Literarishe bleter · 1926-05-18 · 111 (18.5.1926) · p. Seite 402

111 .זא ליטערארלשע בלעטער 402 ע ט א פ ן פרץ מארהיש/װארשע ןובער רעם דיכסערם װן>רס, דעם װארעםען םרײםםנדיקן דיכםערישן *ומרו ד,$ס םען םים ױך םיםגענוםען װי א ברכה אין װײםע װענן ארײן• פון די נ*סע, םינסםערע קעלערם, ם ן די אריםע שםעםלעך—געפירם עם און געבראכס בו די שװערע שסײנערנע הייזער^ א1יף די ה1יכע װןלקנקראבערישע עםאזשן און םון דןרם, 5ון די דאדקע ה1יכע װארשםאםישע פענסםער םריםם עס, דןם דיכסערישע װארס, סריפס םים װארעםער ליכםיקייס — בייסנװייז װי נר-וזםיד״לינס אין בײםנװײו, װי נישם-נעשסילםע סענ1ת און דראונגען. ס*ר דער איבסיקער ליםעראםור זענען רײזענס הארביקע לידער ש1ץ אפשר נישם םער װי פוזיי-אויםגרןבונגען, װערס• םולע, װאס גײען אװעק אין דןר אייביקיים פון אונזער ליםעראםור־געשיכםע. אבער די נײע ילדישע דיכסונג קןןן באין א1םן נישס ןנוױיזן א1יף קײן אנדער שסאם װי אויף רײדענען. ד קזןן רײזענען נישם םײדן, װײל רייזען' איז דער ערשםער םאביאלער עסאם אין דער ילדישער דיכסונג. דער פריםיטיװססער, װײל דער סןביאלער באװוםםזײן םון דער ילדישער ליםעראםור בו דער בײס פון רייזענם בעבללונג איז בכלל געװען באנרעניבש בלויז םים די ראםען םון דער קלײנ• שסעםלדיקער ןרעםקײס• און איבס, װען דןס גאנבע ילדישע לעבן װערם איבער• געב1ים א1יף נײע םאביאלע ים1ד1ת, װערם פארשסענדלעך 6אר■ װןם די נײע ילדישע דיכסונג האם, *ז1י בו זאגן, גענוםען רע װידירן דעם רײזעניזם. אים םארסיפערן, פארברייסערן — און םון די ראםען פון דער קלײנשסעסלדיקער ארעפקײט אים דער• ה1יבן בו דעם נײעם סאביאלן דיכסערישן װןרס פון דער װעלס. פ א ר_ל א ג ב. ק ל ע צ ק י ז א. ליטוואק וואס געװען (עסױדן און זכר1נ1ת) א י נ ה א ל ט: פארװארם, אהרן זונדעלעמיסש, םײן ערשםער שרים, די זשארנאנישע קאםיסעםן, כאראקםער-שםריכן 6ון דער יידישער ארבעםעסבאװעגונג, אוי&ן םעלד 6ון קולסור, לאבוזעס, טבים אין קאםבינאסארן, דער קלײנער ,בונד׳, דאם ײדישע ארבעםןר׳ליד, א פארבײכעניש, אץ די פינםםערע יארן. 292 זײטן (םיםן בילר 6ון םחבר) פרײן ס5-*€ גילדן אדרןס: .36 14 סח1.682 .םעו326,ו3^\ ,פח1>1ם16א .8 .1>ץ^\ 9858 .0 .* .ק םערקװירדיק—װי אינם װילדן, טייװלשן נאלאפ םון אונזער א1יםגערודערסער און בעבושעװעםער םאג״םעגלעכקיים, אץ אונזער ם1יזנס מאל פארשנעלערסן לעבנס^םעפפא. * א1יפנעםראנענעם פים בײסשן םון מלחם1ת און רעװאלוביעם, בעםרײסלם םים ריזיקע סאביאלע איבערקערענישן אץ א1י6שסאנדן,-אץ אם דער װילדער םײװלשער סיםםאניע 6ון בלום און זץ — 6ון 6ליענדיקע שםעם און זינגענדיקע קאסאסםראפעס, — װאם האבן 6אר6לײבם די העכםםע שםיבן 6ון אונזער באװוסםזײן-םריפם נאך אלץ אראפ םון ערגעץ א שנײדערישן פענםטער 6ון א 5*סן שםאק דער אײנזאםער נישס 6ארענספערסער — — םאי״קא םשפע-לן — די אריםע אםגעשינדענע היי6ן פון די געםאם אין די גרעסםע אײראפעלשע שסעס זענען נאך אלץ אנגענאסן םיס יענער שטילער פארשעפםקײם, םים יענער שװערער געדיכםקײם, װאם האס זיך אויסנעאםעםם םינס ארימען סאביאלן געסא• סרויםער, וױ א סרײסם, װי א דערשםיקסע, םארסריבענע סאב• יאלע םענה; העכער א נאנבן םירטל.-ארהונדערט װי ם׳װאכם נאך אלץ דער אײנמאל א1יפגעװעקסער אויפנעריםענער 6ין קליינע שםאלע נעםעלעך, 6ון ה1יקערדיקע, שװינדויכסיקע שםי• בעלעך און קעלערס, אין זיך בעשלײדערסער: — הוליעם, היליעס, ביױע װינםן, םרײ באהערשם די װעלם; ברעכם די בװײגן װארםם די בײםער, סום װאס אײך גע8;לם 1 דאס א1י6געפליגלסע געטא-הארץ, װאס האס זיך אנגעגלים, אנגעלאק אין די םיםע װונדן פון א סאריאגסן קלאם, פץ א פאר־אגם םאלק — דאס א1י6גע6ליגלםע נעסא-הארץ האם דך ארויסגעריםן אץ א װינםערדיקער שטורעם-נאכס װי א דונער, װי דער פרײלעכער, פרײדיקער, קלײנשסעםלדיקער שגע1ן, נאקעם און בעכראססעה, םים אנגעבונדענע װאנזיניקע, גלויביקע און נאיװע אוינן: — כ׳האב א נײעס גלאק באשאפן בו ערװאכן םויםע שקלא6ן. נישם בו שרעקן גאר בי ײעקן גאר די װעלס אין אלע עקן! און דער דאזיקער םרײדיקער װאנזיניקער װעק׳נעשריי איז סארשאטן געװארן םים א גאנבן פערםל יארהונדערס, װי פון א ריזיקער שװארבער בײכ״לאװינע, ביז א מעכםיקער אונ• םערערדישער כח האס א דראענדיקן רעװע געםון, א1יפגעד.1י1ן די אנגעװאקםענע אנגעשאםענע פלאםםן םץ בײס און דעס דאזיקן אנגעגליםן װיק בא6רײם. באפרײס 6ץ אונםער די בעה1יקערםע שםעםלעך, בא6ריים פון דער גאנבער געםא, אין װעלכער ס׳האם זיך אננעגאסן און אנגעםרונקן םיס םום און םיס װאוס און םים בארן די ײדישע װירקלעכקײם און אװעק. אװעק — װערן א סײל םון דער גאנבער װעלס, סראגנדיק בו שםײער די םר1יםערישע קאם6ס• לוסםיקע אייגן, םראגנדיק בו שםײער דעס ד.1ילן, דעם גאקעםן הינדערםיעריק דארשם. אלץ האם םען איבערגעלאזט. אלץ א1יססארק1יםס• אלץ םיט די אייגענע פים בעםרעסן.