדישן דא• קומענט 6ון 1827 װענן באװארענען ײרן 6וז אוםגעזעצלעכקײסן בײם נעםען רעקרוטן. פילאלאגישע םעקציע ־ן- פרײנס ח. לונםקי, האם אםגענעבן דעם אינססיטוס במתנה א זאםלונג סון ײדישע סעקםטן 6ון העכער הינדערט שאל1ת־ותשוב1ת־זאמלוגגען. די פילאלאגישע סןקציע האט בא• שלדסן ארויסצוגעבן די זאמלונג בײ דער ערשםער םעגלעכקײם. גלײכצײסיק איז אנגעקומען 6ון י. בידערםאן (לאדז> א רשיםה פון העכער ססב שױת, װו עם זענןנן סאראן ײדישע סעקםםי. -ן- פון י. םײםאכזאן (בענדין) איז אננעקוםען א בריױ, אין װעלכן ער שרײבט צװישן אנדערן: ,איך קען אהיפש ביסל ײרישע דיאלעקסן *ון ם׳איו םיר תם־ד געװןנן אויפםאלנדיק, מאס דער ארטיקער בענדינערישער דיאלעקם סײלם זיך אין א גאנ• צער רײ פרסים אויס םיי פון די פוליש ײדישע דיאלעקסן סתם, און אםילו סון דעס רעדנסארט 6ון דער נאענסער ײדישער םביבה׳. װײםער מאכט ער אויםפערקזאם, אז דער בענדינער דיאלעקט גײט זײער שנעל אונסער און װערם סארגעסן. דעם רײן-בענדינערישן דיאלעקט רעדכ נאך אביסל אלטע לײם פון פראסטן סאלק. און װעט דאס ביסל אלםע לײט אויסשסארבן, װעט קײן זצר נישם בלײבן אפילו 0ון א זאך, מאס האט א גרויסע װיסנשאסםלעכע באדײסונג. עטנאגראפישע הזןמיםיע קינדער־שא6ונג-אנקעטע נום. 6. יוני 1926 װי בײ אלע םעלקער, אזוי פארנעםס אויך בײ אונז די ײרישע קינדער־שאפונג א חשובן ארט אין אונזער רײק פאלקס־ איצר. - אויםגעװאקסן און אויפנעבויגן אין אבאזונדער סביצה, בײ ספעציפישע באדינגונגען, האס דאם ײדישע קינד זיך אוי6• נומער 2י דער ארכיװ פוץ יװ״א דורך דע־ בלויזער איבערנענעבנקײםי 6ון די םיטהעלסער און פריינס. כסעט װי אן דער װעק-ארבעט 6ון ארגאגיזיר״קא* םיסעם, איז דגם אינססיטום צונעקוםען דאם קערנדל פון א װיכםיקער אינסטיםוציע: ס׳איז געלײגט געװארן דער גרוני• שטײן פון אן ארכיװ. געשען איז דאס אז1י: די פילאלאגישע םעקציע האם דורך צירקולארן און א1יפרו6ן אין דער פרעסע און דירעק• םער קארעספאנדענץ גערופען צי שםיצן די ארבעט 6ון דער ביבליאגרא6ישער צענכראלע דורך צושיקען אלע םיני דרוקזאכען אנחײבנדיק 6ון 1־סן יאניאר 1926. די דאזיקע אויסגאנסדאםע איז גענוםען געװארן, כדי צו באװארענען כאטש אין א געװיסער םאס די פילשטענדיקייס 6ון דער רעני• ססראציע, און אזא באגרעניצונג איז געװען, װי די םראקסיק האס דערװיזן, אינגאנצן בארעצטיקט. אונזערע גוםע 6ריינם זענען אבער 6ון זייער זײם א1יך געװען גערעכט. זײ האק גע6ילם, אז עם מוז געשאפן װערן א םקים־מקלט 6אר יענע אלע פאטעריאלן צו דער געשיכטע פין דער ײדישער געזעלשאפסלעכקײט (א1יפרו6ן, פלאקאטן, אפישן, קלעפ־צעטלעך, פראװינציעלע צײסוננען א. אז. װ.) װאס שטאפען פון 6אר 1926; די זאכן װערן פארפאלן אין סארנעסן, און אץ א פאר יאר ארום איז ש1ין אוםםןנלעך זײ אפצוזוכן. האש םען אנגעהויבן ארײנשיקן א1יך אזעלכע םאטעײאלן, און גראד זייער ײערםיקע. דער ערשטער איז געװען 6ר׳ ײ. םער• פעלשסײן 6ון קראקע םיט א פראקלאםאציע סין יאי 1892 6ון לאנדאן <מיר געפינען דארם אזא טשיקאװן ארגומענט: איר זײם אײנגעבעטענע אין דעם לאנד, דעריבער דארפט איר זיך פירן װי די ארבעטער אין דעם לאנד און א1יך אנטײלנעםען אין דעם םאי־יום.ס1ב). דערנאך זענען געקום ן אנדערע םע־ װיכ• טיקע זאםלוננען, װאס א1יף זיי װעלן פון הײנםיקן נוםער אן געגעבן װערן קבל1ת אין די ,ידיעית׳; <די פריערדיקע שיקיננען זענען באשםעטיקט געװארן דורך בריװ) בײ היינטיקן סאנ פאיםאגם ש1ין דער ארכיװ העכער סויזנס נוםערן. א צװײם.ר צױײג 6ק דעם ארכיװ זענען די א1יסא• נ ר א ם ע ם סון ײדישע ש־יסטשםעלער און בצלל פון אננע- זעענע פעױענלעכקײסן. פון פארלאנ ב. קלעצקין איז איבערגע• געבן א נרעסערער כתב״יד פון א. װײסער (איבערזעצונג 6ון גאיקיס ,םיסער׳); צים איכיװ זענען א1יך ארלבער אלע סאנוסקריפשן פון לאנדיי-בוך; א• קיסשינסקי; םלוזשעװא, האם ציגעשיקס א דאקוםענס, אונטערגעשריבן םון י. סרוםפעלדארן. דער א1ים6יר 6ון די שור1ת 6אר אלע אונזערע גיטע סרײנט איה שיקט םאטעריאל סאר דעם ארכיװו א1יב איר האט בײ זיך עפןס 6לוגבלעטלעך, עלטערע זעלטענע בראשורן, דץ־וחשבונס £ון נעזעלשאפסן און ענלעכעס, שיקט אינז דאם ציו א1יב איר םאיםאנס בײװ *ון װ־כטיקע מענטשן, דאקומענטן אץ אריגיבאלן אדער א ן ג ■נייע קאפיעס, גים דאס איבער אין אינסשיםוט! בײ אײך א-ז דאס אין בעסטן פאל פארשלאסן אין א קעםטל (אפאל װערס דאס פשוט צעריסן אדער 6אר6אלן)— און בײ אונז װערס דאס אן אײגנס 6ון קהל, צוטריטלעך םאי איםלעכן סארשער און געזעלשא6םלעכן סוער.