Literarishe bleter · 1926-05-18 · 111 (18.5.1926) · p. Seite 405

405 ליטערארישע בלעטער 111 תא טשזרניכןװםקי הןס נןןרנישט נישט געשריבן אין ײדיש׳ און (■ויםער א ■ןר צו6עליקע לידער) איז ער כםעט נישם איבערזעעם געװארן׳ נישס קוקנדיק אויף דעם׳ ױאם זײנע אי• דיליעם נעסן זיך םםש אויף ײדיש׳ ײאס זײ זענען די .ײדיש סטע׳ שזןםוננ אין דער ■ןןעזיע 6ון דער ײדישער און העס רעישער ■ןעזיע. ם׳הןט אםאל ב#דויערט סשערניכןןװסקין׳ װןןם זײנע ליבעס״לידער דערגײען נישם צום שיינעם םין׳ און גןזך מער דארף םען ב*ד1יערן, װ$ם די ײדישע אידיליעס דערגײען נישט בו די ברײסע שןלקסיםןםן• עם װןלט געװען א גרויםער י1שר גו .ענטדעקן׳ סשערניכןװםקין ם*רן ײדישן לעזער. םיר האבן ביי דעם א־בטיקן םאםענם די נ1יטיקע יידישע װןרט-קינססלער, 6ןןר װעלכע די דןזיקע דזןנקנארע ןןרבעט װןלם געװען לויט די כח1ת. שאיל טשערניכןװםקי׳ װעלכער איז איבערזעבט אין ןן סך אײרןןעעישע שאראנן׳ און װעלכער װיל זײן אין יידיש׳ םוז װןןס גיכער בוןקוםען ויין ײדישן איבערזענער. איז פ אריז זאל סאלן כלויז ביו עים םענטשנם קאעעלוש, װי׳־ל װאם האט דזןם 6;ןי א זין און 6אר א פנים זו לןןזן םתט ןיזױ זיך םענטשן ־זײקן אין א כלא■! אין נאדיר זיטערט אייף׳ ײען ם׳איז די רײד 6ין די זױײ םײזנט ילרישע יינגען אין בעלניען׳ װזןם הןזבן ןיך ארונםערגע־- לןןזם אונטער רער אויסגעהױלטער ערד כרי זו שפאלטן זיך רי פים און ליב אין לעבן און כרי אויסזוקויסן טאטע־טאטעם פארװאגלט, היל6ל>ןז, קרעםזןריש לעבןו שארלערואו ליןזשו םאיען ז כאטשביק ש ז י ן נעסען א זיג אק 6ארן זען זײ אי; זײן םיט זײ. ער פיעשטשעט זיך און 6ארלאננט כאטשביק א פו6זן םעקרעטאין, װאם זאלן אים שרײבן די ברייו און ארױפקלעפן די םארקןם און ארײניײגן אין קעםטל. אין ער בענקט נאך דעם װיזיקן אק ליםטיקן טאלער קאטלער׳ װאם די װעלט איז אים קײז לאםט נישט, און ער איז קײן לאםט נישם 6אר רער װעלם. אק ער באשםעלט זיך םיט זיבן םענטשן אויף דער אײ- נענער שעה אק גײט לםוף אװעק מיט אן אצטן שםאזירן אין לוקםעמבורנער נארטן. איבער פאריזער נאסן און שענקן׳ אן אנטזיקוננ׳ אן כא- נײםםעריננ׳ װי דאס האי־ין װאלט אים געװען אײםנע6רעסן. אבער נאדיר גלײבם אין אםעריקע. דאם שטוםע װאקסן. ער לא5ט פון די נביאים און 6ירשפרעצער. רי געשיצטע װײם 6ון שפיזלעך׳ יזאס זײ שאפן ערשט אםתע נעשיכטע. אין נאמר זאנט׳ אז ראם שענםטע׳ שטארקםםע אין אײביקםטע׳ װאם ער האט נעשאפן׳ זענען זינע קינרער־םעשיית, װעל5ע קײנער הױנט נישם אן זו קענען. מ• פלאקםער ■אדיז׳ 6 ייני 1926. אין קוםענדיקן נוםער ,דיט. ביעסער׳ הײבן זיך אן בי דרוקן ד׳ר יזחק שיפערם ארסיקלען .א1יםן ראני 6ין סאקס עריקם בוך׳— װעגן אלט־ײדישן ראםאן און נאװעלע. £ון .נחם הי1ם*. אײנע 6ין די שענסטע אין טיפםסע קינדערשע געשסאלסן 6ין אינזער גאנבער העברעישער (אויך פראזא) ליםעראסיר. און .הבף השבירה׳ז דאם איז 6ון די טי6• סטע שאשונגען אין דער העברעישער פאעזיע׳ װאם איר םשטות א־ז אז1י גי1ים װי איר שײנקײס׳ אין איר א1י6ריכסיקער עינסס׳ װי איר 1ניע1חייקער םענסשן־פײן׳ און אט איז .ברית־פילה׳, די פײן-געשניבםע געשםאלםן א1יפן ברײטן לײװנס פינם געשיל• דערטן לעבן פונם ײרישן קבוץ אין קרים. װי ,גיײש׳־געזונם עס איז דאס לענן פזן די דאזיקע ײרן׳ װי פארװארצלם זע• נען זײ׳ װי אוםנעבראכן, װי אײגנארםיק-שטײגערדיקז אין אינער דער דאזיקער צרײםער׳ אידילישער שאנויננ איז צעגאסן א הארגיקער הוםאר. נישס לאנג גוריק איז געפײערם געװארן דער סכ״םער געבוירן• סאג פון שאול סשערניכאװסקין. עם איז געװען א י1ם• ם1ב אץ די ענגע העברעישיללטערארישע ד׳ אםות. צי די נרײ• םע יידישע לעזזר-םאםן איז דער אםקלאנג 6ון סשערניכאװם• קיס י1בל פײערינגען נישט דערגאנגען. משה באדיר אײנם א זײנער בײנאבם אױ״ טאנפארנאם. ד• ראטאנרע־ װעראניע ײײקם ז־ך אץ נענעץ׳ אין רויך׳ אין ששיםקײט. ץײןידאפטוירים, פיילע םטודענטן׳ טשיקאגער קײלערם׳• װאם זענק; נעקיטען .אנקיקן אפאשן׳, װײבער םים קראנקע שויםן׳ טאלער׳ תאם טרייםען אױםנעשטעלט דו װערן אץ א םאלאן 6ון רער דרײזנטער םדרנה. אין משה נאדיר דער שפאניער׳ אץ שװארזין םאטעט׳ םיט ששײ6ן, נלאנקנדיקן ײעש׳ טיט א טאיבעלע היל6ם= לאזיקײט אויף די אקםלען׳ םיט א דאטע נײ דער זײמ׳ םים האלכ־זילנערנע האר און םים 6ײן*אקצענםירטער — װער קען זאנן צי װארער — גלײכנילםיקײס: װײבער װײן׳ רױטער װײן׳ נלאנדע׳ שװארזוע׳ נױ־יאיק, פאײיז׳ טאםקװע — אלץ שיט זיך אין אײן נױיםער לע5ערלע5ער אוםענרלעצקײט ארײן. אץ אויף די נולװארן׳ אױ6ן װענ צים .דזשאקעי׳, װיל םשה נאדיד װיםן: װו ק־ינט םען רא א פעלערינע׳ איר װײםט דאך׳ אזא כרײטע. שװאיצע׳ טרײטערישע םעלערינע׳ װאם ט'6אי־ װאר6ט זי איבעי יי אקםלען אי־נעי׳ אץ םע נײט זיך רעטאלט׳ ײי צום עישםי םײרל־באנעגעניש עינעץ אויף א לבנה־נאלויצשענער אלעע אץ זימערײקן סאד. םיט א5זץ יא• צוריק׳ נעדענקט נאדײ׳ §לענט טען םיאגן אזעלצע פעלעיינעי,, אץ ער װיל אנהויבן׳ װו ער האט דעטאלט איבעינעײבן: בײ דעי פעלערינע, א־ן א6שי נאך עינעץ־װו. ער שװײנט, נאדיר, אץ םיטן רע-ינען אנטשײיגן נעװארן. אייף א נאװינע האט נאדי־ הײנם אין רךי6־י געזען, װי די זין נײם אײ״. די שיף האט זיך דערנענםערט זװם פארט, ם׳האט נעמוזט אויפשטײן 6רי. אזוי איז עם אים קענבאר נעײען בלײז 6ין די ביצלעך, ער האט נענלײבט אוי6ן װארם. אין םיםאםאל דעריען - אן אמת רי זון נײט טאקע אויףו נאדיר ד6צט אץ א5צט אונטער דער לאםט 6ץ פאריזעי שטילקײם. און די גאםן האבן קײן נוטערן נישט, נאר: װאלטער, פאבקאל, מישעל. בלוױ ח5םים און נבונים. נא יר חלוםט: װען ץײ װאלט נעװען גאט, װאלט ער אײף טשיקאװעם אײרכגעלעצערט דעם היטל םים אײן פים און װאלט אװי נעבליין העננען םים אײן שטיװל איבער רער ערר - אזוי ביז צום םבול! און א רעגן, װאלט ער געםאכט,