Literarishe bleter · 1926-05-18 · 111 (18.5.1926) · p. Seite 401

401 ליטערארישע בלענזער אז. 111 — אברהס רײזענס 8 ליד 1ין איך װערס םיר אוםהײםלעך אין $ס דער געזעלשאפס און אין ענסםער גןרנישס, נןר קיק, װןם דןן װעוז װײסער זײן. הוינס דןס םײדל א1יף איר ק$•, קוקט גלײך אין די א1יגן ארײן און זאגס: — מיר זעען, אז איר חידושס זיך. און דןןך םיר זענען #לע אברהם רײזענם לידער• #נו פרוװס אונז צו ז י נ ג ע ן. זינגם אונז און איר װעס זען. זינגס אינזו אינז םוז םען זינגען, ערשם דאן זעס מען װי ע נ ם און װי אםתדיק מיר זענען, אין װיפיל ■אעזיע עס איז דןן אין אונז• ןןם דןןס איו די גר1יסע קונסט ר-יזענס, אז? קװארן׳ שװ8ר1ן, הארםן ליםװאק גו זינגעןו גו זיננען: אין ס׳איז פיר קלןןר געװןןרן, אז •ונקס װי הײנריך הײנע אן שובערם אין שומאן איז האלבער היינריך הײנע, אזיי איז א1יך רײזען אן א מעלאדיע האלבער רײזען. עס איז װי די ■שוסע קארטאפליע, װאם עם עםט זי םים א גלײ5ן םעם ארים און רײך, ױנג און אלט, נאר אופגעקאכם קען מען זי נישס עסן. אבער ד א ן האש ז־ טייזנם טעםים. אז1י איז רײזענס ליד, דאס געקאכטע אין םוגיק. ס1יזגם װונדערבארע פאעםישע *ברחם רלז;נם שרוי און ז-; טעבש;רל טינדןלע םעםים האס עם און עם עםס עס פיס א גלײכן געשםאק דער נאסוראליםם און דער ראםאנםיקער, דער אים• אין דער עקס• •רעסיאניסם, דער רעאקעיאנער און דער אולסראמאדערניסס, א י ך און א י ז י כ א ר י ק... זינגען דארף םען אים, אברהם רײזענען, און םען װעס אים דנגען. מען װעס אים דנגען הײנס און םארגן און איבער א יאר און איבער צען און איבער הונדערם יאר, כל זםן ילדיש װעס זײן. און אוםעסיפ דארט, װו ילדיש װעס זײן ו ליבער, טײערער אברהם רײזעןו איר זענט דאך דער דיכםער פון אוםעט. ם י ט אײך איז אוםעסיק. אבער א ן אייך װאלט געװעזן הונדערט םאל אוםעטיקער. עלםערם זיך םים אונז בשל1ם. אין לאםיר אײך פײערן אלע עען יאר א ױבילעום, נישס אנדערש, װי נאך גאנגע םינף םאלו זאל לע*ן אברהפ רײזעןו אנפאגגער פארפארן אק דער זיבעטער רי■ ארײן״ גים פען אים א זאג: דו שרײבסס דאך, קײן עץ הרע, אז1י װי אברהם רײזען אין די גיסע יארן. אבער, װען עםיץ אנדערש גרײפם אן רײיי זענען פילס םען זיך געקריװדעס, װאלם םען אים אױםגעקראגס די א1יגן: םםײסשז א זאשיע דיר בי אברהם רײזענעןו ער איז אײנער פון אוגזערע גרעססע אוןבעססעדיכ סערן םיר האבן אים *י םארדאנקען א םך, א סך, אז1י װי א סאםן האבן םיר אים בו םארדאנקעןן און אז עס קוםט א שטיקל רײזען<י1ם״ס1ב, און רײזען-יםים״ם1בים זענען דא אפס, דאן שסײם מען שסאל אין אײזן פאר אים, אז1י װי א םעםטע געם1יערסע װאנס. םען דאנקם גאט, װאס עס זענען דא אז1י אפס רײזען-יםים-ם1בים, הײל װען דען װאלם םען געהאם א געלעגנהײט בו זאנן גוסס ײיף רײזענען, בו זאגן הארביקע װערסער װעגן אים? און זאגן הארביקס װעגן אזא סײערן סאסן, װי אברחם רײזען, װילם זיך. אפס און סאקע פין גאנבן הארבן. םיר, אלע ײדישע פאעסן, אלע װי אײן פאן, שסאםען דאך און די קלײנע שסעטלעך. אין אלע קענען םיר דעפ אוםעס םון די שסעטלעך, אין אלע װײםן םיר, אז דער דאזיקער אימעם איז אזוי גר1יס און אזוי שסארק, אין װיפל םיר זאלן זיך םיס אונזערע פ״לן, םיס אונזערע לידער א1יף איפ גישס פארםעסםן, בלײבם ער דאך אוםבאװעגלגך אק גר1ים און א1ים• געשםריים איבער אין אינםער אוגזער באװיםטזיץ. א1יך רײזען האס זיך בלויז א1יף אס דעם אימעט םארםאסםן, א1יך ער האס אים נאר אנגערירם און נישס באבװלנגען ■אעםיש, אבער ע ר איז געװעזן דער ערשסער און — עס איז דאך א ױבילעום - דער שםאריןםםער באזינגער פין ײדישן שםעטלשן איםעס ביז הײנט! רײזען איז דער ■אעםישער אנםדעקער פץ ײדישן אוםעס. הינסער א ים םון סרערן האט ער דאס דאזיקע אינזל־לאנד געםינען. א אינזל םון געזאננ אייפן ים םון םרערן. געזאננ, נעזאנג, נישט אגדערש. דאם װארט איז פונקס אזױ באנאל, ױי אםת. פארםאלן. און עס װילם זיך קײן אנדערם דא נישס שרײבן. א־ך האב געזען אין די ,ל-סערארישע בלעטער׳ אן אנאנס: דער קוםענדיקער נוםער װעס ז״ן א רײזען-ױבילעים-ניםער. סראכס איך: בײ םײן גאנבער םילזײטיקער אבסטינענץ װעל איך דא נישם א1יסהאלסן. און איך האב םיך אין דםי1ן פארקליבן אויף דעם רײזען-אינזל. אנגעקוםען דארס, גײם בו םיר בו א קלײנשםעסלדיקער בחור׳ פים פארשעםסע אראפגעלאזסע א1יגן, דערלאננט םיר זײן הארעפאשנע, הארטע האנס• — װאס םאכס איר דא בײ אונז, חבר ראװיטש! — נ׳האב געהערם׳ אז דא איז א ױבילעום, בין איך אהערגעקוםען• און װער זענס איר? — אברהם רייזענם א ליד ביך איך,—ענספערס ער שםאלץ. אץ עם קופס בו א םיידל םיס אן אײנגעפאלענער ברוםס און א גערונבלסן שסערן. — א, א גאסס. א גאסס. זעם םען אײך א1יך אםאל בײ אונז• — יא, פארװאס דען נישט װער זענם איר דעןז — אברהס רײזענם א פאעםע בין איך. און אנסקעגן קוםס א שװארבער, אוגעברענסער, בא• װאקסענער, םאגערער ליסװאק םיס א םעלער־היסל א1יפן קא■ און דערלאנגס א האנס. — של1ם עליכם• — עליכם של1ם. און װער זענסשיר?—פרענאיך פול חידוש•